• Aucun résultat trouvé

Espaces propres, valeurs propres : détermination

N/A
N/A
Protected

Academic year: 2022

Partager "Espaces propres, valeurs propres : détermination"

Copied!
10
0
0

Texte intégral

(1)

Espaces propres, valeurs propres : détermination

Exercice 1. (☀☀)

On considère les matrices suivantes.

a) M1 =

2 −2 0

0 6 −6

0 0 12

b) M2 =

1 0 0 1 1 1 0 0 1

c) M3 =

3 −1 1

2 0 2

1 −1 3

d) M4 =

5 1 −1

2 4 −2

1 −1 3

e) M5 =

3 −1 1

1 2 0

0 1 1

f ) M6 =

1 1 1 1 1 1 1 1 1

1. Pour chaque matrice Mi, déterminer les réels λ∈ R tels que la matrice Mi−λI est non inversible.

Pour ce faire, on déterminera les réels λ∈Rtels que : rg(Mi−λI)6= 3

2. Pour touti∈J1,6Ket pour tout réelλtel querg(Mi−λI)6= 3, on définit l’ensemble :

Eλ(Mi) ={X =

x y z

∈M3,1(R) |(Mi−λI) X= 0M3,1(R)} Écrire chacun de ces ensembles sous la forme d’un espace vectoriel engen-

Démonstration.

1. a) Soit λ∈R.

rg(M1−λI) = rg

2λ −2 0

0 6λ −6

0 0 12λ

La matrice M1−λI est triangulaire supérieure.

Elle est non inversible ssi l’un de ses cœfficients diagonaux est nul.

Autrement dit ssi : 2−λ= 0 OU 6−λ= 0 OU 12−λ= 0. Ainsi : M1−λI non inversible ⇔ λ∈ {2,6,12}

b) Soit λ∈R.

rg(M2−λI) = rg

1λ 0 0

1 1λ 1

0 0 1λ

L1L2

= rg

1 1λ 1

1λ 0 0

0 0 1λ

L2L2(1λ)L1

= rg

1 1λ 1

0 −(1λ)2 −(1λ)

0 0 1λ

La réduite obtenue est triangulaire supérieure.

Elle est non inversible ssi l’un de ses cœfficients diagonaux est nul.

Autrement dit ssi : −(1−λ)2 = 0OU 1−λ= 0. Ainsi : M2−λI non inversible ⇔ (1−λ)2= 0 OU 1−λ= 0

⇔ 1−λ= 0

⇔ λ= 1

(2)

c) Soitλ∈R.

rg(M3−λI) = rg

3λ −1 1

2 −λ 2

1 −1 3λ

L1L3

= rg

1 −1 3λ

2 −λ 2

3λ −1 1

L2L22L1 L3L3(3λ)L1

= rg

1 −1 3λ

0 2λ −4 + 2λ 0 2λ 1(3λ)2

L3L3L2

= rg

1 −1 3λ

0 2λ −4 + 2λ 0 0 5(3λ)2

La réduite obtenue est triangulaire supérieure.

Elle est non inversible ssi l’un de ses cœfficients diagonaux est nul.

Autrement dit ssi :2−λ= 0 OU 5−(3−λ)2−2λ= 0. Or : 5−(3−λ)2−2λ = 5−(9−6λ+λ2)−2λ

= −4 + 4λ−λ2

= −(2−λ)2 Ainsi :

M3−λI non inversible ⇔ 2−λ= 0 OU (2−λ)2= 0

⇔ 2−λ= 0

⇔ λ= 2

d) Soit λ∈R.

rg(M4−λ I3) = rg

5λ 1 −1

2 4λ −2

1 −1 3λ

L1L3

= rg

1 −1 3λ

2 4λ −2

5λ 1 −1

L2L22L1 L3L3(5λ)L1

= rg

1 −1 3λ

0 6λ −8 + 2λ 0 6λ −1(5λ)(3λ)

L3L3L2

= rg

1 −1 3λ

0 6λ −8 + 2λ 0 0 −8 + 6λλ2

La réduite obtenue est triangulaire supérieure.

Elle est non inversible ssi l’un de ses cœfficients diagonaux est nul.

Autrement dit ssi : 6−λ= 0 OU −8 + 6λ−λ2 = 0. Or :

−8 + 6λ−λ2 =−(8−6λ+λ2) =−(λ−2)(λ−4) Ainsi :

M4−λI non inversible ⇔ 6−λ= 0 OU −8 + 6λ−λ2 = 0

⇔ 6−λ= 0 OU λ−2 = 0 OU λ−4 = 0

⇔ λ∈ {2,4,6}

(3)

e) Soitλ∈R.

rg(M5−λI) = rg

3λ −1 1

1 2λ 0

0 1 1λ

L1L2

= rg

1 2λ 0

3λ −1 1

0 1 1λ

L2L2(3λ)L1

= rg

1 2λ 0

0 −1(2λ)(3λ) 1

0 1 1λ

L3L2

= rg

1 2λ 0

0 1 1λ

0 −1(2λ)(3λ) 1

= rg

1 2λ 0

0 1 1λ

0 −q(λ) 1

L3L3+q(λ)L2

= rg

1 2λ 0

0 1 1λ

0 0 1 + (1λ)q(λ)

où :q(λ) = 1 + (2−λ)(3−λ).

La réduite obtenue est triangulaire supérieure.

Elle est non inversible ssi l’un de ses cœfficients diagonaux est nul.

Autrement dit ssi :1 + (1−λ)q(λ) = 0.

Or :

1 + (1−λ) q(λ) = 1 + (1−λ)

1 + (2−λ)(3−λ)

= 1 + (1−λ) + (1−λ)(2−λ)(3−λ)

= (2−λ) + (1−λ)(2−λ)(3−λ)

= (2−λ)

1 + (1−λ)(3−λ)

= (2−λ)

1 + (3−4λ+λ2)

= (2−λ) (4−4λ+λ2)

= (2−λ) (2−λ)2 = (2−λ)3 Ainsi :

M5−λI non inversible ⇔ (2−λ)3 = 0

⇔ 2−λ= 0

⇔ λ= 2

(4)

f ) Soitλ∈R.

rg(M6−λI) = rg

1λ 1 1

1 1λ 1

1 1 1λ

L1L2

= rg

1 1λ 1

1λ 1 1

1 1 1λ

L2L2(1λ)L1 L3L3L1

= rg

1 1λ 1

0 1(1λ)2 λ

0 λ −λ

= rg

1 1λ 1

0 λ(2λ) λ

0 λ −λ

L2L3

= rg

1 1λ 1

0 λ −λ

0 λ(2λ) λ

L3L3(2λ)L2

= rg

1 1λ 1

0 λ −λ

0 0 λ+ (2λ)λ

= rg

1 1λ 1

0 λ −λ

0 0 λ(3λ)

La réduite obtenue est triangulaire supérieure.

Elle est non inversible ssi l’un de ses cœfficients diagonaux est nul.

Autrement dit ssi :λ= 0 OU λ(λ−3) = 0 = 0. Ainsi :

M6−λI non inversible ⇔ λ= 0 OU (λ= 0 OU λ−3 = 0)

⇔ λ∈ {0,3}

Remarque

On peut conclure plus rapidement le calcul précédent. En effet, on a vu que le rang est invariable par transposée. Ainsi, lors d’un calcul de rang, on est autorisé à faire des opérations sur les colonnes.

rg(M6−λI) = rg

1 1λ 1

0 λ(2λ) λ

0 λ −λ

C2C2+C3

= rg

1 1λ 1

0 λ(2λ) +λ λ

0 0 −λ

= rg

1 1λ 1

0 λ(3λ) λ

0 0 −λ

(5)

2. a) (i) SoitX=

x y z

∈M3,1(R).

X ∈E2(M1) ⇐⇒ M1X = 2X

⇐⇒ (M1−2I) X= 0M3,1(R)

⇐⇒

0 −2 0

0 4 −6

0 0 10

x y z

=

0 0 0

⇐⇒

−2y = 0

4y − 6z = 0 10z = 0

L2L2+ 2L1

⇐⇒

−2y = 0

−6z = 0 10z = 0

L33L3+ 5L2

⇐⇒

−2y = 0

−6z = 0 0 = 0 On en déduit :

E2(M1) = {

x y z

∈M3,1(R) |y = 0 et z= 0}

= {

x 0 0

|x∈R} = {x·

1 0 0

|x∈R} = Vect

1 0 0

E2(M1) = Vect

1 0 0

(ii) Soit X=

x y z

∈M3,1(R).

X∈E6(M1) ⇐⇒ M1X = 6X

⇐⇒ (M1−6I) X = 0M3,1(R)

⇐⇒

−4 −2 0

0 0 −6

0 0 6

x y z

=

0 0 0

⇐⇒

−4x − 2y = 0

− 6z = 0 6z = 0

L3L3+L2

⇐⇒

−4x − 2y = 0

− 6z = 0 0 = 0

⇐⇒

−4x = 2y

− 6z = 0 On en déduit :

E6(M1) = {

x y z

∈M3,1(R) |x=−12y et z= 0}

= {

12y y 0

|y∈R}

= {x·

12 1 0

|y ∈R} = Vect

12 1 0

E (M ) = Vect

−1

(6)

(iii) SoitX=

x y z

∈M3,1(R).

X ∈E12(M1) ⇐⇒ M1X= 12X

⇐⇒ (M1−12I) X= 0M3,1(R)

⇐⇒

−10 −2 0

0 −6 −6

0 0 0

x y z

=

0 0 0

⇐⇒

−10x − 2y = 0

− 6y − 6z = 0 0 = 0

⇐⇒

−10x − 2y = 0

− 6y = 6z

L13L1L2

⇐⇒

−30x = −6z

− 6y = 6z On en déduit :

E12(M1) = {

x y z

∈M3,1(R) |x= 15z et y=−z}

= {

1 5z

−z z

|z∈R}

= {z·

1 5

−1 1

|z∈R} = Vect

1 5

−1 1

E12(M1) = Vect

1

−5 5

b) Soit X=

x y z

∈M3,1(R).

X ∈E1(M2) ⇐⇒ M2X=X

⇐⇒ (M2−I)X= 0M3,1(R)

⇐⇒

0 0 0 1 0 1 0 0 0

x y z

=

0 0 0

⇐⇒

0 = 0 x + z = 0 0 = 0

⇐⇒

x = −z On en déduit :

E1(M2) = {

x y z

∈M3,1(R) |x=−z}

= {

−z y z

|(y, z)∈R2}

= {y·

0 1 0

+z·

−1 0 1

|(y, z)∈R2}

= Vect

0 1 0

,

−1 0 1

E1(M2) = Vect

0 1 0

,

−1 0 1

(7)

c) DéterminonsE2(M3). Soit X=

x y z

∈M3,1(R).

X ∈E2(M3) ⇐⇒ M3X= 2X

⇐⇒ (M3−2I)X= 0M3,1(R)

⇐⇒

1 −1 1 2 −2 2 1 −1 1

x y z

=

0 0 0

⇐⇒

x − y + z = 0 2x − 2 y + 2 z = 0 x − y + z = 0

L2L22L1 L3L3L1

⇐⇒

x − y + z = 0 0 = 0 0 = 0

⇐⇒

x = y − z On en déduit :

E2(M3) = {

x y z

∈M3,1(R) |x=y−z}

= {

yz

y z

|(y, z)∈R2}

= {y·

1 1 0

+z·

−1 0 1

|(y, z)∈R2} = Vect

1 1 0

,

−1 0 1

E2(M3) = Vect

1 1

,

−1 0

d) (i) Déterminons E2(M4). SoitX =

x y z

∈M3,1(R).

X ∈E2(M4) ⇐⇒ M4X = 2X

⇐⇒ (M4−2I)X = 0M3,1(R)

⇐⇒

3 1 −1

2 2 −2

1 −1 1

x y z

=

0 0 0

⇐⇒

3 x + y − z = 0 2 x + 2y − 2z = 0 x − y + z = 0

L23L2−2L1 L33L3−L1

⇐⇒

3 x + y − z = 0 4y − 4z = 0

− 2y + 2z = 0

L32L3+L2

⇐⇒

3 x + y − z = 0 4y − 4z = 0 0 = 0

⇐⇒

3 x + y = z 4y = 4 z

L14L1L2

⇐⇒

12 x = 0 4 y = 4z On en déduit :

E2(M4) = {

x y z

∈M3,1(R)|x= 0 et y=z}

= {

0 z z

|z∈R} = {z·

0 1 1

|z∈R} = Vect

0 1 1

(8)

(ii) DéterminonsE4(M4). SoitX =

x y z

∈M3,1(R).

X∈E4(M4) ⇐⇒ M4X= 4X

⇐⇒ (M4−4I)X= 0M3,1(R)

⇐⇒

1 1 −1

2 0 −2

1 −1 −1

x y z

=

0 0 0

⇐⇒

x + y − z = 0

2 x − 2z = 0

x − y − z = 0

L2L22L1 L3L3L1

⇐⇒

x + y − z = 0

− 2 y = 0

− 2 y = 0

L3L3L2

⇐⇒

x + y − z = 0

− 2y = 0 0 = 0

⇐⇒

x + y = z

− 2y = 0

L12L1+L2

⇐⇒

2x = 2z y = 0 On en déduit :

E4(M4) = {

x y z

∈M3,1(R) |x=z et y= 0}

= {

z 0 z

|z∈R} = {z·

1 0 1

|z∈R} = Vect

1 0 1

(iii) Déterminons E6(M4). SoitX =

x y z

∈M3,1(R).

X∈E6(M4) ⇐⇒ M4X= 6X

⇐⇒ (M4−6I)X= 0M3,1(R)

⇐⇒

−1 1 −1

2 −2 −2

1 −1 −3

x y z

=

0 0 0

⇐⇒

−x + y − z = 0 2 x − 2y − 2 z = 0 x − y − 3 z = 0

L2L2+ 2L1 L3L3+L1

⇐⇒

−x + y − z = 0

− 4 z = 0

− 4 z = 0

L3L3−L2

⇐⇒

−x + y − z = 0

− 4 z = 0 0 = 0

⇐⇒

−x − z = −y

− 4 z = 0

L14L1L2

⇐⇒

−4x = −4y

− 4z = 0 On en déduit :

E6(M4) = {

x y z

∈M3,1(R)|x=y et z= 0}

= {

y y 0

|y ∈R} = {y·

1 1 0

|y∈R} = Vect

1 1 0

(9)

e) DéterminonsE2(M5). Soit X=

x y z

∈M3,1(R).

X∈E2(M5) ⇐⇒ M5X= 2X

⇐⇒ (M5−2I)X= 0M3,1(R)

⇐⇒

1 −1 1

1 0 0

0 1 −1

x y z

=

0 0 0

⇐⇒

x − y + z = 0

x = 0

y − z = 0

L2L2−L1

⇐⇒

x − y + z = 0 y − z = 0 y − z = 0

L3L3−L2

⇐⇒

x − y + z = 0 y − z = 0 0 = 0

⇐⇒

x − y = −z y = z

L1L1+L2

⇐⇒

x = 0 y = z On en déduit :

E2(M5) = {

x y z

|M5X = 2X}

= {

x y z

|x= 0 et y=z} = {

0 z z

|z∈R}

0

0

f ) (i) Déterminons E0(M6). SoitX =

x y z

∈M3,1(R).

X ∈E0(M6) ⇐⇒ M6X= 0X

⇐⇒ (M6−0I)X = 0M3,1(R)

⇐⇒

1 1 1 1 1 1 1 1 1

x y z

=

0 0 0

⇐⇒

x + y + z = 0 x + y + z = 0 x + y + z = 0

L2L2L1 L3L3L1

⇐⇒

x + y + z = 0 0 = 0 0 = 0

⇐⇒

x = −y − z On en déduit :

E0(M6) = {

x y z

∈M3,1(R) |x=−y−z}

= {

−yz y z

|(y, z)∈R2}

= {y·

−1 1 0

+z·

−1 0 1

|(y, z)∈R2}

= Vect

−1 1 0

,

−1 0 1

−1

−1

(10)

(ii) DéterminonsE3(M6). SoitX =

x y z

∈M3,1(R).

X∈E3(M6) ⇐⇒ M6X = 3X

⇐⇒ (M6−3I)X= 0M3,1(R)

⇐⇒

−2 1 1

1 −2 1

1 1 −2

x y z

=

0 0 0

⇐⇒

−2x + y + z = 0 x − 2 y + z = 0 x + y − 2 z = 0

L22L2+L1 L32L3+L1

⇐⇒

−2x + y + z = 0

− 3 y + 3 z = 0 3 y − 3 z = 0

L3L3+L2

⇐⇒

−2x + y + z = 0

− 3 y + 3 z = 0 0 = 0

⇐⇒

−2 x + y = −z

− 3y = −3z

L13L1+L2

⇐⇒

−6 x = −6z

− 3y = −3z On en déduit :

E3(M6) = {

x y z

∈M3,1(R) |x=z et y=z}

= {

z z z

|z∈R} = {z·

1 1 1

|z∈R} = Vect

1 1 1

Références

Documents relatifs

En utilisant la question 3a, montrer que le module d'une valeur propre est inférieur ou égal à 1.. En formant une équation diérentielle, déterminer le spectre

Si une matrice A est diagonalisable, alors lorsqu’on la diagonalise, on obtient une matrice diagonale dont les coefficients diagonaux sont les valeurs propres de A...

On suppose que A et B ont chacune une seule

3- Montrer que A est semblable sur C `a une matrice diagonale D, que l’on pr´ecisera, mais pas sur

L’association entre langue et orientation politique est confirmée par les exemples évoqués; en effet, comme nous l’avons vu, le français est très utilisé par les

Le terme de gauche est orthogonal, celui de droite est le produit de deux matrices triangulaires supérieures, donc les deux termes sont orthogonaux et triangulaires supérieurs : on

Si deux endomorphismes ont un vecteur propre commun, leur crochet est-il de rang au plus 1?. Cette création est mise à disposition selon

En utilisant la question 3a, montrer que le module d'une valeur propre est inférieur ou égal à 1c. En formant une équation diérentielle, déterminer le spectre