Ungal: jar u jar
1- Asizwar n ungal :
izwl (titre) n ungal a netta : « JAR U JAR ». yusid zeg tamzzult n « TRIFAGRAPH » ḏi Abarkan, ḏeg sewggas n : 2004.
issizwar-as s ṯfransisṯ « Racid ARAXA ».
ungal a yura s isklan ilatinen, ḏages 80 n ṯuḏmawin zi ṯefray ṯimzyanin (12.5/19.5). Ungal a yessawal x unamun/timetti (société), ḏ tuḏarṯ n wayḏuḏ ḏ ifeqqusen it iddar, ḏ igiten iqnen a ṯuḏarṯ n yewḏan ḏeg iḍa, iḍa zages it ssenta ungal : « Rexxu, ussan sqaren… » u zzayes it n farar : « …maca rexxu ». Yessawar ungal x yan unemɣur it wasnen s « Muḏrus”. muḏrus netta ḏ ij uḥuḏri umi yemmuṯ bab-as ḏeg tazanezt usnekkar n tazebut tarbabt tagrawlit, awmi ifsa umsawar jar igrawliyen/ immeɣzalen ḏ uhewwas afransis ḏeg sewggas n 1926 zi tlalit n s.
oisa
. ṯargazṯ n imawlan ḏ imiriwn ḏ imɣaren ṯaḏwer ḏ walu ṯeḏwel udewlen ḏ cmayṯ ḏ imurḏas ḏ imkurras ḏ imennuray ḏi ṯiṭṭawin n yeqrinen n Muḏrus ḏ wattas imezḍaɣ n dcar, u zzay-sen ihuḏriyen ixezzaren s uɣeẓḏis/ s wezgen n ṯitt ḏi Muḏrus, s minzi ur ssinen amezruy nsen s ṯiḏet s uyenni sseεqaren imɣaren ḏ yargazen ig yeggin amezruy. S uya immarz « Amarzag » i Muh ameqran, u wṯin-as iεciren ines ḏi ṯcarifṯ(deg uru) u gsin akiḏes di ṯaḏaḥḥactizwl n ungal JAR U JAR asentl nnes ameqran i ssawaren x ca iɣezḏisen zi ṯuḏarṯ n Muḏrus, udem/anemɣur ameqran zeg inemɣuren n ungal; ig iddaren jar u jar, jar min itsla ḏ min war iẓri, jar ṯiḏet ḏ uxarreq, jar babas akeḏ war yimi ḏ yemmas iẓummen x wawar, jar ṯarja in-es ḏ timuc, jar tazra ḏ ubeddi, jar ṯarjijaṯ n wul ḏ uharḏef n tmijja, jar amuɣẓer ḏ umenɣi, jar ṯuḏarṯ ḏ tamennawṯ, jar asd netta ḏ zzufri… jar u jar i igma Muḍrus.
Ungal ur issiwil ɣir x tnemɣurt n Muḏrus, maca issawal xlli x ca n tnemɣurin nneḍnni ig itɣima ammegnt (روضحلااا) )nnes ḍeg ḍuf n ungal ɣas (ɣures) araq imɣar mahend aḏ yiri usijji x addaden (les attitudes) illan (ijjan) di timetti (société) i xef yessawar (L) ungal.
2-Asussen s umaru: Muhammed Buzaggu
• Amaru n ungal netta d : Muhammed Buzaggu ilul « di dar lkebdani » di ayt
sεid, Driwc. Igga aTTaã n tzemmar deg igar n tsekla d usneflul n tmaziɣt di
Arif, yaura sin (2) n ungalen d yan n tullizin tiquḍaḍin , d ict n tmezgunt, d
netta d ixef n taziri n usneflul n isura, iwwe$ ad yessufeɣ aTTas n
isura, iwwi zaysen tismɣurin.
Asussen s u$Riû
A$Riû ittwaksi d zeg ungal n jar u jar; tigi nnes ges 8 tudmiwin, tused jar tudmt 26 d 34.
Ntta d annaz wiss smus (5) deg ungal;
Issawal x ssuq/agadaz, d imsewqen, issent a s usnuml/
tweããaf n yewdan d wawal nsen, d ihudriyyen n dcar itteddaren x tma, ttasend var ssuq mapend ad oyaren
taqeddupt... d uneɣmis n ubarrap x tmettant n pmmitu d pemmu deg ayel, id yewwin tɣuyyet, d urezzi... Mmanaya ijja amengal ittoarra x min ittemsaren, isɣuyyiw x min
ijran i tudart n yewdan d tudrust n taynit i yen iggin
amezruy n tidet, bra ma ad ittu txusi jar Mudrus d Timuc.
Asussen n ismawen d tecniyyat
isem, asemqar… neṯnin ḏ ict n tadugamt (signe) ḏ arra/ ineg (مسسسر ) )ḏ tattayt (ةم سسس ) ṯettwagg d ṯettwawc i ca mahend a zayes ittwassen, aḏ yili d afgan niɣ d rmaragnaw niɣ d ca nniḍni.
Asemqar netta ḏd tadugamt tawaliwt ( ةسيظف سسل ةسملع ) zayes ittwassen unemɣur d zages yetglay (زيمتسسي ) x ped nniḍen, mahend ur ittmerwas akidsen.
Izul uṯaras netta ḏ tameggit iness, it wassen zzays, qqarn-asd zzays ḏi twacunt nnes ṯamezyant niɣ ḏi ṯwacunt tameqrant ḏeg ayḍuḍ niġ deg talesa (humanité) u netta ḏ tisiṯ n tanemɣurṯ . Isem tasġart ḏ azref zi ṯseqqar ufeggan mani ma deg maḏal . asemqar it mewḍa a sin: Asemqar n unemġur (nom personnel/ prénome) izi yet glay jar ayt twacunt ines, u ḍ nettaṯ it iticcen u ṯaras x mi id iturar ar ṯuḍarṯ ataf εaḏ ḏ isegmi .
Asemqar n twacunt (nom familial) zzays itmmerwas ag ayt ṯwacunt ines.
Asemqar n unemgur niġ uṯaras ḏ tanga talsasnet (Anthropologie) ḏ timettisnt (sociologie) ġars attas n anamek izemmar aḏ an iwaḏem a negra/ nefra (comprendre) timetti mi xef n teg tarzzuyṯ .asemqar n twacunt, attas uya, ira itssims ar ṯeqbitc niɣ ar dcar niɣ ar ṯemdint niɣ ar uraq mani yurar uṯaras, niɣ s ca n tufutin/ timiwar n ddat niġ itwassen zzaysent uṯaras. Suya ira isem unemɣur niɣ n twacunt, u xlli ḏ tislfas/ tecniyyat s waḏament anessen attas n inumak ur xaf sen asiwr (L) s yires. Ira zemmar anessen izewran u ṯaras ḏ taqbitc ḏ tameggit ines.
Tecniyyat niɣ tislfas teggenṯent iḥuḏriyen jar asen i ya ḏ uya, x tmegga nsen, niġ x awar n sen. ḏ tenni i zi ten traɣan ura ḏ iwḏan imeqranen. DdaKarent ḏ asmawen ikiḏsen id itasen .
Tecniyyat ḏ isemqaren ḏaysen u kessin asdduggem, s uya tased ṯarzuyṯ a i ġa negg huma anessaɣ cway n tfawt
x usduggem n izawalen ḏ tecniyyaṯ n inemɣuren deg ungal “jar u jar”.
Ticniyyat n tinemyurin n
ungal tazaka Asussen/ inamek
umawal Asussen/ inamek
ḏeg ungal ṯaw
ṯent
awṯ em
Muḏrus x Muḏrus n arimeṯ ḏ yiman ; ḏ azḏaḏ ḏ
amezḏag, ḏ amessulġ ḏ aġudan Tanemġurt tamenzawiṯ deg ungal, iẓẓiḍr (patienter) ġars ij n anugga (conscience) ḏ ij n waki imġar. ḏ abujir n babas…
Ameqran x Gares araq jar iwḏan, ḏ amġar Anemġur i buġl (crécher) Muḏrus u yessiġa afus yuẓẓer/ yamu ḏeg azebu (résistance) bra ma zays ssemġan/ ssusnen
Lgut x Ametluf , ur titiwi g ica, iddar x tama
waha Zeg huḏriyyen n dcar marra alta/ akuḍ nnes I neqqiṯ ḏi bara itεyar x ṯma, ur titiwi ḏeg agra n babas
Cbareq x Asemqar usennan it cukan Zeg huḏriyyen n dcar it naqam, it εyar x ṯma.
Amarzag x ṯarzugi, tigueẓnt teqsuhi Zeg huḏriyyen n dcar it naqam (itġawṭ) immarz imuh ameqran,
tarzugi aqat ġas ḏeg qemmum.
Zzufri x aneṭṭaf (Azeddam) iddar ḍi ragwaj x
ṯwacunt, ḏ aεezri, ḏ ameġnas n azebu irifiyen, s ixariqen ixes it wannan iḏ wer ḏ acekkam ḏ akerras (trahison).
Abaran x awṯem n tasekkurṯ it iḏar ḏi barra ḏi
rexra Bab-as n Muḏrus, ḏ ameġnas iḏ wer ḏ akerras s ixariqen ixes it
wannan
Cibrras x Taselfest ṯzmmesnay
s : cib tizrzert
ḏ: ras Azejjif/ Azellif
ḏ aqemmar, it awi tmenyat I huḏriyen gi ssuq
Axemmar x Innuffar x ixef n-nes ur yessufuġ tufra I nnfar x ixef ines it εawaḏ ij n wawar x waṭṭvaf/ ṯukarḍva n zzufri
Amezyan x Amezyan Akkuh ḏ a mġar iggiṭ rmexzen ġars agra attas ḏ acekkam
Nunnut x Yaslfest n tayemmat tameqrant (yemmas
n yemma) Yemmas ṯameqrant n Muḏrus, ṯbuġlit s tamella
Isemqaren n
tinemġurin n ungal tazaka Asussen/ inamek
umawal Asussen/ inamek
ḏeg ungal ṯaw
ṯent
awṯe m
Muh x Asemqar it waskukkeh u itwasgujḏeḏv zeg Asemqar n Muhammed ixes aḏ yini amtukkaḍay ḍ tamayt :
Asemqar n unemmazul imsermen
Babas ameqran n Muḏrus, ibuġliṯ yuẓzer x urumi asebbanyu…
mhemmeḏ n Mhemmeḏ x Asemqar imesnay u yusid zeg : Muhammed Zeg inemġuren imġaren ig isnekkan tazebut tarbabt tagrawlit ḏeg hewwas asebbanyu
Hmitu x Askukkeh n usemqar n Muhammeḍ ḏ Mhemmeḍ ṣ
asursu (prononciation) isbbunya ḍ amarwar (L) zeg tamurt ar uεeddis n wamani (ayel) awmi i hag uca yemmuṭ
Hemmu x Askukkeh ḍ usgujḍeḍ n usemqar n εab del hamid // //
Ssi Muhend x Imesnay s : ssi mas. ḏ Muhend id itmeskukhen zi
asemqar n Muhammed Bab-as ameqran n Hemmu immuṭen ḏeg ayel εmar n εmar x Asemqar immesnay zi εmar id yusin zi εumar ḍ
εamer Amġar iggiṯ rmexzen ḏ acekkam
Timuc x Asemqar yusid zi Faṯvima it wasnigra s sin tijhnaḍv
(la desinesse) it asussen x tamlla Yedjis n εmar amezyan tabujitc (tayujit) n yemmas, mtamlla tamedduketc n Muḍrus
Yamna x Tamimunt Tamggazt Yemmas n Muḍrus Taẓiḍert, taseġḍit x ttamara
iḍ ksi Traytmas x Asemqar immesnay s: ra tala. ḏ yetmas wetcmat
sen ibriġen iweṭman Tamġart tamezzagt ḍi tuḍukra nnes immuṯas mmemmis ḍeg ayel
Hedhum x Asemqar immesnay s: “hed” ict
ḏ: “hum” zag sen Tamġart n Muh ameqran zi ṯwacunt nMuḍrus