eTwinning 10 lat później:

(1)

PL

Wpływ na pracę, umiejętności i możliwości rozwoju zawodowego nauczycieli według użytkowników programu eTwinning

eTwinning 10 lat później:

CaroLine Kearney i Àgueda gras-VeLázquez

(2)

Wydawca Centralne Biuro Programu eTwinning www.etwinning.net

European Schoolnet (EUN Partnership AISBL) Rue de Trèves 61 – 1040 Bruksela – Belgia www.eun.org – [email protected]

autorzy Caroline Kearney, Àgueda Gras-Velázquez Projekt &

Koordynacja Danosh Nasrollahi językowa

szata graficzna oryginału Unijep, Belgia nakład 2000

ISBN 9789491440960

Listopad 2015. Opinie wrażone w niniejszej publikacji należą do ich auto- rów i niekoniecznie pokrywają się z tymi reprezentowanymi przez Komisję Europejską czy Centralne Biuro Programu eTwinning. Niniejsza publikacja została wydana na zasadach i warunkach określonych w licencji Attribu- tion-Non Commercial-Share Alike 3.0 Unported Creative Commons (CC BY-NC-SA 3.0) (https://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/3.0/

deed.pl). Publikacja powstała przy wsparciu finansowym unijnego programu Erasmus+.

Publikację należy przytaczać jako: Kearney, C. i Gras-Velázquez, À., (2015). „eTwinning 10 lat później: wpływ na pracę nauczyciela, umiejęt- ności i możliwości rozwoju zawodowego” według badanych eTwinne- rów. Centralne Biuro Programu eTwinning - European Schoolnet, Bruksela.

9 789491 440960

(3)

SPiS TrEśCi

Streszczenie ...4

1 Wstęp ...7

2 Metodologia ...10

3 Profil respondentów oraz ich szkół ...12

4 Wpływ eTwinningu na pracę i umiejętności nauczycieli ...20

5 Wpływ eTwinningu na uczenie się uczniów ...32

6 Wpływ eTwinningu na szkoły ...36

7 rozwój zawodowy w ramach eTwinningu: udział nauczycieli oraz uznanie ich osiągnięć ...41

8 Czego dowiadujemy się z tego badania i jakie są dalsze plany? ...48

9 Glosariusz ...52

10 Bibliografia ...57

(4)

eTwinning – społeczność szkół europejskich – to bezpieczna platforma internetowa, oferująca szerokie spektrum działań, począwszy od realizacji wspólnych projektów szkolnych na szczeblu krajowym i międzynarodowym po platformy współpracy zespo- łowej i możliwości rozwoju zawodowego adresowane do nauczycieli. eTwinning to jedyna w swoim rodzaju sieć szkół, nauczycieli i uczniów, która nie ma w Europie ani poza nią swojego poprzednika czy odpowiednika. Minęło dziesięć lat od oficjalnej inauguracji akcji eTwinning. Niniejszy raport nawiązuje do tej okazji, przedstawiając kluczowe osiągnięcia programu oraz obszary, które wciąż wymagają udoskonalenia w oparciu o badanie przeprowadzone na szeroką skalę pod koniec 2014 roku z udziałem nauczycieli działających w eTwinningu. Badanie miało na celu określić, w jaki sposób program wpływa na pracę zawodową nauczycieli uczestniczących w programie oraz jak można ulepszyć formy doskonalenia zawodowego, oferowane przez eTwinning. W badaniu dobrowolnie wzięło udział 6 000 eTwinnerów. To dzięki nim niniejszy raport prezentuje solidny, poparty faktami materiał, na podstawie którego eTwinning może roz- wijać swoje usługi na rzecz społeczności edukacyjnych w Europie.

Znakomita większość respondentów uważa, że Twinning w największym stopniu wpły- nął na ich zdolność nauczania umiejętności przekrojowych (takich jak praca zespoło- wa, kreatywność, umiejętność rozwiązywania problemów, umiejętność podejmowania decyzji) i to właśnie tę praktykę, bezpośrednio w wyniku swojego zaangażowania w program, nauczyciele stosują teraz częściej niż kiedyś. Fakt ten napawa optymizmem, bo choć nauczyciele mają dostęp do zasobów i możliwości doskonalenia zawodowego w zakresie nauczanego przez siebie przedmiotu, to jednak ostatnie badania pokazują, że znacznie mniej jest dostępnych zasobów i możliwości, dzięki którym nauczyciele mogliby rozwijać umiejętności nauczania i sprawdzania kompetencji przekrojowych i dlatego oceniają je jako szczególnie trudne. eTwinning ma więc tutaj do odegrania jasno okre- śloną rolę, polegającą na wypełnianiu tej luki. Wyniki badania pokazują również, że, zdaniem nauczycieli, eTwinning szczególnie pozytywnie wpływa na ich umiejętności nauczania metodą projektu, umiejętności w zakresie języków obcych oraz umie- jętności współpracy z nauczycielami innych przedmiotów. eTwinning bardzo dba

STrESZCZENiE

(5)

o rozwój umiejętności z tych obszarów, a są to umiejętności, które w przeciwnym razie nauczycielom trudno byłoby rozwijać, lub w przypadku których nauczyciele mieliby mniej możliwości sprzyjających ich rozwojowi.

Badani eTwinnerzy są również zdania, że program przyczynił się także do częstszego stosowania przez nich określonych praktyk dydaktycznych XXi wieku, w tym nauczania multidyscyplinarnego, pracy nad projektem, rozwijania kompetencji uczniów, dyskusji ukierunkowanych na uczniów, pracy w grupach, rozwijania umiejętności uczenia się oraz nauczania i uczenia się opartego na problemach. Ponadto 83%

badanych nauczycieli uważa, że ich udział w eTwinningu przełożył się na częstsze niż wcześniej oddawanie się autorefleksji nad swoją pracą zawodową i tyle samo ankietowanych twierdzi, że bezpośrednio w wyniku uczestnictwa w eTwinningu korzysta z teraz z nowych metod nauczania, narzędzi i zasobów.

Wyniki badania dotyczące możliwości doskonalenia zawodowego oferowanych przez eTwinning również są bardzo krzepiące. W raporcie podkreśla się zarówno celo- wość dalszego ich rozwijania jak i potrzebę przyciągnięcia większej liczby nauczycieli, którzy mogliby z takich form doskonalenia skorzystać.

A jaki jest wpływ na największych beneficjentów programu, czyli na samych uczniów?

Większość nauczycieli-eTwinnerów uważa, że największym pozytywnym wynikiem oddziaływania eTwinningu na poziomie uczniowskim jest wzrost motywacji u uczniów, a zaraz potem wspieranie współpracy uczniów.

W świetle wyników przeprowadzonego badania, w raporcie sugeruje się, aby w przy- szłości eTwinning mógł odgrywać bardziej proaktywną rolę w opracowywaniu określo- nych działań wspierających wykorzystywanie technologii informacyjno-komunika- cyjnych (TIK) w celach edukacyjnych, większe zainteresowania i udział rodziców w projektach europejskich oraz proces uczenia się uczniów ze specjalnymi potrze- bami edukacyjnymi.

Najbardziej uderzające są jednak wyniki analizy korelacji przeprowadzonego badania, gdzie obserwujemy, że nauczyciele pracujący w innowacyjnych szkołach w więk- szym stopniu dzielą się swoimi praktykami zdobytymi w ramach eTwinningu z innymi pracownikami szkoły niż nauczyciele pracujący w nieinnowacyjnych szkołach. Ci pierwsi także konsekwentnie deklarują, że - w porównaniu z nauczycielami z nieinnowacyjnych szkół - eTwinning miał większy wpływ na różnorodne aspekty związane ze szkołą. Na tej podstawie w raporcie zaleca się podjęcie konkretnych działań ukierunkowanych na wspieranie mniej zaawansowanych eTwinnerów, pracujących w nieinnowacyjnych szkołach, by mając dostateczne wsparcie, mogli w pełni uczestniczyć w eTwinningu i dzielić się zdobytymi praktykami, upowszechniając w ten sposób innowację. Ponadto raport rekomenduje, aby wykorzystywać doświadczenie zaawansowanych eTwin- nerów pracujących w bardziej innowacyjnych szkołach na rzecz ich mniej doświadczo- nych kolegów. Wysiłki należy skierować na skuteczniejsze włączanie eTwinningu w

(6)

funkcjonowanie całej szkoły, by w ten sposób rezultaty oddziaływania tego programu były trwałe i obejmowały całą instytucję.

Pamiętając o tym, że sprzyjające środowisko szkolne jest dla eTwinningu czynnikiem warunkującym wywieranie znaczącego wpływu na poziomie szkoły (na co wskazuje zarówno analiza badania jak i ostatnio przeprowadzona w ramach programu analiza wpływu ¹), to zaleca się przede wszystkim, aby program skoncentrował się na zaan- gażowaniu dyrektorów i kadry kierowniczej szkół. W ten sposób wzrośnie nie tylko świadomość szkół w zakresie możliwości oferowanych przez eTwinning, ale zwiększą się także szanse, że działania prowadzone w ramach eTwinningu będą wpływać na politykę szkolną i wpiszą się w główny nurt działań szkoły. W raporcie zaleca się, aby w swoim kolejnym planie działania Zespół Doradców Pedagogicznych uwzględnił jako priorytetowe zrozumienie ograniczeń powszechnie napotykanych przez szkoły z różnych krajów, utrudniających tym szkołom bardziej dogłębne zaangażowanie się w eTwinning i osiąganie maksymalnych korzyści.

Zarówno omawiane badanie jak i ostatnio przeprowadzona w ramach programu analiza wpływu jednoznacznie wskazują, że nauczyciele działający w eTwinningu, dzięki współpracy i dostępowi do możliwości doskonalenia zawodowego, zdobywają wie- dzę o nowych metodach i narzędziach edukacyjnych i stosują je (European Commission (c), 2015). Zdobyte przez nauczycieli doświadczenie i nowa wiedza rzadko są jednak przekazywane dalej w ramach szeroko zakrojonej współpracy szkolnej czy szkolnych projektów. raport zaleca więc, aby program promował i oferował pomoc, umożli- wiającą szkołom osiągnięcie „skumulowanego wpływu” wynikającego z realizacji kolejnych projektów eTwinning. Bezpośrednie zaangażowanie dyrektorów szkół w tego typu działania, poprzez zachęcanie i wspieranie ich w tworzeniu polityki szkolnej, ułatwiającej szkole długoterminowe zaangażowanie w eTwinning (oraz - ogól- nie - w uczenie się w oparciu o międzynarodowe projekty i w rozwój zawodowy) to strategiczny i trwały sposób pomocy szkołom w stawaniu się bardziej innowacyjnymi w zakresie stosowanych przez nie strategii nauczania i uczenia się.

1. European Commission/Education for Change (2013). Study of the impact of eTwinning on participating pupils, teachers and schools. Luxembourg: Publications Office of the European Union. Dokument dostępny online tutaj: http://ec.europa.

eu/education/news/2013/20130215_en.htm

(7)

Czym jest eTwinning?

eTwinning – społeczność szkół europejskich – to bezpieczna platforma internetowa, oferująca szerokie spektrum działań, począwszy od realizacji wspólnych projektów szkolnych na szczeblu krajowym i międzynarodowym po platformy współpracy zespo- łowej i możliwości rozwoju zawodowego adresowane do nauczycieli. Obecnie akcja jest finansowana przez Komisję Europejską w ramach programu Erasmus+. Początki eTwinningu sięgają jednak czasów sprzed programu Erasmus+, jako że akcja została zainaugurowana dziesięć lat temu, w 2005 roku. W chwili obecnej społeczność eTwin- ning liczy ponad 330 000 zarejestrowanych użytkowników.

eTwinning oferuje swoim użytkownikom duże wsparcie. W każdym z krajów uczestni- czącym w programie (jest ich obecnie 36²) działa narodowe biuro kontaktowe (NSS) promujące akcję, służące radą i wsparciem dla użytkowników końcowych, organizujące liczne działania i oferujące możliwości doskonalenia zawodowego na poziomie krajowym. Na poziomie europejskim eTwinning jest koordynowany przez Centralne Biuro Programu eTwinning (CSS), którym zarządza European Schoolnet, sieć 31 ministerstw edukacji. Biuro CSS współpracuje z biurami kontaktowymi i odpowiada za rozwój platformy oraz oferuje szeroki zakres możliwości doskonalenia zawodowego oraz inne ini- cjatywy, w tym doroczną Konferencję Europejską oraz galę wręczenia nagród, podczas której nauczyciele i uczniowie nagradzani są za swój udział w wybitnych projektach.

eTwinning to również rozbudowana platforma cyfrowa, obejmująca obszary publiczne i prywatne, dostępna w 28 językach.

2. Podczas pisania tego raportu w eTwinningu w pełni uczestniczy 36 krajów. Kiedy badanie to zostało opublikowane w 2014 roku, w programie w pełni brały udział 33 kraje. eTwinning dodatkowo obejmuje niektóre z krajów sąsiadujących, a ze względu na ich odmienny status w programie określane są mianem „krajów eTwinning Plus”.

WSTęP

1

(8)

Rysunek a. Publiczny portal eTwinning

Obszar publiczny (www.etwinning.net) oferuje odwiedzającym go gościom informacje o tym, jak zaan- gażować się w eTwinning; opisuje również korzyści płynące z akcji i dostarcza inspiracji do projektów partnerskich.

Obszar prywatny eTwinningu zarezerwowany jest dla zarejestrowanych użytkowników, głównie nauczycieli, i zawiera szereg funkcji, umożliwiających komunikowanie się i współpracę. respondenta- mi ankiety, stanowiącej podstawę niniejszego raportu, są wszyscy zarejestrowani użytkownicy mający dostęp do Pulpitu, co przedstawia poniżej rysunek b.

Rysunek b. Pulpit eTwinning

Obszar ten pełni rolę interfejsu dla zarejestrowanych użytkowników; służy do wyszukiwania innych członków społeczności eTwinning oraz do komunikowania się z nimi. Na Pulpicie znajdują się także specjalne platformy dedykowane pracy zespołowej, na które ten raport się powołuje: pokoje nauczycielskie³ (składające się z prywatnego forum i pokoju rozmów), grupy eTwinning (prywatne moderow- ane platformy dla eTwinnerów, gdzie można prowadzić dyskusje i wspólnie pracować nad określo- nym tematem). Pulpit zapewnia ponadto dostęp do różnorodnych form doskonalenia zawodowego, o których także jest mowa w tym raporcie. Są to: seminaria online (godzinne wykłady), warsztaty online (trwające dwa tygodnie) oraz kursy online (trwające sześć tygodni).

3. Pokoje nauczycielskie zostały zastąpione przez odnowione Grupy eTwinning. Pokoje wciąż działały w czasie publikacji badania, dlatego też badanych pytano o opinię na temat Pokoi.

(9)

Niniejszy raport został napisany w odniesieniu do korzystania z tej właśnie platformy.

Należy tutaj zaznaczyć, że po napisaniu tego raportu, Pulpit eTwinning zaczął działać w nowej wersji pod nazwą eTwinning Live (https://live.etwinning.net (nowa wersja platformy została uruchomiona jesienią 2015 roku) i zawiera bardziej zaawansowane funkcje społecznościowe oraz funkcje umożliwiające współpracę, w tym możliwość przepro- wadzania spotkań wideokonferencyjnych na żywo.

Działania monitorujące program eTwinning:

W latach 2014-2015 działania monitorujące obejmowały dwie części: przeprowadzone na szeroką skalę badanie ilościowe dotyczące działań dydaktycznych eTwinnerów oraz działań i potrzeb w zakresie doskonalenia zawodowego - oraz - przeprowadzony na mniejszą skalę jakościowy projekt pilotażowy badający rozwój kompetencji pedagogicznych i cyfrowych nauczycieli realizujących projekt eTwinning. Takie dwutorowe podejście umożliwia z jednej strony monitorowanie na dużą skalę wybranej grupy eTwinnerów, a z drugiej strony można w ten sposób dogłębniej zbadać uwarunkowania stojące za określonymi trendami.

Bieżący raport analizuje pierwszy typ z podanych niżej czynności monitorujących:

badanie monitorujące eTwinning uruchomione pod koniec 2014 roku. Jakościowy projekt pilotażowy zostanie przeanalizowany w 2016 roku.

Strategia monitorująca programu eTwinning przyjmuje długookresową perspektywę, umożliwiając w ten sposób monitorowania postępów realizacji w miarę upływu czasu, śledzenie tendencji oraz określenie pedagogicznego kierunku eTwinningu na kolejne lata. Badanie będzie w razie potrzeby aktualizowane i udostępniane eTwinnerom co dwa lata. Pierwszy raz w historii eTwinningu przeprowadzono tak szczegółowe badanie dotyczące wpływu programu na codzienną praktykę i rozwój umiejętności nauczycieli, i pierwszy raz takie badanie zostało poddane analizie przez Centralne Biuro programu eTwinning w ramach podstawowej działalności tej jednostki⁴. W badaniu dobrowolnie wzięło udział 6 000 eTwinnerów. To dzięki nim niniejszy raport prezentuje solidny, poparty faktami materiał, na podstawie którego eTwinning może rozwijać swoje usługi na rzecz społeczności edukacyjnych w Europie.

10. urodziny eTwinningu to właściwy moment, by podsumować kluczowe osiągnięcia programu z ostatniej dekady i szukać najlepszych sposobów wykorzystania potencjału eTwinningu do szerzenia innowacji poprzez partnerską współpracę szkół i doskonalenie zawodowe. Analiza niniejszego badania przyczynia się do osiągnięcia tego celu.

4. Należy w tym miejscu zaznaczyć, że niezależne badanie oddziaływania (obejmujące dane zebrane z przeglądu literatury, przeglądu danych i dokumentów, 24 przypadków szkolnych i ankiety) przeprowadzone przez Education for Change, w imieniu Komisji Europejskiej, zostało opublikowane w styczniu 2013 roku. Niniejszy raport nawiązuje do tego badania w miejscach, gdzie ma to znaczenie.

(10)

Przeprowadzone w 2014 roku badanie monitorujące eTwinning miało na celu określić, w jaki sposób program wpływa na pracę zawodową nauczycieli uczestniczących w programie oraz co, zdaniem nauczycieli, można jeszcze zrobić, by ulepszyć formy doskonalenia zawodowego, oferowane przez eTwinning. Badanie⁵ składało się z 42 pytań zamkniętych, a jego ukończenie zajmowało około 15 minut.

Badanie opublikowano 26 września 2014 roku i było dostępne online przez 9 tygodni.

Badanie skierowano do wszystkich eTwinnerów, niezależnie od tego, jak długo dzia- łali w eTwinningu, ani też w jakim stopniu byli zaangażowani w realizację projektów czy formy doskonalenia zawodowego. Jedynie respondenci, którzy odpowiedzieli, że nigdy nie brali udziału w żadnych działaniach ani projektach w ramach eTwinningu, byli informowani o niemożności ukończenia przez nich pozostałej części badania. Ponieważ głównym celem prezentowanej ankiety było zbadanie wpływu eTwinningu na pracę nauczycieli, to minimum doświadczenia zdobytego w ramach eTwinningu było warun- kiem koniecznym. Badanie udostępniono w 25 językach (EN, Fr, Tr, iT, BG, PT, PL, rO, DE, Hr, EL, ES, SV, DA, LV, LT, HU, SL, CS, SK, ET, NO, Fi, NL, MT)⁶.

W ramach promocji badania Centralne Biuro Programu eTwinning zamieściło artykuł informacyjny na pulpicie eTwinning, zachęcający wszystkich eTwinnerów do wzięcia udziału w badaniu w dniu, którym zostało ono opublikowane, tj. 26 września 2014 roku.

Na portalu publicznym w dniu uruchomienia badania również opublikowano stosowny artykuł, a w październikowym wydaniu biuletynu wysłanym w pierwszym tygodniu paź- dziernika także zamieszczono komunikat poświęcony badaniu. Aby zachęcić nauczycieli i inne osoby zawodowo związane z edukacją do wzięcia udziału w badaniu, dla jego uczestników przewidziano loterię, w której można było wygrać trzy tablety.

Przed korektą danych w badaniu wzięło udział 8 137 respondentów. W procesie korekty danych podjęto niżej opisane kroki, dzięki czemu uzyskano ostateczną liczbę badanych.

5. Dostępne online tutaj: http://files.eun.org/etwinning/Monitoring_Survey_2014_english.pdf

6. Odpowiedziano na wszystkie wersje językowe ankiety z wyjątkiem wersji maltańskiej, która nie otrzymała żadnej odpowiedzi, ponieważ badani z Malty odpowiadali na ankietę w języku angielskim.

METODOLOGiA

2

(11)

Wszystkie podwójne odpowiedzi, których było 27, zostały usunięte. Podczas analizy badania wykluczono także: odpowiedzi wyłącznie na pytania demograficzne (pytania 1-8 w badaniu), których było 115, oraz odpowiedzi wyłącznie na pytania demograficzne oraz pytanie 9, dotyczące bieżącej sytuacji nauczycieli w eTwinningu, których było 1989. Wyeliminowano także 6 odpowiedzi, w których respondenci oświadczyli, że nigdy nie byli zaangażowani w żadne z działań w ramach eTwinningu. Ostatecznie niniejsza analiza zostało oparta na 6 000 wiarygodnych odpowiedzi.

Należy mieć na uwadze fakt, że ilekroć mowa o wpływie, to został on zmierzony wyłącznie na podstawie odpowiedzi udzielanych według skali osobistych odczuć i przekonań ankietowanych, co stanowi jedyne źródło informacji, na którym oparto niniej- szą analizę. Tam, gdzie jest to istotne, podano linki do istniejących dodatkowych badań.

Należy również wspomnieć, że aby lepiej zrozumieć wyniki przeprowadzonego badania i móc wyłonić możliwe tendencje oraz dodatkowe znaczenie, utworzono cztery kategorie opisujące profil respondentów (nowi nauczyciele, bardzo doświadczeni nauczyciele, nowi eTwinnerzy, zaawansowani eTwinnerzy) oraz dwie kategorie opi- sujące profil szkoły, w której badany nauczyciel pracuje (szkoły innowacyjne, szkoły nieinnowacyjne). Kategorie te stworzono wyłącznie dla potrzeb tej analizy na podstawie zgromadzonych danych. Każda z wspomnianych kategorii została opisana w tym raporcie. Kategorie odpowiedzi zostały utworzone, by umożliwić krzyżową analizę danych, i by sprawdzić, jak taki zabieg wpłynął na wyniki. Należy zaznaczyć, że rela- cje opisywane w niniejszym raporcie to wyłącznie korelacje, tak więc nie można na podstawie tej analizy określić związków przyczynowo skutkowych. Podczas gdy kore- lacja pomiędzy dwoma czynnikami może wydawać się znacząca, tak kontrolowanie innych czynników, które być może także odgrywają jakąś rolę i częściowo wyjaśniają dane, nie jest możliwe w przypadku tej prostej analizy.

(12)

Osoby badane poproszono o zaznaczenie jednej lub więcej funkcji, jakie pełnią w swoich szkołach. Jak jasno wynika z rysunku 1, znakomita większość respondentów (ponad 90 %) jest w swoich szkołach nauczycielami. Niewielki procent badanych jest w swojej szkole wyłącznie lub także dyrektorem (6%), pozostałe osoby pełnią funkcje koordyna- tora iCT (6%), są nauczycielami szkole specjalnej (4%) lub pełnią inną rolę (6%).

3.1. Jakie funkcje zawodowe pełnią respondenci w swoich szkołach?

PrOFiLE rESPONDENTóW i iCH SZKół

Rysunek 1: Role respondentów

91%

6%

4%

6%

0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90% 100%

Enseignant Directeur/ chef d’établissement Coordinateur TIC Enseignant besoins spéciﬁques Autre

Figure 1 : Proﬁl des personnes interrogées

3

Inna Nauczyciel w szkole specjalnej Koordynator TIK Dyrektor szkoły Nauczyciel

(13)

3.2. W jakim wieku są respondenci i ile mają lat doświadczenia w nauczaniu?

Ponad połowa respondentów ma pomiędzy 36 a 55 lat, a ich liczba w równym stopniu rozkłada się przy dolnej i górnej granicy tego zakresu wiekowego. Kolejne 9% ankietowanych ma więcej niż 55 lat. Tylko 20% wszystkich respondentów ma 35 lat lub mniej.

Aż 76% wszystkich badanych ma pomiędzy 11 a 30 lat doświadczenia zawodowego, co oznacza, że ta próba badawcza reprezentuje bardzo doświadczoną grupę nauczycieli. Tylko 21% ma 4 - 10 lat doświadczenia w pracy pedagogicznej, a zaledwie 2 % 1-3 lata doświadczenia zawodowego, co pokazuje, że w niniejszym badaniu wzięło udział niewielu nauczycieli-nowicjuszy.

Rysunek 2: Wiek respondentów

7%

13%

36%

35%

9%

0% 5% 10% 15% 20% 25% 30% 35% 40%

30 ans ou moins 31-‐35 ans 36-‐45 ans 46-‐55 ans Plus de 55 ans

Figure 2 : Âge des personnes interrogées

Rysunek 3: Doświadczenie respondentów w latach pracy

0%

2%

21%

40%

26%

10%

0% 5% 10% 15% 20% 25% 30% 35% 40% 45%

Moins d'un an 1-‐3 ans 4-‐10 ans 11-‐20 ans 21-‐30 ans Plus de 30 ans

Figure 3 : Années d'expérience des personnes interrogées

Powyżej 55 lat 46-55 lat 36-45 lat 31-35 lat 30 lat lub mniej

Więcej niż 30 lat 21-30 lat 11-20 lat 4-10 lat 1-3 lat Mniej niż 1 rok

(14)

826 785 688

448 406 364 238 208 208

177 158 152 136 133 128 117 105 102 89 75 68 49 44 41 39 29 29 26 25 24 21 14 11 8 8 8 4 3 3 3 0

100 200 300 400 500 600 700 800 900

Poland Italy Greece Spain

Romania Turkey

Slovakia France Portugal Bulgaria

Latvia Sweden

CroaHa Germa

ny

Czech Rep ublic

Cyprus Lithuania Slovenia UK

Ukraine Hung

ary Denmark Belgium

Finland Estonia Austria Norway

Malt a

Former Y

ugoslav Republic of Macedonia Other

Moldo va

Netherlands Ireland Iceland

Luxembour g

Tunisia Armenia Azerbaijan Georgia Switzerland

Response rate by country

Polsk a Włoch

y Grecja

HiszpaniaRumuniaTurcja SłowacjaFrancja

Portug alia

BułgariaŁotw a Szwecja

ChorwacjaNiemcy Czechy

Cypr Litwa Słowenia

Zjednocz one K

róles two (Wie

lkiej Br ytanii i

Irlandii P ółnocne

j) UkrainaWęgr

y Dania Belgia

FinlandiaEstoniaAustria Norwegia Malta

Była Jug osłowiańsk

a Republik a Mace

donii Inne Mołda

wia HolandiaIrlandiaIslandia

Luksembur g Tunezja

Arme nia Azerbejdżan

Gruzja Szwajcaria

3.3. Jakie kraje reprezentują respondenci?

Rysunek 4: Liczba odpowiedzi według krajów

Ogółem w badaniu wzięło udział 6 000 nauczycieli, z czego - w porównaniu z innymi krajami reprezentowanymi w badaniu - znacząca liczba pracuje w Polsce (826), Włoszech (785) i Grecji (688). Wśród innych krajów, które w dość dużej liczbie wzięły udział w badaniu są: Hiszpania (448), rumunia (406), Turcja (364), Słowacja (238), Francja (208) i Portugalia (208). Wszystkie inne kraje przedstawione na rysunku 4 reprezentowane są przez mniej niż 200 nauczycieli.

3.4. W jakiego rodzaju szkołach i na jakich poziomach edukacyjnych nauczają respondenci?

Znakomita większość badanych (85%) reprezentuje szkolnictwo ogólne, podczas gdy 10% respondentów naucza zarówno w szkołach ogólnokształcących jak i zawodowych, a tylko 5 % nauczycieli wyłącznie w szkołach zawodowych.

Badanych poproszono o zaznaczenie jednego lub więcej przedziałów wieko- wych uczniów na poziomach edukacyjnych, na których nauczają. Blisko 50%

nauczycieli uczy albo w szkole podstawowej albo w ponadpodstawowej lub w obydwu, natomiast jedna trzecia badanych pracuje i/lub w szkołach ponadgimnazjalnych.

Rysunek 5: Formy kształcenia

5%

10%

85%

ogólne zawodowe ogólne i zawodowe

(15)

3.5. Jakich przedmiotów szkolnych nauczają respondenci?

W odpowiedzi na pytanie o przedmiot szkolny, jakiego nauczają, nauczyciele mogli wybrać więcej niż jeden przedmiot z udostępnionej im długiej listy przedmiotów szkolnych. rysunek 6 pokazuje tylko te przedmioty, których naucza 12 % lub więcej respon- dentów. Na pierwszym miejscu plasują się języki obce, których naucza blisko połowa badanych, co wskazuje na dominację nauczycieli języków obcych w społeczności eTwinning. Od początku programu nauczyciele języków obcych najliczniej reprezentują społeczność eTwinning, pomimo iż program adresowany jest do wszystkich nauczycieli na wszystkich poziomach nauczania. Drugą liczniej reprezentowaną grupę badanych stanowią nauczyciele przedmiotów w szkole podstawowej (24%). Kolejne dwa przedmioty licznie nauczane przez badanych to informatyka/Ti oraz język i literatura (oby- dwa odpowiednio wybierane przez 12 % badanych).

Rysunek 6: Przedmioty nauczane przez respondentów

24%

45%

12%

0% 20% 40% 60% 80% 100%

Primary school subjects Foreign languages Informa7cs / ICT Language and literature

Subjects taught

Primary school subjects Foreign languages Informa@cs / ICT Language and literature Język i literatura

Informatyka/TIK

Języki obce

Przedmioty w szkole podstawowej

Język i literatura Informatyka/TIK Języki obce Przedmioty w szkole podstawowej

(16)

3.6. Jaki jest status respondentów w Twinningu?

Badanych poproszono o wybranie stwierdzenia, które najpełniej odzwierciedla ich bie- żącą sytuację w eTwinningu. Jak pokazuje rysunek 7, co raczej nie zaskakuje, większość badanych reprezentuje profil najbardziej zaawansowanego eTwinnera, który został zdefiniowany w pytaniu badania: jest nim nauczyciel, który nie tylko uczestniczył w uda- nych i już zrealizowanych projektach eTwinning, ale w chwili obecnej również bierze udział w nowych projektach. Prawdopodobnie to właśnie ci nauczyciele, z racji swojej największej aktywności w eTwinningu najliczniej wiedzieli o badaniu, czując jednocze- śnie, że mają odpowiednie doświadczenie, na którym mogą oprzeć swoje odpowiedzi. Co więcej, jako bardzo aktywni eTwinnerzy i ze względu na swój duży udział w poruszanych w ankiecie kwestiach, ta grupa nauczycieli miała też prawdopodobnie największą motywację, by wziąć udział w badaniu, w którym pytano o ich potrzeby i proszono o sugestie, jak można jeszcze ulepszyć eTwinning. Warto również wspomnieć o trzech innych grupach badanych eTwinnerów. Dwie z tych grup również reprezentują aktywnych eTwinnerów; 17 % badanych było w przeszłości zaangażowanych w różne projekty eTwinning, kolejne 17 % zadeklarowało, że choć aktualnie nie realizuje żad- nego projektu, to jednak aktywnie uczestniczy w innych działaniach w ramach eTwin- ningu. inny popularny profil nauczyciela w eTwinningu to eTwinner zaangażowany w swój pierwszy w życiu projekt eTwinning. Ta grupa respondentów również stanowi 17%

wszystkich badanych.

Rysunek 7: Status respondentów w eTwinningu

17%

3%

17%

8%

11%

17%

27%

0%

0% 10% 20% 30% 40%

I am not currently involved in any project but par4cipate in other eTwinning ac4vi4es

I started a project, but I didn’t manage to finish it and I quit I am new to eTwinning and am involved in my first project I am involved for the first 4me in one or more projects which are currently in

progress

I coordinate one or more projects which are currently in progress I have been involved in various projects which are now ﬁnished I have been involved in past successfully completed projects and am now currently

involved in new projects

I have never been involved in any eTwinning ac4vi4es or projects eTwinning status Nigdy nie uczestniczyłem/-łam w żadnych projektach ani działaniach w ramach

eTwinningu W przeszłości uczestniczyłem/-łam w pomyślnie ukończonych projektach,

a obecnie jestem zaangażowany/-a w nowe projekty Uczestniczyłem/-łam w różnych projektach, które już zostały ukończone Koordynuję jeden lub więcej projektów, które obecnie są w trakcie realizacji Uczestniczę po raz pierwszy w jednym lub w wielu projektach, które obecnie

są w trakcie realizacji Jestem nowy w eTwinningu i właśnie uczestniczę w swoim pierwszym projekcie Rozpocząłem/-łam projekt, ale nie udało mi się go ukończyć, więc zrezygnowałem/-łam Nie uczestniczę aktualnie w żadnym projekcie, ale biorę udział w innych działaniach w ramach eTwinningu

(17)

Aby określić profil szkoły, w której pracują poszczególni nauczyciele, poproszono badanych, by odpowiedzieli, w jakim stopniu zgadzają się z następującymi czterema stwierdzeniami: Moja szkoła aktywnie uczestniczy w eTwinningu i innych projektach mię- dzynarodowych; Moja szkoła bierze udział w inicjatywach, których celem jest promowanie innowacyjnych działań w szkole; Moja szkoła promuje współpracę pomiędzy nauczycielami poprzez systematyczne spotkania, podczas których nauczyciele wymie- niają się, oceniają i opracowują materiały dydaktyczne oraz metody nauczania; Moja szkoła uczestniczy w samoewaluacji. Wyniki pokazują, że większość nauczycieli zgadza się lub zdecydowanie zgadza się, że ich szkoła uczestniczy w inicjatywach ukierunkowanych na szerzenie innowacyjnych praktyk (84%), a także uczestniczy w procesie samoewaluacji (81%). Brzmi to budująco i uspokajająco, jako że rzeczywiście misją i obowiązkiem każdej szkoły jest zapewnienie jej uczniom jak najlepszego wykształcenia z zastosowaniem nowoczesnych metod nauczania oraz ewaluacji stosowanych praktyk, by tam, gdzie to konieczne wdrożyć środki naprawcze; szkoła zawsze powinna dążyć do stawania się jeszcze lepszą.

Co ciekawe, największa grupa nauczycieli nie zgodziła się lub zdecydowanie nie zgodziła się, że ich szkoła promuje dwa wymiary innowacyjności, obejmujące anga- żowanie się w projekty międzynarodowe (22%) oraz współpracę nauczycieli (21%).

rezultaty te pokazują, że nauczyciele rzadziej (nawet jeśli tylko nieznacznie) pracują w szkołach, które intensywnie angażują się w projekty międzynarodowe lub w szkołach, gdzie współpraca pomiędzy nauczycielami jest wyraźnie promowana poprzez specjal- nie zaplanowane działania w tym kierunku. To bardzo ciekawe w kontekście eTwinningu,

3.7. Jak wyglądają profile szkół respondentów?

Rysunek 8: Profile szkół respondentów

Zdecydowanie nie zgadzam się Nie zgadzam się Zgadzam się Zdecydowanie zgadzam się 5%

5%

3%

5%

14%

16%

13%

17%

57%

54%

51%

48%

24%

25%

33%

29%

0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90% 100%

My school is engaged in self-‐evalua=on My school promotes collabora=on among teachers through scheduled =me for teachers to meet, share, evaluate or develop

teaching methods and materials

My school is involved in ini=a=ves aimed at cul=va=ng innova=ve prac=ces in school

My school ac=vely par=cipates in eTwinning and other interna=onal projects

Figure 9: Respondents' school proﬁles

STRONG DISAGREE DISAGREE AGREE STRONG AGREE

Moja szkoła aktywnie uczestniczy w eTwinningu i innych projek- tach międzynarodowych

Moja szkoła bierze udział w inicjatywach, których celem jest promowanie innowacyjnych działań w szkole Moja szkoła promuje współpracę pomiędzy nauczycielami poprzez systematyczne spotkania, podczas których nauczyciele wymieniają się, oceniają i opracowują materiały dydaktyczne oraz metody nauczania Moja szkoła uczestniczy w samoewaluacji

(18)

ponieważ program jest wyraźnie zorientowany na realizację tych dwóch celów; jest to przecież realizacja projektów międzynarodowych poprzez współpracę nauczycieli i uczniów. Dane z przeprowadzonej ankiety potwierdzają też inne badania uzasadnia- jące potrzebę promowania przez szkoły współpracy nauczycieli (European Commission (a) 2015); European Commission (b) 2015); pod tym względem eTwinning w dużym stopniu zaspokaja to zapotrzebowanie, na co wskazują odpowiedzi nauczycieli. W przypadku nauczycieli, którzy pracują w szkołach, gdzie współpraca między nauczycielami nie jest propagowana można przypuszczać, że eTwinning odgrywa naprawdę istotną rolę, ponieważ oferuje nauczycielom możliwość współpracy z innymi nauczycielami z zagranicy. Współpraca partnerska nauczycieli leży u podstaw projektów eTwin- ning, zachęca się więc eTwinnerów, by wspólnie realizowali działania, dokonywali ewaluacji i dzielili się wynikami swoich projektów ze swoimi kolegami, koleżankami i pozostałą częścią szkoły. Nie da się przecenić wagi dzielenia się z innymi wynikami projektów, ponieważ właśnie w ten sposób można zainspirować do współpracy innych nauczycieli, zarówno we własnej szkole jak i poza nią. Co więcej, dzielenie się rezul- tatami sprzyja także praktykom samoewaluacji szkół. W tym przypadku węższe grono respondentów zadeklarowało, że zdecydowanie zgadza się, że takie praktyki mają miejsce w ich szkole.

Aby przekonać się, czy nauczyciele pracujący w szkołach o określonych cechach odbierają eTwinning w różny sposób, dla potrzeb niniejszej analizy określono dwie kategorie profilu szkoły. Pierwsza kategoria obejmuje odpowiedzi nauczycieli, którzy zdecydowanie zgadzają się lub zgadzają się, że ich szkoła zaangażowana jest w innowacyjne praktyki, promuje współpracę między nauczycielami, aktywnie uczestniczy w projektach międzynarodowych i bierze udział w procesie samoewaluacji. Tę pierwszą kategorię respondentów nazwaliśmy nauczycielami pracującymi w „innowacyjnych

(19)

szkołach”. Druga kategoria obejmuje odpowiedzi nauczycieli, którzy zdecydowanie nie zgadzają się lub nie zgadzają się, że ich szkoła bierze udział w innowacyjnych praktykach, promuje współpracę miedzy nauczycielami, aktywnie uczestniczy w projektach międzynarodowych i bierze udział w samoewaluacji. Tę drugą kategorię responden- tów nazwaliśmy nauczycielami pracującymi w „nieinnowacyjnych szkołach”. Definicje te powstały dla potrzeb niniejszej analizy, należy bowiem pamiętać, że nie ma ogólnie przyjętych wykładni, co stanowi innowacyjną czy nieinnowacyjną szkołę i że oczywiście przy określaniu stopnia innowacyjności szkoły branych jest pod uwagę znacznie więcej czynników niż te tutaj wymienione. Ponadto, kategorie te powstały wyłącznie w oparciu o opinie nauczycieli dotyczące szkół, w których pracują. Kategorie te utworzono, by lepiej zrozumieć dane zebrane w opisywanym badaniu.

Analizując wyniki w wyżej opisany sposób można zauważyć, że 57% ankietowanych uważa, ze pracuje w innowacyjnych szkołach. eTwinning przyciąga więc nauczycieli ze szkół wspierających innowację. Niewielki procent badanych (4%) określił, że nie zgadza się lub zdecydowanie się nie zgadza się ze wszystkimi czterema stwierdzeniami, co implikuje, że ci nauczyciele pracują w znacznie mniej innowacyjnych środowiskach szkolnych. Nie jest bynajmniej zaskoczeniem, że tak niewielki procent badanych pracu- jący w nieinnowacyjnych szkołach zaangażował się w eTwinning, choć z pewnością grupa ta może najwięcej zyskać zarówno indywidualnie jak i na poziomie całej szkoły.

Budujący jest fakt, że niektórzy mimo wszystko zostają eTwinnerami, nawet jeśli w chwili obecnej tych osób jest niewiele; eTwinning mógłby szczególnie skupić się na średnią- lub dłuższą metę na nauczycielach z mniej innowacyjnych szkół, tak by mogli oni poczuć dostateczne wsparcie i wziąć udział w eTwinningu. Taki udział nauczycieli miałby w efekcie pozytywny wpływ na szkołę, która w ten sposób stałaby się bardziej innowacyj- na w swoich praktykach.

(20)

4.1. Jakie umiejętności nabyli nauczyciele bezpośrednio w wyniku zaangażowania w eTwinning?

WPłYW ETWiNNiNGU NA

UMiEJęTNOśCi NAUCZYCiELi i iCH PrACę ZAWODOWą

Rysunek 9: Pozytywny wpływ eTwinningu na umiejętności nauczycieli

4

Umiejętności komunikacyjne w pracy z rodzicami Umiejętności w zakresie technologii informatycznych stosowanych w nauczaniu Umiejętności w zakresie języków obcych w nauczaniu Umiejętność nauczania w środowisku wielokulturowym lub wielojęzycznym Umiejętność współpracy z innymi pracownikami szkoły (np. dyrekcja, bib- litekarze, pracownicy administracyjni, informatycy, nauczyciele wspierający, doradcy zawodowi etc.) Umiejętności współpracy z nauczycielami innych przedmiotów Umiejętności planowania/przygotowywania lekcji Praktyki w zakresie ewaluacji i oceniania uczniów Zdolność oceniania umiejętności przekrojowych, w tym umiejętności pracy w zespole, kreatywności, rozwiązywania problemów, podejmowania decyzji etc.

Zdolność nauczania umiejętności przekrojowych, w tym umiejętności pracy w zespole, kreatywności, rozwiązywania problemów, podejmowania decyzji etc.

Umiejętność nauczania metodą projektów Wiedza na temat uczniów Zachowanie uczniów oraz umiejętność utrzymania dyscypliny w klasie Umiejętność wyboru odpowiedniej strategii edukacyjnej w określonej sytuacji Kompetencje pedagogiczne w zakresie nauczanego przedmiotu/nauczanych przedmiotów Wiedza w zakresie programu nauczania Wiedza w zakresie nauczanego przedmiotu/nauczanych przedmiotów

Umiarkowany Duży

(21)

Badanych poproszono o określenie stopnia wpływu (żaden, mały, umiarkowany lub duży), jaki według nich miały zadania realizowane w ramach eTwinningu na szereg umiejętności wyszczególnionych na rysunku 9. rysunek 9 przedstawia udziały procen- towe badanych, którzy ocenili, że zadania realizowane w ramach eTwinningu miały pozytywny wpływ na ich umiejętności (umiarkowany lub duży wpływ). Umiejętnością, na którą według największej grupy nauczycieli (91%) udział w eTwinningu miał umiarkowany lub duży wpływ to zdolność nauczania umiejętności interdyscyplinarnych, takich jak praca zespołowa, kreatywność, umiejętność rozwiązywania problemów, czy umiejęt- ność podejmowania decyzji. Zaraz na dwóch kolejnych miejscach plasują się ex-aequo umiejętności nauczania metodą projektu oraz umiejętność nauczania języków obcych, na które według 89 % badanych eTwinning miał także umiarkowany lub duży wpływ.

Wziąwszy pod uwagę główny nacisk eTwinningu na realizację projektów partnerskich w wielokulturowym i wielojęzycznym środowisku, nie jest rzeczą zaskakującą, że nauczanie metodą projektu oraz umiejętności w zakresie języków obcych zostały uznane przez nauczycieli za te, które w największym stopniu poprawiły się dzięki eTwinningowi.

Ciekawszym jednak wydaje się fakt, że umiejętnością, na którą udział w eTwinningu miał największy wpływ jest zdolność nauczania umiejętności interdyscyplinarnych, czyli przekrojowych, w tym umiejętności pracy zespołowej, kreatywności, umiejętności roz- wiązywania problemów i podejmowania decyzji. Przeprowadzone ostatnio przez KeyCoNet ⁷ badania, obejmujące studia przypadków z poszczególnych krajów oraz międzynarodowe konsultacje z udziałem zainteresowanych grup ujawniły, że nauczyciele mają mniejsze doświadczenie i brakuje im szkoleń w zakresie nauczania i oceniania umiejętności przekrojowych, a narzędzia które wspierałyby ich w tym procesie są nieliczne (KeyCoNet (a), 2014). Jeszcze nowsze badania przeprowadzone przez biuro Eurydice potwierdzają ten stan rzeczy. W ogólnoeuropejskiej ankiecie nauczyciele wyrazili dużą potrzebę dalszego doskonalenia zawodowego w zakresie nauczania umiejętności przekrojowych (European Commission (a) 2015). Jest więc rzeczą pozy- tywną i pocieszającą, że dane z Ankiety Monitorującej Program eTwinning sugerują, że eTwinning jest skutecznym narzędziem w zaspokajaniu tej potrzeby.

Wiemy również, że nauczyciele uważają nauczanie umiejętności interdyscyplinarnych za trudne, a ocenianie ich za zadanie szczególnie wymagające. W międzynarodowych konsultacjach z udziałem zainteresowanych grup, gdzie przebadano 3 451 nauczycieli i 468 dyrektorów szkół z całej Europy, obydwie grupy badanych oceniły trudność opracowania i wdrożenia nowych narzędzi służących ocenie umiejętności przekrojowych jako jedną z trzech głównych barier utrudniających efektywne wdrożenie w klasie nauczania i uczenia się w oparciu o kompetencje (KeyCoNet (b), 2014). W tym kontekście wyniki Ankiety Monitorującej Program eTwinning pokazują, ze eTwinning ma mimo wszystko pozytywny wpływ na rozwój tych umiejętności u nauczycieli, co potwier-

7. KeyCoNet to Europejska sieć polityki ds. kompetencji kluczowych w edukacji szkolnej. Projekt ten finansowany przez Komisję Europejską i koordynowany przez European Schoolnet (http://keyconet.eun.org).

(22)

dza 86% badanych. Fakt, że 5% mniej ankietowanych uznało, że eTwinning pozytywnie wpływa na ich zdolność oceny umiejętności interdyscyplinarnych w porównaniu z umie- jętnością ich nauczania potwierdza wyniki badań wskazujące na szczególne trudności nauczycieli pod tym względem.

Niniejszy raport zaleca, aby eTwinning gromadził wszystkie narzędzia i wytyczne uzy- skane w ramach realizacji projektów eTwinning, które w sposób szczególny pomagają nauczycielom w nauczaniu i ocenianiu umiejętności interdyscyplinarnych, inaczej przekrojowych, ponieważ wyraźnie widać, że dużo jest dostępnych materiałów wysokiej jakości w tym zakresie. Takie materiały można by następnie udostępnić poza eTwinnin- giem szerszej społeczności nauczycieli, którzy nie są jeszcze częścią eTwinningu, a któ- rzy takich materiałów bardzo potrzebują. Przykładowo można by to zrobić za pośred- nictwem ostatnio uruchomionej platformy School Education Gateway⁸, portalu dostęp- nego w 23 językach europejskich i gromadzącego artykuły o tematyce edukacyjnej oraz zasoby skierowane do nauczycieli, szkół, ekspertów oraz innych osób związanych z edukacją. Udostępnianie na szerszą skalę tak pomocnych i konkretnych narzędzi oraz wytycznych odnoszących się do omawianych właśnie kwestii pomogłoby wypełnić lukę, z jaką nauczyciele muszą się obecnie mierzyć; pomogłoby również promować eTwin- ning, który - miejmy nadzieję - przyciągnie jeszcze więcej szkół i nauczycieli.

Umiejętności, na które eTwinning miał umiarkowany lub duży wpływ według 80% lub więcej respondentów to: zdolność współpracy z nauczycielami innych przedmiotów (85%), wiedza na temat uczniów (82%); umiejętność wyboru odpowiedniej strategii edukacyjnej w określonej sytuacji (81%); kompetencje pedagogiczne w nauczaniu okre- ślonego przedmiotu/przedmiotów (81%) oraz umiejętność nauczania w środowisku wielokulturowym i wielojęzycznym (80%). Należy w tym miejscu podkreślić, że znaczna większość nauczycieli deklaruje, że eTwinning bezpośrednio przyczynił się do rozwoju ich umiejętności współpracy z innymi nauczycielami, zwłaszcza z nauczycielami róż- nych przedmiotów.

Ostatnie badania TiMMS⁹ i PirLS¹⁰ pokazują, że w 17 badanych krajach przeciętnie jedna trzecia (36%) uczniów klas czwartych jest nauczana przez nauczycieli, którzy deklarują wysoki stopień współpracy z innymi nauczycielami w celu podniesienia jako- ści nauczania i uczenia się. Przyglądając się bliżej naturze tej współpracy widzimy, że przeciętnie nieco ponad połowa uczniów ma lekcje z nauczycielami, którzy dzielą się swoimi doświadczeniami pedagogicznymi (57.45%) i w trybie cotygodniowym rozma- wiają z innymi, jak nauczać określonego tematu (51.24%). Mniejszy odsetek uczniów (średnio 42.42%) ma nauczycieli, którzy podczas cotygodniowych spotkań wspólnie

8. www.schooleducationgateway.eu

9. TiMMS (Trends in international Mathematics and Science Study): jeden z międzynarodowych systemów ewaluacyjnych Zobacz: http://timssandpirls.bc.edu/

10. PirLS (Progress in international reading Literacy Study): jeden z międzynarodowych systemów ewaluacyjnych Zobacz:

http://timssandpirls.bc.edu/

(23)

planują i przygotowują materiały dydaktyczne. Działania, które wymagają bliższej współpracy, takie jak wspólna praca w celu wypróbowania nowych pomysłów oraz wizyta w klasie innego nauczyciela, są jeszcze rzadszymi zjawiskami w porównaniu z formami współpracy opisanymi powyżej (European Commission (b) 2015). Wyniki te potwierdzają przeprowadzone niedawno konsultacje KeyCoNet, które pokazują, że istnieje rzeczywista potrzeba współpracy między nauczycielami zarówno w obrębie szkół jak i poza nimi (KeyCoNet (b) 2014). Tradycyjna organizacja szkół powoduje, że nauczyciele są często odizolowani w swoich klasach i mają niewiele możliwości wymiany pomysłów czy spostrzeżeń. Tylko 36% ankietowanych nauczycieli zadeklarowało, że ma doświadczenia związane z współpracą i działaniami networkingowymi w ramach doskonalenia zawodowego.

W tym kontekście z zadowoleniem obserwujemy, że według znacznej większości nauczycieli, eTwinning daje im możliwość podniesienia umiejętności w zakresie współ- pracy z kolegami i koleżankami. Byłoby dobrze, aby w przyszłości w ramach jako- ściowych działań monitorujących eTwinning zbadano, jaki dokładnie rodzaj współpra- cy odbywa się pomiędzy nauczycielami oraz jakim rodzajom współpracy eTwinning mógłby zaproponować więcej wsparcia. Sieci nauczycieli, niezależnie czy działające online czy funkcjonujące w świecie rzeczywistym mogą wspierać rozwój społeczno- ści uczących się oraz stymulować innowację (KeyCoNet (c) 2014). Należy zwiększyć współpracę nauczycieli poprzez wspieranie społeczności nauczycielskich, oferując im wirtualne i rzeczywiste przestrzenie do działania oraz rozwijając kulturę współpracy szkół wśród nauczycieli, uczniów i szerszej społeczności. Można to uczynić rozwijając podejścia oparte na współpracy w ramach doskonalenia zawodowego nauczycieli.

eTwinning w chwili obecnej angażuje się w takie działania za pośrednictwem swojej nowej platformy eTwinning Live, uruchomionej we wrześniu 2015 roku, na której poje- dyncze osoby lub grupy nauczycieli mogą korzystać z wideokonferencji, wspierającej kształcenie zawodowe oparte na współpracy. Wideokonferencja to narzędzie bardziej w rękach eTwinnerów niż Centralnego Biura czy biur kontaktowych. Nauczycieli działa- jących w społeczności eTwinning zachęca się, by przejmowali całkowitą odpowiedzial- ność za korzystanie z tego narzędzia i tym samym pozwolili, by kwitła oddolna inno- wacja, a nauczyciele samodzielnie kształtowali swój rozwój zawodowy. Wyzwaniem będzie zachęcenie eTwinnerów do korzystania z tego narzędzia i promowania w ten sposób zespołowego uczenia się nauczycieli; jednocześnie trudno będzie zniechęcać indywidualnych nauczycieli przed korzystaniem z wideokonferencji jako jednokierunko- wej platformy przekazu informacji, bez aktywnego udziału innych nauczycieli. Zespół Doradców Pedagogicznych programu eTwinning, który ma za zadanie dbać o wartość edukacyjną eTwinningu i kierować jego rozwojem jako społeczności zawodowej, przy- gotowuje w chwili obecnej wytyczne oraz inne strategie w pełni wykorzystujące poten- cjał eTwinning Live w zakresie uczestnictwa i współpracy.

(24)

Po drugiej stronie tego spektrum obserwujemy, że mniej niż 10 % respondentów deklaruje, że ich zaangażowanie w eTwinningu nie ma żadnego wpływu na szeroki wachlarz umiejętności wyszczególnionych na rysunku 10. Ciekawe jednak są dwa wyjątki, gdzie wyższy procent badanych (zaznaczony na rysunku 10 na czerwono) zadeklarował, że eTwinning nie miał żadnego wpływu na zwłaszcza dwie umiejętności: znajomość programu nauczania, gdzie 14% ankietowanych stwierdziło, że eTwinning w ogóle nie miał wpływu na tę umiejętność oraz umiejętności w zakresie nowych technologii wykorzystywanych w nauczaniu - 13% ankietowanych zadeklarowało brak jakiegokolwiek wpływu na tę umiejętność ze strony eTwinningu. Nie jest rzeczą zaskakującą i niepo- kojącą, że według 14% badanych eTwinning nie miał żadnego wpływu na znajomość programu nauczania, ponieważ w każdym kraju jest on ustalany na poziomie krajowym lub szkolnym i dlatego eTwinning nie może - i nie ma takiego zamiaru - obierać sobie za cel podnoszenia wiedzy nauczycieli w zakresie ich własnego programu nauczania (należy to oddzielić od wiedzy i rozumienia w zakresie przedmiotu, którego nauczają i

Rysunek 10: Brak wpływu eTwinningu na umiejętności nauczycieli

Umiejętności komunikacyjne w pracy z rodzicami Umiejętności w zakresie technologii informatycznych stosowanych w nauczaniu Umiejętności w zakresie języków obcych w nauczaniu Umiejętność nauczania w środowisku wielokulturowym lub wielojęzycznym Umiejętność współpracy z innymi pracownikami szkoły (np. dyrekcja, biblitekarze, pracownicy adminis- tracyjni, informatycy, nauczyciele wspierający, doradcy zawodowi etc.) Umiejętności współpracy z nauczycielami innych przedmiotów Umiejętności planowania/przygotowywania lekcji Praktyki w zakresie ewaluacji i oceniania uczniów Zdolność oceniania umiejętności przekrojowych, w tym umiejętności pracy w zespole, kreatywności,

rozwiązywania problemów, podejmowania decyzji etc.

Zdolność nauczania umiejętności przekrojowych, w tym umiejętności pracy w zespole, kreatywności, rozwiązywania problemów, podejmowania decyzji etc.

Umiejętność nauczania metodą projektów Wiedza na temat uczniów Zachowanie uczniów oraz umiejętność utrzymania dyscypliny w klasie Umiejętność wyboru odpowiedniej strategii edukacyjnej w określonej sytuacji Kompetencje pedagogiczne w zakresie nauczanego przedmiotu/nauczanych przedmiotów Wiedza w zakresie programu nauczania Wiedza w zakresie nauczanego przedmiotu/nauczanych przedmiotów

(25)

co przez badanych zostało wyżej ocenione). Co ciekawe, niemal ta sama liczba badanych deklaruje, że eTwinning nie miał w ogóle żadnego wpływu na ich umiejętności w dziedzinie nowoczesnych technologii wykorzystywanych w nauczaniu, co w przypadku społeczności internetowej propagującej przede wszystkim współpracę za pośrednic- twem mediów cyfrowych wydaje się zaskakujące. 22% badanych stwierdziło, że eTwin- ning miał niewielki wpływ na ich umiejętności nauczania z wykorzystaniem nowych technologii, co oznacza, że ogółem ponad jedna trzecia badanych przyznaje, że eTwinning miał ograniczony wpływ lub nie miał żadnego wpływu na te umiejętności. Wynik ten nie wydaje się już tak zaskakujący, jeśli umiejscowimy go kontekście. Należy pamiętać, że choć eTwinning jest platformą cyfrową zachęcającą do wykorzystywania możliwości oferowanych przez technologie w celu wspierania procesu nauczania i uczenia się, to eTwinnerzy powszechnie rozumieją i wykorzystują te technologie jako środek pro- wadzący do celu, nie oczekując przy tym, że eTwinning podniesie ich umiejętności w zakresie wykorzystywania TiK w celach edukacyjnych. Platforma jest przede wszystkim obszarem wymiany treści z innymi nauczycielami i uczniami na poziomie międzynaro- dowym i miejscem, gdzie można rozwijać się zawodowo w dziedzinach związanych z nauczaniem i uczeniem się. To powiedziawszy, kiedy badanych zapytano wprost, czy eTwinning bezpośrednio zwiększył częstotliwość stosowania przez nich metod nauczania i uczenia się z wykorzystaniem technologii cyfrowych, wyniki były bardziej pozy- tywne, co przedstawia część 5 niniejszego raportu. Być może jest tak, że eTwinnerzy zapytani o wpływ programu na szereg umiejętności, rzadziej wskazują na dydaktyczne wykorzystanie TiK tylko jeśli umiejętność ta pojawia się obok innych umiejętności, co do których nauczyciele czują, że eTwinning miał na nie bardziej bezpośredni wpływ.

Ze względu na cyfrową naturę i cyfrowy potencjał programu, dobrze byłoby, aby eTwin- ning zbadał za pośrednictwem swoich różnych kanałów doskonalenia zawodowego, w jaki sposób program ten może w większym stopniu wpływać na umiejętności nauczycieli w zakresie wykorzystania technologii w nauczaniu oraz monitorował te postępy w krótszych i dłuższych przedziałach czasowych. Warto tutaj zauważyć, że w kontekście ostatnich wyników z raportu OECD PiSA poświęconego wykorzystywaniu przez uczniów technologii do uczenia się, ważne jest, aby w przypadku każdej formy doskonalenia zawodowego oferowanej przez eTwinning i ukierunkowanej na nauczanie z wykorzystaniem technologii, podkreślać, że ustawiczne stosowanie technologii z pominięciem kontekstu nauczania i uczenia się nie zagwarantuje uczniom osiągnięcia wyższych wyników; wprost przeciwnie, może wpływać na nie negatywnie. Wyniki PiSA pokazują, że wykorzystanie TiK w określonych kontekstach, tam gdzie niesie ono edukacyjną wartość dodaną, łączy się z lepszymi wynikami uczniów w nauce w porównaniu z sytuacjami, gdzie TiK są rzadko wykorzystywane. Kluczowym zadaniem zespołu monitorującego eTwinning będzie więc baczne śledzenie nowych badań oraz obserwowanie rozwoju sytuacji (zarówno w obrębie eTwinningu jak i poza nim), które pozwolą bliżej przyjrzeć się tym określonym kon- tekstom i zobaczyć, co składa się na umiarkowane wykorzystanie TiK, by na tej podstawie móc zaoferować najbardziej odpowiednie i aktualne szkolenia w tym zakresie.