HAL Id: tel-03210617
https://tel.archives-ouvertes.fr/tel-03210617
Submitted on 28 Apr 2021
HAL is a multi-disciplinary open access
archive for the deposit and dissemination of
sci-entific research documents, whether they are
pub-lished or not. The documents may come from
teaching and research institutions in France or
abroad, or from public or private research centers.
L’archive ouverte pluridisciplinaire HAL, est
destinée au dépôt et à la diffusion de documents
scientifiques de niveau recherche, publiés ou non,
émanant des établissements d’enseignement et de
recherche français ou étrangers, des laboratoires
publics ou privés.
Contrôle des impressions spatiales dans un
environnement acoustique virtuel
François Salmon
To cite this version:
François Salmon. Contrôle des impressions spatiales dans un environnement acoustique virtuel.
Acous-tique [physics.class-ph]. Université de Bretagne Occidentale (UBO), 2021. Français. �tel-03210617�
T
HESE DE DOCTORAT DE
L'UNIVERSITE
DE
BRETAGNE
OCCIDENTALE
E
COLED
OCTORALE N°
601
Mathématiques et Sciences et Technologies
de l'Information et de la Communication
Spécialité : Acoustique
Contrôle des impressions spatiales dans un environnement
acoustique virtuel
Thèse présentée et soutenue à Rennes, le 26 mars 2021
Unité de recherche : Lab-STICC, CNRS, UMR 6285
Par
François SALMON
Rapporteurs avant soutenance :
Mathieu Lavandier Chargé de Recherche, ENTPE, Lyon
Roland Badeau Professeur Institut Mines-Télécom, Télécom ParisTech, Paris
Composition du Jury :
Examinateurs : Catherine Lavandier Professeur des Universités, Université de Cergy-Pontoise Olivier Warusfel Chargé de Recherche, Ircam, Paris
Mathieu Lavandier Chargé de Recherche, ENTPE, Lyon
Roland Badeau Professeur Institut Mines-Télécom, Télécom ParisTech, Paris Dir. de thèse : Mathieu Paquier Professeur des Universités, UBO, Brest
Co-encadrant : Etienne Hendrickx Maître de Conférences, UBO, Brest
Nicolas Epain Ingénieur de Recherche, b<>com, Cesson-Sévigné Invités : Vincent Koehl Maître de Conférences, UBO, Brest
Jean-Yves Aubié Responsable du laboratoire AMC, b<>com, Cesson-Sévigné
Invité(s)
80 50 50 E EL L LF J s
δE V δE= N t = 4π c3t2 V Nr t c
h
h(t) = b(t)e−αt
α > 0 b(t)
δf
δf = Nf f ≈ 4π V f2 c3 c V f f ≈ 2000 ! T V T = 1.5 = 2000 f = 0.7 s = 37
30 20 50
30 20 E E(t) = " t ∞ p2(τ ) (−τ)
20 30
a
=−60
te te = 10 10 " te 0 p2(t) t " ∞ te p2(t) t 50
50= " 0,050s 0 p2(t) t " ∞ 0 p2(t) = " ∞ 0 tp2(t) t " ∞ 0 p2(t) t 80 80 80 30 80 LF
30 80 = 10 10 " ∞ 0 p2(t)dt " ∞ 0 p210(t)dt = Lp− Lp,10 p(t) p10(t) Lp Lp,10 p(t) p10(t) Lp,10 d Lp,10 Lp,10= Lp,d+ 20 10( d 10) ◦
= " 80ms 5ms p2 L(t) t " 80ms 0 p2(t) t
p2 L = " 80ms 5ms |p L(t)· p(t)| t " 80ms 0 p2(t) t t1,t2= # # t1,t2(τ )##, − 1 < τ < 1 t1,t2(τ ) = $" t2 t1 pl(t)· p (t + τ) t % / $" t2 t1 p2l(t) t " t2 t1 p2r(t) t %1/2 pl pr = 1− LF
= " 80ms 5ms N & n=0 (pi(t) φ)2dt " 80ms 0 N & n=0 pi(t)2dt = " 80ms 5ms N & n=0 |pi(t)||pi(t) φ|dt " 80ms 0 N & n=0 pi(t)2dt N φ P = 1− & n,c 4 (n, c)P (n, c) & n,c P (n, c)
P ∞ 80 = 10 10 " ∞ 80ms p2L(t)dt " ∞ 0 p210(t)dt pL p10 , = 10 10 1 4 4 & i=1 10 ,/10
= " ∞ 80ms p2L(t)dt " ∞ 80ms p2(t)dt p pL = 10 10 " ∞ 80ms p2(t)dt " ∞ 0 p210(t)dt = + 10 10( ) , t1= 0.080 t2= 1
= 10 (E /E ) E E T i T = " ∞ 0 tp2i(t) t " ∞ 0 p2(t) t pi i p ai ai= T (1 +| θ|) /2 θ ai
= ⎡ ⎣ n & i=0 n & j=0 aiaj (θij) ⎤ ⎦ 1 2 θij i j P = 1− & n,c 4 (n, c)(1− P (n, c)) & n,c P (n, c)
23 m3 81 m3
360 m3 7448 m3
×
> 0.94 p < 0.001
zi
zi= (xi− ¯xi)
η2
< 0.001
η2
xi i ¯xi i ¯x
D50
D50
. .
×
> 0.902 p < 0.001
×
η2
30, ( 30, ) E, 50
E,
E, E,
ri rj i j τi,j =∥ j− i∥2 c (δ) τi,j = 1 c∥ j− i∥2∥ ∥2 (δ) = 1 c( j− i) = 1 c i,j T (.)T pi pj τˆi,j Rij(τ ) N τˆi,j ˆ τi,j= τ {Rij (τ )} Rij(τ ) = N & k=0 pi(k)pj(k + τ )
ˆ τi,j ˆ ˆ = −c i,jτˆi,j M ˆ t ˆ(t) = −c † (t) (t) = [ˆτ1,2 τˆ1,3 . . . τˆM−1,M]T = [ 1,2 1,3 . . . M−1,M]T †
p (ω) =ℜ{p(ω) (ω)∗} ∗ ℜ(.) (θ, ϕ) p(ω) = b0,0(ω) (ω) =− 1 ρc√3 ⎡ ⎢ ⎢ ⎢ ⎣ b1,1(ω) b1,−1(ω) b1,0(ω) ⎤ ⎥ ⎥ ⎥ ⎦ bl,m
ψ E ψ = 1−∥ (ω)/c∥E(ω) E(ω) = 1 2ρ∥ (ω)∥ 2+1 2 1 ρc2|p(ω)| 2 ∥ ∥/E c c ∥ ∥/cE ψ ψ ∥ (ω)∥ = |p(ω)|ρ.c E ∥ ∥/c ψ K K (ω) =-1− ψ (θ, ϕ)p(ω)
(ω) = ! ψ KD [ Kp(ω)] (θ, ϕ) K K K D [.] s
,s ,s(ω) =ℜ [ps(ω) ∗s(ω)] , ⎡ ⎣ ps(ω) s(ω) ⎤ ⎦ = s (ω) s (ω) s θ ϕ ψ (ω) = S & s=1 ! 1− ψs S (θs, φs) ps(ω) (ω) = S & s=1 ! ψs S sps(ω) s s (ω) =D. K (ω)/ K K
ω d(ω, θ, ϕ) θ, ϕ d(ω, θ, ϕ) = (ω, θ, ϕ)H (ω) (ω) (.)H (ω, θ, ϕ) = 1 M (ω, θ, ϕ) (ω, θ, ϕ) ω (θ, ϕ) S (ω) = [d(ω, θ1, ϕ1) . . . d(ω, θS, ϕS)]T S (ω) = (ω)H (ω) (ω) = ⎛ ⎜ ⎜ ⎜ ⎝ (ω, θ1, ϕ1) (ω, θS, ϕS) ⎞ ⎟ ⎟ ⎟ ⎠ S
=E[ H] H E[.] y s (θs, ϕs) ψs Es (s) (s) (s) = (1− ψs)Es (θs, ϕs) (θs, ϕs)H (s) = ψsEs (θs, ϕs) (θs, ϕs) = ⎡ ⎣ α c c β ⎤ ⎦ cbin α, β
y= S & s=1 (s) + (s) = + y r= y− x H ∝√ψ
LI LE LR ˆ x(k) ˆ x(k) = ˆT LI(k) LI(k) + ˆ T LE(k) LE(k) + ˆ T LR(k) LR(k) |m| = l
LI(k) LE(k) LR(k) ˆLi(k) Li g(k) |g(k)|2 L & l=0 & |m|=l # #ˆw2Dl,m(k) # #2 = L & l=0 l & m=−l # #ˆw3Dl,m(k) # #2
LI LE LR LI LE LR × × m3
× CUI ESC PSC RFC TLT 0 5 10 15 di ss im il ari ty s core s d
d d
d≤ 0.35
30 80 50
30
s 50 80
N = (L + 1)2 L = 1 K− 1 H H K
1 N (λ )1≤i≤N = H (Λ ) Λ = [λ λ . . . λ ] = 1 K− 1 H = N = 1 1 1 K− 1 H H 1 = N 1 H1 = N
1 H1 = −1 1= H (Λ )− 1 2 2 = 1 K− 1 H= = 2 2 1 K− 1 H H 2 = 2 H2 = 2= H (Λ) 1 2 (λ )1≤i≤N Λ s s= 2 1 K K× K K = K
= H (Λ)−12
(λ )1≤i≤N
Λ
i i ∈ [1, 7]
l =−61.13 gl
ϵ = l + 20 10(gl)
ϵ + 60
× ×
p < 0.001
p = 0.05 p = 0.554 p = 1.000
d p < 0.001 p = 0.033 p = 0.027 p = 0.007 p = 0.003 p > 1.000 p > 1.000
d
30 80 50
30
◦
∗ 30 ∗ ∗ † ∗ 80 ∗ 50 ⋆ ∗ ⋆ † ⋆ † ∗ ∗ † † † † ⋆ ⋆ ∗ ∗ ⋆ †
r
r 0.72
r > 0.78 r > 0.82
30 80 50 50 80 80 80 80
n = 70 p = [ 1, . . . , p] i n ˆ ˆ = + 1n×1 0 = [ , ] 0 1n×1 n× 1 0 ϵ ˆ ϵ = , 0∥ˆ − ∥ 2 2 n p
50 + 8m m
50
80
ˆ
ˆ
80
0
30
80 50
30 80 50 p h p h( ) = ⊤ + w0 w0 p h( ) = 0 h( ) ≤ 0 k
h h
k
t
± ± 80 30 ± 80 30 50 80
30 50 80 r > 0.7 r < 0.282 80 80
50 80 80 80 R2 30 80
30
80 50
50
J 80
± 30 ± 30 ± 80 ± ± ± ± ±
(k) L ˜(k) ˜(k) = (k) (k) L Ω Ωn= (θn, ϕn) N Ω= ⎛ ⎜ ⎜ ⎜ ⎜ ⎜ ⎜ ⎝ (Ω1) (Ω2) (ΩN) ⎞ ⎟ ⎟ ⎟ ⎟ ⎟ ⎟ ⎠ (Ωn) = [Y0,0(Ωn) Y1,−1(Ωn) . . . YL,L(Ωn)] Ω = [(θ1, ϕ1) (θ2, ϕ2) . . . (θN, ϕN)] (L+1)2 = 1 NY ⊤ ΩYΩ
(k) = 1 NYΩ (k) N ρ(θn, ϕn) sn(k) (θn, ϕn) ρ(xn, yn, zn) = β -β2x2 n+ yn2+ β2z2n β β β = 1 = 1 N Y ⊤ Ω [ρ(θn, ϕn)] YΩ β β β β
(k) θn N d α d(θ) = ⎧ ⎨ ⎩ π 2α [( 2θ π − 1) (α)] + π 2 α > 0 π 2 α [( 2θ π − 1)α] + π 2 α < 0 d α α θ θ = 0 θ = 90 α α α α α α α θ θ d(θ) α T = 1 N Y ⊤ ˜ Ω YΩ ˜ Ω = [(d(θ1), ϕ1) (d(θ2), ϕ2) . . . (d(θN), ϕN)]
α α α α φ0 φ0+ φ(ω) φ ω z m ˜ φ z k ⎛ ⎝ ˜bm(k) ˜b−m(k) ⎞ ⎠ = ⎛ ⎝ (mφ) − (mφ) (mφ) (mφ) ⎞ ⎠ ⎛ ⎝ bm(k) b−m(k) ⎞ ⎠
φ = 2πµ (ωτ ) µ τ = 2.5 µ τ bl,m l m |m| = l L 2L + 1
s =E[ H] H (λi)1≤i≤N = H (Λ) Λ = [λ1λ2 . . . λN] ˜ = s ˜ ˜ 2L+1 ˜ = E[ ˜ ˜H]∝ 2L+1 sE[ H] Hs ∝ 2L+1 s Hs ∝ 2L+1 s Hs ∝ −1 s= H (Λ)− 1 2 ˜ ˜ γ γ = 1 s s= H ( γ) 1 2 (Λ)−12 γ= [gγ,1 gγ,2 . . . gγ,2L+1] gγ,i= ⎧ ⎨ ⎩ (pλi, ¯λ) λi> ¯λi (pλi, ¯λ) λi< ¯λi p = ⎧ ⎨ ⎩ (1− γ)(1 − ¯λ/λmax) + ¯λ/λmax λi> ¯λi (1− γ)(1 − ¯λ/λmin) + ¯λ/λmin λi< ¯λi