Quelques exemples d’expériences

T hackeray’nin G urur D ü n y a sın d a iki kadın karakteri kıyaslayarak anlatm ası dönem in geleneksel rom anlarına karşı bir tepki olarak görülm ektedir. R om an, okuyucunun karakterler hakkında yorum yapm asını önlem ektedir. Uysal ve sıkıcı olan A m elia değil, a k tif ve canlı olan B ecky rom anın en unutulm az karakterlerindendir. K ötü doğası ve iki yüzlü karakterine rağm en Becky, T hackeray’nin en çekici ve en eğlenceli kadın karakteridir. B eck y’n in A m elia’dan farklı olm ası konusuna, B abaloğlu şöyle değinm ektedir: “K itapta bu iki kadın karakterin arasındaki çarpıcı farklılıkları gösteren birçok sahne vardır. B eck y’n in hırsı ve canlılığı, A m elia’nın m asum iyeti ve uyum luluğu ile örtüşm ektedir” (1994: 16).

Genç bir kız olan Becky, B ayan P inkerton ve kız kardeşi B ayan Jem im a tarafından yönetilen ve yalnızca k ızlara eğitim veren C hisw ick A kadem isinde b ir öğrenci iken hiçbir statü

yüzüne bu ilginç kitabı fırlatarak ifade etm iştir. B abaloğlu’na göre Becky, en çok ona yardım etm ek isteyen insanlara kinini gösterm ektedir. D ahası “B ecky m utsuzluğunu, toplum daki en za y ıf karakterleri kurban seçerek bastırm aktadır” (1994: 18).

H ayata başlarken düşük sınıftan gelm esi onun şanssız b ir başlangıç yapm asına neden olur.

B ecky daha genç b ir kızken m ensup olduğu toplum sal sın ıf nedeniyle sürekli h or görülm üştür.

A ilesinden kalm a b ir m irası olm adığı için yaşam ını sürdürm esi için kendi ayakları üstünde durm ayı öğrenm esi gerekm ektedir. A ncak p ara kazanm ak için karşısına yeterince fırsat çıkm am ıştır. D aha rom anın başında A m elia’y a okulda nasıl m uam ele gördüğünü itir a f etm iştir. İlk iki yıl, B ayan P inkerton tarafından aşağılanm ış ve m utfaktaki b ir hizm etçiden bile daha kötü m uam ele görm üştür.

O zam anlar hiç dostu y a da arkadaşı olm am ıştır. Becky, yaşarken b ir opera şarkıcısı olan annesinden öğrendiği Fransızca sayesinde, bu dili bilm eyen B ayan P inkerton ile Fransızca konuşarak onu çileden çıkarm ıştır. D aha sonra yavaş yavaş daha acım asız ve ikiyüzlü olm aya başlar. B abaloğlu’nun bu konudaki görüşü, “İşte tam bu noktada y azar B ecky’nin tam am en suçlu olup olm adığı sorusunu sorar” şeklindedir (1994: 20). B ecky’nin hayatı hakkında verilen bilgi okuyucunun ona sem pati duym asını sağlar:

R ebecca S harp’ın babası bir ressam dı ve bu nedenle B ayan P inkerton’u n okulunda resim dersleri verm işti. Sarhoş olduğu zam an karısıyla kızını döver, ertesi sabah başı çatlayacak gibi ağrırken ondaki dehayı görm edi diye dünyaya sövüp sayardı.

(Thackeray, 2006: 18)

O günlerde B eck y ’nin ne annesinin ne de babasının işleri saygın b irer m eslek olarak görülm ektedir.

A ristokrat bir aileden gelm em esine rağm en B eck y’nin dış görünüşü ve zekâsı onun toplum da saygın bir yere gelm esine yardım etm iştir. Becky, C hisw ick A kadem isini hem katı hem de sıkıcı b ir yer olarak bulsa da b urada zor koşullarda nasıl yaşanabileceğini öğrenm iştir. Etrafındaki birçok kızdan daha zeki olduğu için B eck y’nin onlarla iyi geçinem em esi bir dereceye kadar m akul görünm ektedir.

V iktorya D önem i katı kuralları B eck y’yi sert bir insan haline getirm iştir. O toplum da, B ecky’nin durum unda olan bir kadının üç seçeneği vardı: M ürebbiye olm ak, evlenm ek v ey a hayat kadını olmak. B abaloğlu bu konuya şöyle değinm iştir: “B ecky bu üç aşam ayı da yaşam ıştır. Önce b ir m ürebbiye olm uş, sonra evlenm iş, daha sonra da Bay Steyne’nin m etresi olm uştur. E n sonunda da hayat kadını olup çıkm ıştır” (1994: 16).

oluşturduğunu fark eder. Joseph Sedley ile evlenm e girişim i başarısızlıkla sonuçlanınca, B ecky öğretm en olarak çalışm aya k arar verir ve arkadaşı A m elia’nın evinden ayrılır. Bu üzücü olaydan sonra, B ecky’nin kendisini bekleyen tehlikelerden kurtulm ak için başının çaresine bakm ası gerekm ektedir. Bu nedenle B ay P itt’in evine m ürebbiye olarak gider. Bu konuya rom anda şöyle değinilm ektedir:

B ecky Sharp bir taşra konağında kendi yolunu kendisi bulm aya çalışarak bir sürü dalların üstünden u çar ve bir sürü tuzaklardan kaçarken; A m elia, Russell M eydanındaki evinde ana babasının kanadı altına sığınm ış güvenlikteydi. Dış dünyaya çıktığı zam an da büyüklerinin kanadı onun üstünden eksik olm uyordu. Sevgi ve bolluk içinde yaşadığı bu rahat yuvada onun başına hiçbir kötülük gelm ez sanırdınız.

(Thackeray, 2006: 116)

H ayatının en başından beri B ecky, bu çıkarcı toplum da yaşam aya çalışm aktadır ve bunu yaparken etrafındaki insanları aldatm ak için ikiyüzlülük sanatını kullanm aktadır. Bu çıkarcı toplum da hayatta kalabilm ek için B ecky’nin en güçlü silahı, B ay P itt gibi gerçek V iktorya değerlerini tem sil eden insanları aldatm aktadır. B ay Pitt, toplum da zekâsı olm ayan ancak buna rağm en p arası olan insanları tem sil etm ektedir. F akat unutulm am alıdır ki rom an anlatıcısı, insanları aldatan B ecky’nin de çok uysal olan A m elia’nın da toplum un kurbanları olduğunun altını çizm ektedir. B ecky isyankâr bir ruha sahip olduğu için, yaşadığı toplum la ve onun değerleri ile dalga geçerek bu sistem de başarılı bir şekilde v ar olm aya devam etm ektedir. B ecky ahlâksız görünm eden toplum un en ü st kadem esine tırm anm ayı başarm ıştır, çünkü yaşadığı toplum , kadın ikiyüzlülüğünü doğal bir şey olarak kabul etm ektedir. Bu bakış açısı V ictoria Y ılm az tarafından şöyle ifade edilm ektedir, “bir [kişinin] güce-ulaşm a-isteği, onun yüksek otorite olduğunu gösterm e yetkisidir ve her güce-ulaşm a-isteği [kişinin duygularının veya isteklerinin] yatıştırılm asını önler çünkü kişi savaşm ak ve daha fazlasını elde etm ek için tasarla n m ıştır^ ’ (2012: 63). B ecky zekâsı ve çekiciliği sayesinde B ay P itt de dâhil olm ak üzere etrafındaki herkesi etkilem eyi başarm ıştır. Onun A m elia’ya yazdığı m ektupta B ay P itt’i anlatm a şekli de gayet ilginçtir. A slında B ay Pitt, sınıfındaki insanların nasıl da yozlaşm ış olduklarına iyi b ir örnek oluşturm aktadır ve bu yozlaşm ış toplum , yazar tarafından sert bir dille eleştirilm ektedir.

Becky, S edley’lerdeki başarısız başlangıcının ardından, bu kez daha akıllıca davranm aya karar verm iştir. B ay P itt C raw ley’nin evindeki yeni rolü; erdem li, akıllı ve m ütevazı m ürebbiyeliktir.

Thackeray bu evde, B ayan B ute C raw ley gibi diğer ikiyüzlü karakterleri de gösteri sahnesine dâhil

yandan B ecky, B ayan C raw ley’nin sevgisini de yitirm iştir. R aw don ise B ecky ile evlenerek hem B ayan C raw ley’nin güvenini hem de ekonom ik desteğini kaybetm iştir. F akat B ecky tarafından kandırılan R aw don, ona çılgınca aşıktır. B ecky ve R aw don bir süre başkalarından borç p ara alarak hayatlarını sürdürebilm işlerdir.

V iktorya D önem inde yaşayan zeki bir kadın olan B ecky, toplum tarafından ona dikte edilen yaşam şeklinden tatm in olm am aktadır. B ecky’nin kaçınılm az sonuna, onu o hiç bitm ek bilm eyen hırsı sürüklem iştir. Y üksek sınıfa kabul edildiğinde B ecky çok sevinir ve heyecanlanır. A ncak çok geçm eden bundan da sıkılır. R aw don ile B ecky evlendikten sonra C raw ley ailesi onları geri çevirir.

B ay P itt ölür ve R aw don eşi ile babasının cenaze m erasim ine davet edilir. Bu sırada B ecky olağan sanatlarını kullanarak Q ueen’s C raw ley’de genç B ay P itt ve eşi B ayan J a n e ’i etkilem eyi başarır.

F akat B ecky etrafındaki insanlardan tatm in olm az ve evi de insanları da çok sıkıcı bulur.

B ecky ondan daha kötü ve güçlü olan karakterler tarafından kullanılm ış, ancak kendinden daha zayıf olanları da kullanm ıştır. B ecky ’nin zalim liği ve nankörlüğü A m elia, R aw don ve B ayan Briggs ile olan ilişkisinde daha açık b ir şekilde görülür. B ecky A m elia’yı kullanır çünkü onun sosyal statüsünü kıskanm aktadır. A m elia hem zararsız hem de B eck y ’nin iyi arkadaşı olm asına rağm en B ecky’nin öfkesi, A m elia’y a olan sevgisine ağır bastığı için, B ecky kendisini A m elia’ya zarar verm ekten alıkoyam az. B eck y’nin bu nefreti W aterloo Savaşı esnasındaki rom an bölüm lerinde, A m elia’nın kocası olan G eo rg e’u yoldan çıkarm aya çalıştığı an yine gün yüzüne çıkm ıştır. Becky, G eorge tarafından gönderilen çiçek buketini alır ve içine iliştirilm iş nota bir göz atar ve içinden şöyle geçirir: ‘Z avallı kız... Bu notla onu nasıl da m ahvedebilirim ! K albi çok kırılırdı, onu görm ezlikten gelen zavallı aptal bir adam u ğ ru n a !..’ (Thackeray, 2006: 203). B ecky bu şekilde G eo rg e’dan öç alm ış olm aktadır, çünkü George, daha önce B ecky ’nin Jos ile evlenm esini engellem işti. B unun için Becky, önce G eo rg e’u b aştan çıkarıp sonra onunla kaçm ayarak ondan öç alm ıştır.

T hackeray B ecky’yi tasvir ederken insanları açgözlü ve hain yapan “ticarî toplum un (âdeta piyasanın) hatalarını onun karakterine yansıtm ıştır” (Dyer, 1991: 221). Bu ‘p az ar’/ ‘p iy asa’

anlayışında, B ecky zekâsını ve çekiciliğini p ara kazanm ak için kullanır, işte bu şekilde sosyal statüsünü yükseltm eyi planlam aktadır. Etrafındaki kişilerle nasıl oynayacağını iyi bilir. R aw don ’ın atlarını Jo s’a satm ası bunun için iyi bir örnek sayılabilir. B rüksel’deki otelde savaş sırasında, bazı zengin kim seler ülkeden kaçm ak için tü m atları satın alm ak isterler, ancak B ecky diğer insanlara değil, sahip olduğu tüm atları Jo s’a satar. Becky, Josep h’in zayıflığından yararlanır ve onunla iyi

b ir kadındır, m esela F ran sa’da R aw d on ’ın borçlarından kurtulm ayı becerebilm iştir. Savaş bittikten sonra Becky ve eşi hiç paraları olm adan P aris’te yaşarlar. B ecky’nin çekiciliği ve hileleri sayesinde etrafındaki zenginlerden borç para alırlar. Bu arada Bayan Craw ley, tü m parasını genç B ay P itt’e ve eşi B ayan Jan e’e bırakarak vefat etm iştir.

P aris’te olduğu gibi L o n d ra’da da B ecky ikiyüzlülüğü ve güzelliği ile etrafındakileri etkilem eyi başarm ıştır. C raw ley A ilesi’nin eski bir dostunun C urzon S treet’teki evini kiralarlar ve b urada yüksek sınıftan, saygın insanları yem eğe davet ederek borç içindeki hayatlarını yaşam aya devam ederler. B ecky’nin talihi gülm eye başlarken, A m elia’nınki git gide kötüleşm ektedir. A m elia, eşinin ölüm ünden sonra babasının evinde hiç parası olm aksızın oğluna bakm aya çalışm aktadır.

Thackeray, B ecky’yi yalnız güzel olarak değil; ayrıca zeki ve eğlenceli olarak da tasvir eder diyen R oscoe şöyle devam etm ektedir:

Thackeray, zekâ ve m izahın bir şekilde kötülük ve kurnazlık ile alâkalı olduğunu düşünm ektedir... T hackeray aslında yüreğinde, alçaklık ve ikiyüzlülüğe karşı nefret beslem ektedir. İşte bu yüzden B ecky hem kurnaz hem de güzeldir. (1856: 191)

B ecky’nin yaptığı hesaplar onların B ay P itt ve B ayan Jane ile yakınlık kurm asını gerektirm ektedir ve soyadları olan C raw ley’i kullanarak, B ecky yüksek sınıftan kadınlar tarafından kabul görm eyi planlam aktadır. Becky, B ayan Jan e’in iyi kalpliliğinden faydalanm ak için eşi ve küçük oğulları ile onları ziyaret edeceklerini bir m ektupla bildirir. Bu ziyaretler sayesinde yüksek sınıf tarafından kabul edilen Becky, ünlü B ay Steyne ile de Bay P itt’in evinde tanışır ve rom anın devam ında aralarında bir ilişki başlar. B ay S teyne’den aldığı p ara ile ev sahibeleri B ayan B rigg s’e kira borçlarını ödeyebilir. Bu karakterler sayesinde, T hackeray V iktorya dönem i İn giltere’sinin toplum sal yergisini de tüm çıplaklığı ile açığ a vurm aktadır.

Becky, B ay S teyne’den aldığı p ara ile B ayan B rig g s’e kira borçlarını ödem ek yerine çoğu zam an kendisine yeni kıyafetler de alm aktadır. Bu durum u öğrenen B ay Steyne, B eck y ’nin yaptıklarına gülüp geçer, çünkü onunla sadece zevk için birliktedir. Dahası, B eck y ’nin hilelerine ve zekâsına hayranlık duym aktadır. Becky, B ay Steyne ile olan ilişkisi süresince yüksek tabakadan insanlar arasında popüler olm aya başlar. Y üksek sınıftan insanlar sırf onun B ay S teyne’ye yakınlığından ötürü B ecky’ ye ve eşine saygı duym aktadır. Bu bağlam da Thackeray, insanların ikiyüzlülüğünü eleştirm ektedir. S ırf B ay Steyne, B eck y’nin güzelliğini, zekâsını ve espri anlayışını seviyor diye birçok insan da öyle davranır.

B ecky tiyatroda bir oyunda eşi A gam em non’u sevgilisi ile iş birliği yaparak öldüren kadın

k ızına (sirene) benzetir, çünkü B ecky hem R aw d on ’ın hem de Jo sep h ’in ölüm üne neden olm uştur.

B ecky’nin oyunlardaki perform ansı G aunt H ouse adlı tiyatrodaki herkesi özellikle de B ay S teyne’yi etkilem iştir.

R aw don, B ecky ’nin bencilliğinden çok şikâyet etm ektedir. İşte bu noktada da Thackeray, B ecky’nin eşi ve oğlu ile hiç ilgilenm em esini eleştirm ektedir. Raw don, B ay S teyne’nin m addî yardım ları sonucu, oğullarının özel b ir okula gönderilm esi ile de kendini büsbütün yalnız hissetm ektedir. B ecky’nin sürekli B ay Steyne ile görünm esi, B ay P itt’e k adar ulaşan dedikodulara neden olm uştur. Becky, kocasının kendisine b ir ayak bağı olm asından endişelenerek, onu borçlarından ötürü ihbar ederek tutuklatm ıştır.

B ecky’nin yüksek sınıftaki popülerliği, R aw do n’ın onu ve B ay S teyne’yi evlerinde flört ederken yakalam ası anına kadar sürm üştür. Raw don, B ayan Jan e’in ona p ara verm esi ile hapisten çıkar. B ecky ve B ay S teyne’yi evde birlikte yakalayınca R aw don şok geçirir ve bu yaşlı adam ın (B ay S teyne’nin), B ecky’ye verdiği tü m m ücevherleri ona fırlatır. Bu m ücevherlerden b ir tanesi B ay S teyne’nin alnını keser ve Steyne, hayatının son gününe k ad ar taşıyacağı bu yarayı alır.

Thackeray, T an rı’ya karşı geldiği için b un a benzer bir y ara alan K abil’e benzetir B ay S teyne’i.

B ecky tek rar birleşebilecekleri um udu ile B ay S teyn e’i F lo rence’a kadar takip eder. A ncak Steyne, B eck y ’yi kapısından kovar. Bu olaydan sonra artık onu etkileyem eyeceğini anlayan Becky, B ay S teyne’ye de Joseph S edley’ye davrandığı gibi davranam ayacağını öğrenir. G eleneksel rom an bağlam ında B eck y ’nin durum undaki bir b aşka kadın şerefi ayaklar altına alındığı için bunalım a girer ve bu da B ecky için b ir ceza olurdu. A ncak Thackeray, rom anında B ecky ’nin bir hayat kadını olduğu kısım ları onun direnci ve yaşam a hırsının ne kadar güçlü olduğunu gösterm ek am acı ile kullanm aktadır.

B ecky’nin P um pernickel’deki hayatı, anne ve babasından alm ış olduğu huylarının ne kadar da baskın olduğunu gösterm ektedir. B ecky ’nin Joseph ile P um pernickel’de tesadüfen karşılaşm ası, rom anın iki önem li kadın karakterini (B ecky ve A m elia) b ir kez daha yan yana getirm ektedir.

B ecky artık talih çem berinde, zirveye ulaştıktan sonra b ir düşüş yaşam aktadır. A m elia’nın ise artık talihi gülm eye başlam ıştır. İyi kalpli A m elia’nın, G eo rg e’u baştan çıkarm ış olan B eck y’yi affetm esi çok da uzun sürm ez. B ecky ve A m elia aslında birbirlerinden çok farklıdır. B irisi çok fazla iyi, diğeri ise çok fazla kötüdür. B ecky ’nin sevm e kapasitesi yok iken, A m elia’nın v ard ır ki bu özelliği onu, rom anın sonunda m utlu edecektir. B ecky ne A m elia’y a ne R aw do n’a ne de oğluna

B ecky oğluna, çocuk çok h asta iken bile çok kötü davranm ıştır. B ecky sadece insanlara iyi görünm ek isterken oğluna iyi davranm aktadır. Fakat aslında küçük R aw d on ’ın varlığı bile onu çileden çıkarm aya yetiyordu. B ecky şefkatten yoksun b ir annedir. H erkesin önünde oğlunu öpüp okşayarak B ay P itt ve B ayan Jan e’den p ara koparm ayı planlam aktadır. B eck y’nin gözü sadece toplum da saygın bir yer edinebilm ektedir. Bu nedenle, ev hayatı ve aile bağları gibi konular onu sıkm aktadır.

H an d ley ’nin kitabın sonundaki B eck y ’yi değerlendirişi şöyledir: B eck y ’n in p ara sahibi olarak saygın toplum a geri dönebilm esi için son şansı, A m elia’nın erkek kardeşi, Jo s’tur. Parası için Jo s’u ağına düşürür ve bir kez daha C lytem nestra rolünü oynar. H atta belki de “kendi hayat güvencesi için Jo s’u öldürü r” (1985: 116). B ecky belki de bu kötü hareketini bastırm ak için A m elia’ya G eorge’u n sadık kalınam ayacak kadar seviyesiz b ir eş olduğunu söyler ve (A m elia’y a âşık olan)

“D obbin’in kıym etini bilm esi gerektiği fikrine inandırır” (Harden, 1995: 282).

Becky, ‘şefkatli an n e’ rolünden, ‘çok iyi ark ad aş’ rolüne ve en sonunda da gerçek anlam da

‘dindar k adın’ rolüne kadar birçok farklı rolde oynam ıştır. B eck y’nin am acı; A m elia, Joseph, B ayan Jane, B ay P itt ve B ayan Briggs gibi karakterleri etkilem ektir. Tabi D obbin ve B ay Steyne gibi etkileyem ediği karakterler de yok değildir. B ecky her karakteri kendi çıkarları doğrultusunda kullanm aya çalışm aktadır. İnsanları aldatm a becerilerini geliştirir ve hayat kadınlığı dâhil her yolu denem ektedir. D irencini asla yitirm ez. R om anın anlatıcısı, okuyucuyu onun iç dünyası konusunda uyarır. B ecky b ir deniz kızı (siren) gibidir, her an tehlikeli ve ne zam an ne yapacağı kestirilem ez.

B ecky kolaylıkla kandırılam ayacak kişilerden daim a uzak durm aktadır. B unların başında da D obbin gelm ektedir. Bu konuda M. Clarke şöyle dem ektedir: A m elia’ya olan aşkı, onun B ecky’den etkilenm esini önlem ektedir. D ahası Dobbin, B ecky ’nin gerçek yüzünü görebilecek kadar zekidir. D obbin kendi kendine, “B eck y’nin b ir yılan gibi durum a göre eğilip büküldüğünü söylem ektedir” (1995: 125). Dobbin, B eck y’yi A m elia’nın etrafında görm ekten hoşnutsuzdur.

Ö zellikle Joseph, iki kadını barıştırm ak isterken, D obbin bunu reddeder. Dobbin, A m elia ile evlendikten sonra bile, A m elia ile B ecky, F ancy F a ir’de karşılaştıklarında, eşini B eck y ’nin etkisinde kalm aktan korum ak için uğraşm aktadır.

K itabın en sonunda Becky, F ancy F a ir’de dindar b ir kadın olarak karşım ıza çıkm aktadır. Bu da onun benim sediği toplum tarafından kabul edilen b ir başka rolüdür. Son rolü olan ‘dindar du lu’

oynarken bile Becky, içinde bulunduğu toplum un yanlış ve saptırılm ış değerlerine göre yaşam aktadır. Thackeray, onu kitabın sonlarında bile m allarını satm aya çalışan b ir tüccara

im gesi tıpkı ‘dindar k adın’ im gesi gibi, B eck y ’nin çift karakterliğini işaret etm ektedir. A ncak yine de T hackeray, B ecky’yi ne suçlar ne de destekler. E leştirm en S. G o ld farb ’a göre, “B ecky rom anın kötü karakteridir ve rom an onu cezalandırarak sona erer; bunun yanı sıra, B ecky bir ölçüye kadar da potansiyel bir kurbandır ve rom an K ib ir [Gurur] D ü n y a sın d a k i tehlikeler karşısında onu sürekli her kötü durum dan kurtarm aya çalışır (1991: 41).

Thackeray, okuyucunun da G urur D ü n y a sın d a anlatılan karakterlerden biri olduğunu sürekli hatırlatm aktadır. O kuyucu için B eck y ’yi eleştirm ek kendisini eleştirm ek dem ektir. Thackeray okuyucularını bu konuyu düşünm eye çağırm aktadır. Thackeray, gerçek hayatın yazarı olarak, kurum lar hakkında değil, gerçek tu tu m lar hakkında yazm aktadır. B abaloğlu’n a göre Thackeray, kuklaları sayesinde toplum un, insanları nasıl ikiyüzlü yaptığını ve yine insanların p ara ve m evki sahibi olm ak için en tutkulu şekilde kibirleri doğrultusunda hareket ettiklerini gösterm e çabasındadır. B ecky Sharp ister iyi olsun ister kötü olsun, T h ack eray’nin o günkü İngiliz toplum unu eleştirirken kullandığı, en unutulm az kuklasıdır. T hackeray’nin, unutulm az eseri G urur D ü n y a sın ın sonunda da dediği gibi: “G elin çocuklar, haydi kuklaları toplayıp kutuyu kapatalım , çünkü oyunum uz sona erdi!” (2006: 684).

4 .Sonuç

4 .Sonuç