• Aucun résultat trouvé

Ungal: jar u jar

N/A
N/A
Protected

Academic year: 2022

Partager "Ungal: jar u jar"

Copied!
13
0
0

Texte intégral

(1)

Ungal: jar u jar

(2)
(3)
(4)
(5)
(6)
(7)

1- Asizwar n ungal :

izwl (titre) n ungal a netta : « JAR U JAR ». yusid zeg tamzzult n « TRIFAGRAPH » ḏi Abarkan, ḏeg sewggas n : 2004.

issizwar-as s ṯfransisṯ « Racid ARAXA ».

ungal a yura s isklan ilatinen, ḏages 80 n ṯuḏmawin zi ṯefray ṯimzyanin (12.5/19.5). Ungal a yessawal x unamun/timetti (société), ḏ tuḏarṯ n wayḏuḏ ḏ ifeqqusen it iddar, ḏ igiten iqnen a ṯuḏarṯ n yewḏan ḏeg iḍa, iḍa zages it ssenta ungal : « Rexxu, ussan sqaren… » u zzayes it n farar : « …maca rexxu ». Yessawar ungal x yan unemɣur it wasnen s « Muḏrus”. muḏrus netta ḏ ij uḥuḏri umi yemmuṯ bab-as ḏeg tazanezt usnekkar n tazebut tarbabt tagrawlit, awmi ifsa umsawar jar igrawliyen/ immeɣzalen ḏ uhewwas afransis ḏeg sewggas n 1926 zi tlalit n s.

oisa

. ṯargazṯ n imawlan ḏ imiriwn ḏ imɣaren ṯaḏwer ḏ walu ṯeḏwel udewlen ḏ cmayṯ ḏ imurḏas ḏ imkurras ḏ imennuray ḏi ṯiṭṭawin n yeqrinen n Muḏrus ḏ wattas imezḍaɣ n dcar, u zzay-sen ihuḏriyen ixezzaren s uɣeẓḏis/ s wezgen n ṯitt ḏi Muḏrus, s minzi ur ssinen amezruy nsen s ṯiḏet s uyenni sseεqaren imɣaren ḏ yargazen ig yeggin amezruy. S uya immarz « Amarzag » i Muh ameqran, u wṯin-as iεciren ines ḏi ṯcarifṯ(deg uru) u gsin akiḏes di ṯaḏaḥḥact

izwl n ungal JAR U JAR asentl nnes ameqran i ssawaren x ca iɣezḏisen zi ṯuḏarṯ n Muḏrus, udem/anemɣur ameqran zeg inemɣuren n ungal; ig iddaren jar u jar, jar min itsla ḏ min war iẓri, jar ṯiḏet ḏ uxarreq, jar babas akeḏ war yimi ḏ yemmas iẓummen x wawar, jar ṯarja in-es ḏ timuc, jar tazra ḏ ubeddi, jar ṯarjijaṯ n wul ḏ uharḏef n tmijja, jar amuɣẓer ḏ umenɣi, jar ṯuḏarṯ ḏ tamennawṯ, jar asd netta ḏ zzufri… jar u jar i igma Muḍrus.

Ungal ur issiwil ɣir x tnemɣurt n Muḏrus, maca issawal xlli x ca n tnemɣurin nneḍnni ig itɣima ammegnt (روضحلااا) )nnes ḍeg ḍuf n ungal ɣas (ɣures) araq imɣar mahend aḏ yiri usijji x addaden (les attitudes) illan (ijjan) di timetti (société) i xef yessawar (L) ungal.

(8)

2-Asussen s umaru: Muhammed Buzaggu

• Amaru n ungal netta d : Muhammed Buzaggu ilul « di dar lkebdani » di ayt

sεid, Driwc. Igga aTTaã n tzemmar deg igar n tsekla d usneflul n tmaziɣt di

Arif, yaura sin (2) n ungalen d yan n tullizin tiquḍaḍin , d ict n tmezgunt, d

netta d ixef n taziri n usneflul n isura, iwwe$ ad yessufeɣ aTTas n

isura, iwwi zaysen tismɣurin.

(9)

Asussen s u$Riû

A$Riû ittwaksi d zeg ungal n jar u jar; tigi nnes ges 8 tudmiwin, tused jar tudmt 26 d 34.

Ntta d annaz wiss smus (5) deg ungal;

Issawal x ssuq/agadaz, d imsewqen, issent a s usnuml/

tweããaf n yewdan d wawal nsen, d ihudriyyen n dcar itteddaren x tma, ttasend var ssuq mapend ad oyaren

taqeddupt... d uneɣmis n ubarrap x tmettant n pmmitu d pemmu deg ayel, id yewwin tɣuyyet, d urezzi... Mmanaya ijja amengal ittoarra x min ittemsaren, isɣuyyiw x min

ijran i tudart n yewdan d tudrust n taynit i yen iggin

amezruy n tidet, bra ma ad ittu txusi jar Mudrus d Timuc.

(10)

Asussen n ismawen d tecniyyat

isem, asemqar… neṯnin ḏ ict n tadugamt (signe) ḏ arra/ ineg (مسسسر ) )ḏ tattayt (ةم سسس ) ṯettwagg d ṯettwawc i ca mahend a zayes ittwassen, aḏ yili d afgan niɣ d rmaragnaw niɣ d ca nniḍni.

Asemqar netta ḏd tadugamt tawaliwt ( ةسيظف سسل ةسملع ) zayes ittwassen unemɣur d zages yetglay (زيمتسسي ) x ped nniḍen, mahend ur ittmerwas akidsen.

Izul uṯaras netta ḏ tameggit iness, it wassen zzays, qqarn-asd zzays ḏi twacunt nnes ṯamezyant niɣ ḏi ṯwacunt tameqrant ḏeg ayḍuḍ niġ deg talesa (humanité) u netta ḏ tisiṯ n tanemɣurṯ . Isem tasġart ḏ azref zi ṯseqqar ufeggan mani ma deg maḏal . asemqar it mewḍa a sin: Asemqar n unemġur (nom personnel/ prénome) izi yet glay jar ayt twacunt ines, u ḍ nettaṯ it iticcen u ṯaras x mi id iturar ar ṯuḍarṯ ataf εaḏ ḏ isegmi .

Asemqar n twacunt (nom familial) zzays itmmerwas ag ayt ṯwacunt ines.

Asemqar n unemgur niġ uṯaras ḏ tanga talsasnet (Anthropologie) ḏ timettisnt (sociologie) ġars attas n anamek izemmar aḏ an iwaḏem a negra/ nefra (comprendre) timetti mi xef n teg tarzzuyṯ .asemqar n twacunt, attas uya, ira itssims ar ṯeqbitc niɣ ar dcar niɣ ar ṯemdint niɣ ar uraq mani yurar uṯaras, niɣ s ca n tufutin/ timiwar n ddat niġ itwassen zzaysent uṯaras. Suya ira isem unemɣur niɣ n twacunt, u xlli ḏ tislfas/ tecniyyat s waḏament anessen attas n inumak ur xaf sen asiwr (L) s yires. Ira zemmar anessen izewran u ṯaras ḏ taqbitc ḏ tameggit ines.

Tecniyyat niɣ tislfas teggenṯent iḥuḏriyen jar asen i ya ḏ uya, x tmegga nsen, niġ x awar n sen. ḏ tenni i zi ten traɣan ura ḏ iwḏan imeqranen. DdaKarent ḏ asmawen ikiḏsen id itasen .

Tecniyyat ḏ isemqaren ḏaysen u kessin asdduggem, s uya tased ṯarzuyṯ a i ġa negg huma anessaɣ cway n tfawt

x usduggem n izawalen ḏ tecniyyaṯ n inemɣuren deg ungal “jar u jar”.

(11)

Ticniyyat n tinemyurin n

ungal tazaka Asussen/ inamek

umawal Asussen/ inamek

ḏeg ungal ṯaw

ṯent

awṯ em

Muḏrus   x Muḏrus  n  arimeṯ ḏ  yiman ; ḏ  azḏaḏ ḏ 

amezḏag, ḏ amessulġ ḏ aġudan Tanemġurt  tamenzawiṯ  deg  ungal,  iẓẓiḍr  (patienter) ġars  ij  n  anugga (conscience) ḏ ij n waki imġar. ḏ abujir n babas…

Ameqran   x Gares araq jar iwḏan, ḏ amġar Anemġur  i buġl (crécher) Muḏrus u yessiġa afus yuẓẓer/ yamu  ḏeg azebu (résistance) bra ma zays ssemġan/ ssusnen

Lgut   x Ametluf ,  ur  titiwi  g  ica,  iddar  x  tama 

waha Zeg  huḏriyyen  n  dcar  marra  alta/  akuḍ  nnes  I  neqqiṯ ḏi  bara  itεyar x ṯma, ur titiwi ḏeg agra n babas

Cbareq   x Asemqar usennan it cukan Zeg huḏriyyen n dcar it naqam, it εyar x ṯma.

Amarzag   x ṯarzugi, tigueẓnt teqsuhi Zeg huḏriyyen n dcar it naqam (itġawṭ) immarz imuh ameqran, 

tarzugi aqat ġas ḏeg qemmum.

Zzufri    x aneṭṭaf  (Azeddam)  iddar  ḍi  ragwaj  x 

ṯwacunt, ḏ aεezri, ḏ ameġnas n azebu irifiyen, s ixariqen ixes it wannan iḏ wer ḏ  acekkam ḏ akerras (trahison).

Abaran    x awṯem  n  tasekkurṯ  it  iḏar  ḏi  barra ḏi 

rexra Bab-as n Muḏrus, ḏ ameġnas iḏ wer ḏ akerras s ixariqen ixes it 

wannan

Cibrras    x Taselfest ṯzmmesnay 

s : cib  tizrzert

 ḏ: ras  Azejjif/ Azellif

ḏ aqemmar, it awi tmenyat I huḏriyen gi ssuq

Axemmar    x Innuffar x ixef n-nes ur yessufuġ tufra I  nnfar  x  ixef  ines  it εawaḏ  ij  n  wawar  x  waṭṭvaf/ ṯukarḍva  n  zzufri

Amezyan    x Amezyan  Akkuh ḏ a mġar iggiṭ rmexzen  ġars agra attas ḏ acekkam

Nunnut  x   Yaslfest n tayemmat tameqrant (yemmas 

n yemma) Yemmas ṯameqrant n Muḏrus, ṯbuġlit s tamella

(12)

Isemqaren n

tinemġurin n ungal tazaka Asussen/ inamek

umawal Asussen/ inamek

ḏeg ungal ṯaw

ṯent

awṯe m

Muh   x Asemqar it waskukkeh u itwasgujḏeḏv zeg Asemqar  n Muhammed ixes aḏ yini amtukkaḍay ḍ tamayt : 

Asemqar n unemmazul imsermen

Babas ameqran n Muḏrus, ibuġliṯ yuẓzer x  urumi asebbanyu…

mhemmeḏ n Mhemmeḏ   x Asemqar imesnay u yusid zeg : Muhammed  Zeg inemġuren imġaren ig isnekkan tazebut  tarbabt tagrawlit ḏeg hewwas asebbanyu

Hmitu   x Askukkeh n usemqar n Muhammeḍ ḏ Mhemmeḍ ṣ 

asursu (prononciation) isbbunya ḍ amarwar (L) zeg tamurt ar uεeddis n wamani  (ayel) awmi i hag uca yemmuṭ

Hemmu   x Askukkeh ḍ usgujḍeḍ n usemqar n εab del hamid //      //

Ssi Muhend   x Imesnay s : ssi  mas. ḏ Muhend id itmeskukhen zi 

asemqar n Muhammed Bab-as ameqran n Hemmu immuṭen ḏeg ayel εmar n εmar   x Asemqar immesnay zi εmar id yusin zi εumar ḍ 

εamer Amġar iggiṯ rmexzen ḏ acekkam

Timuc x   Asemqar yusid zi Faṯvima it wasnigra s sin tijhnaḍv 

(la desinesse) it asussen x tamlla Yedjis n εmar amezyan tabujitc (tayujit) n  yemmas, mtamlla tamedduketc n Muḍrus

Yamna x   Tamimunt Tamggazt Yemmas n Muḍrus Taẓiḍert, taseġḍit x ttamara 

iḍ ksi Traytmas x   Asemqar immesnay s: ra  tala. ḏ yetmas wetcmat 

sen ibriġen iweṭman Tamġart tamezzagt ḍi tuḍukra nnes immuṯas  mmemmis ḍeg ayel

Hedhum x   Asemqar immesnay s: “hed”  ict

ḏ: “hum”  zag sen Tamġart n Muh ameqran zi ṯwacunt nMuḍrus

(13)

« jar u jar » d ij ungal ig yura umaru Muhammed Buzaggu s ca n tira izzigent cnant, awalen n tmaziɣt yenÇan ssawalen zzaysen iwdan di Arrif, d ttarin zzagsen imaruten, awalen n tira yudsen var usefru. d min yeqnen var umezruy d tussna n waydud.

manaya ismala blli amaru Mupammed Buzaggu issij x iseqsan d imunas d isntal ittnyuddun, ittazlen (se propager) deg igar n ungal di ddunit d lmerruk iksi jar tiṭṭawin nnes amnus n ca ivezdisen zi tmagit ira yeqqimen aÏÏaà x tma. Xezzaren ɣarsen s rxezrat d taneqsit/ taquḍat, yemsa as usinef d use εqar.

Ittba blli Muhammed Buzaggu ismutter (ismnuḍva) s tira n ungal ɣares afus d azirar deg igar a, waxxa amux nssen asenflul (creation) n ungal d ij n wagg icqa, yeqsep bezzaf, maca yecna, iɣuda i wen war yezmaren ad yekksi awal di akud n “ṭṭabu”, u mcpar yemɣar u yiriw “ṭṭabu”… s uya tased tira n ungal a n Muhemmed Buzaggu mapend ad tili d ict n tgunit ( ةبسانم) tarzem x reεyaret n temzi d tasunḍa ( ةيرخااسلااا ) d turda ( كشلااا ) d timewḍa (

تاقرافملااا ) n tudart d iseqsan issendafen, issekmḍen. Akkaz ( سدحلااا )

nnes yujar aɣtas/ aɣaws ( امسحاال ),  ا

Références

Documents relatifs

◊ remarque : ceci montre que lʼopportunité du choix des coordonnées cartésiennes ou polaires dépend non seulement du système étudié, mais aussi de la question traitée : le

Un homme et sa femme vivaient dans une petite maison, tout près de la forêt. Avec les grains de blé, la femme fait de la farine, puis avec la farine, elle fait une galette.

[r]

[r]

L’ensemble des morceaux musicaux qu’il possède se divise en trois genres distincts selon la répartition suivante : 30 % de musique classique, 45 % de variété, le reste étant

Clique sur Build circuit après Vérifier le fonctionnement de circuit avec un clique sur la main puis changer les combinaisons. (b)idem pour circuit decoder pour Faire la synthèse

Si le format est erroné, n'envoyez pas l'information au serveur, modifié le DOM afin d'y ajouter un message d'erreur, sélectionnez le champ pour l'entrée de

Da akidi a immaeyyed akidi eyyed Necc iëupen lxarij s weqrab ixeyyeä. Kkiv akides am