HAL Id: hal-02441813
https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-02441813
Submitted on 16 Jan 2020HAL is a multi-disciplinary open access archive for the deposit and dissemination of sci-entific research documents, whether they are pub-lished or not. The documents may come from teaching and research institutions in France or abroad, or from public or private research centers.
L’archive ouverte pluridisciplinaire HAL, est destinée au dépôt et à la diffusion de documents scientifiques de niveau recherche, publiés ou non, émanant des établissements d’enseignement et de recherche français ou étrangers, des laboratoires publics ou privés.
Sécurité de l’information : positionnement et profil du
RSSI
Daniel Lang, Jean-Luc Pillet
To cite this version:
Daniel Lang, Jean-Luc Pillet. Sécurité de l’information : positionnement et profil du RSSI. AIM 2010 : 15ème Conférence de l’Association Information et Management, May 2010, La Rochelle, France. �hal-02441813�
! " !#$## %&' ( ) $# *$ +* ,# *+ " ( ) $# *$ +* ,, !-. / 0 1 . 2 0 3 4 5 6 0 7 8 ,$ 9 3 0 8 : #;## 8 < . ) =,# ;; -+! ># -? 7 " @ , < A #+$$ " @ =,#B$C+* ?$# >$ +$ 4 .1 / . &< < ) <8 5 1 1 5 < 5 8 D 8 . E & 4 1 1 <1 ( @ 1 . @4 F & 5 < 8 1< 5 . <1 11 < 1 5 G < 1 6 ; 6 8 < 8 @ ;$$!. ) & : 1 5 < : : 1 : F @ ) 1 8 @ 0 : 1 1 1 . 1 1 8 8 1 1 @ . : H 1 8 8 1 8 1 : 1 @ 1 @ : -. 8 5 I 1 5 1 . J H ) 1 : 1 : : 8 # & 1 @ < < ; < <
-; 4 : 1 D 1 < @ <. 1 11 1 8 5 . < <8 8 D 1 8 <1 ( 4 ( 1 ( 1 1 5 < < . <5 : @ 1 1 < 1 8 1 5 < . ( : < 1 1 D <8 K < L & B& 1 @ < < C < 1 . < D < 1 @ 5 1 <1 D @ 8 1< . @ 1 < : 8 <1 D 1 5 ) #. 1 & ) < M ;. N E & M -. 3 0 <1 F 8 D @ @ 1 & < 1 5 : : < @ < < M ,. 0 1 @ <8 & M ?. 3 0 O 8 < < 1 8 F 5 & M *. N 5 < & < M +. N K < < L 1 < & M <1 D 5 . 5 1 < < <: 5 < ( 8 @ . @4 5 @ E <5 1< 1 . 1 8 5 11 G ) < . @ ( < ) B < <1 1 @ C: 1 B 3 C: : < B : @ < C 8 B 8 C BJ I P: : ;$#$C. 1 : 5 1 G P< : 1 < < < 1 . 3 < : 1 1 5 2 < 1 ( @ < 1 ,. : < 4 < 1 4 1 < ( < 1 B : : < C. 4 : 1 < < < 1 . . . 5 8 < 5 ) @ <. <5 1 8 G 1 < 1 , < < < - 5 1 1 @ . : ( ) 5 8 HH (
-1 : < . 6 5 G < 1 Q"9? 8 8 1 < 1 @ : 1 . 1 : 1 5 <8 < @ : 1 1 1 < 8 < (1 1 : 4 5 P 1 8 8 1 @ . 4 : 1 @ 0 1 4 1 1 8 @ < < B : ;$$!C. 1 < 5 5 8 < . 1 ( 8 < B8 : 5 C < B : (< 1 @ : 1< 1 C @ 5 < < 1 1 1 < < B 8 : 5 : 8 < : C. 1 : 5 1 D < 1 8 ) 8 : <8 8 B : @ C. 1 8 < @ 1 1 1 BR P S : #!!?C: B 1 : #!!+C: D 8 ) • 1< 5 B 8 : < (: < TC: • 1 BK 11 LC: • 11 1 . @ 1 5 G < < 5 1 1 1 . 3 ( 1 : 8 @ 8 5 <@ 11 ? #, 1 8 : @ ;$$!
, 1 @ . " D <1 8 0D08 : 1 5 B S : ;$$>C: BJ S : ;$$!C 1 1 <@ . < : 5 1 < : : : 1 < 0 1 1 <4 < (. : ( 1< 8 <: 1 < 8 5 1 D 8 8 . <5 : 1 U 8 < < < 1 < 1 1 < 1 . : 8 1 5 8 < 1 1 8 G ( < . : 1 < < 8 1 V 8 5 : < < < D < 5 1 B : ;$$$C. 1 8 8 <8 : 5 5 1 5 < 1 5 1 < : < < B : ;$$$C: 1 5 <1 B : ;$$,C. < 8 5 1 1 1 5 < < B S : ;$$,C: B : ;$$>C. ( < 1 < V : < 1 5 U 8 5 . <8 11 1 5 < < < 1 8 ) : 1 : . (1 5 8 < < < G 1 1 D 8 : ( 1 5 1 O B3 : ;$$;C. 11 D 1 8 < 1 . : E1 1 < 5 @4 1 1 < < ( . 1 : : < < 1 @ < 5 5 G < < 1 < 5 8 < : @ @4 . S B;$$,C ( 5 8 < 1 1 @ 1 5 5 : 1 < < 8 ) 8 1 : 1 5 : < 5 : 4 5 : : : : <: . : 1 1 U 8 1 5 < < 1 1 8 1 5 < 1 4 ) 5 1 V 1 B I : ;$$-C V 5 @ < < B P : ;$$-C. 6 V < 1 1 D 8 D @ @ 1 < 8 <8 11 < < . : < B 9 : & : % : 7 & C 8 G < 8 U 8 < < < 1 8 B ;+$$(: 9F : (C.
? ( : 1< 1 U 8 . 5 < D 11 8 ( < & 8 #$ . 8 1 < 5 < < 1 1 < < 1 B C & < D F 1 1< B 1 @ < < 5 < (C. < 0 1 8 1 B 9 : ;$$>C ) ! : @4 1 1 & . N E ( M 0 G < < 1 0 8 < @ < M 0 @ < M N 1 < M 0 G M 5 G 1 @ <1 D 5 . 5 < < 8 < @ ;$$! 1 8 ?$$ 1 < & . 8 V ,# : 8 >W ( <1 . @ <1 1 < 1 1 8 < 8 )
* " # # 1 5 5 @ 8 < 1 < < D ( 1 0 . 1 < 5 1 & 4 < 1 . : 1 1 @ 1 < 1 1 1 < < 1 #X$$$ 1 < B 8 ;; -, <1 C. @ 3 < 5 & 1 < 1 F . $ % & !
!
"##$
1 < : < ( < < 5 5 8 <: 11 1 8 5 1 : : 5 @ 5 @ < B9 : #!!-C. 1 < 5 : 1 1 11 . @ 0 1 1 1 )+ $ % # ! ) 8 1 F 5 8 G < 1 @ 1 . 1 *. ) < @ < < < 5 5 < @ D & 1 5 1 11 1 < . 1 < 5 1 D @ . 1 : 1 8 ( B1 ( 1 9F ;+$$(C . ) 1 @< < 1 : 4 5 < < < . 1 < " + 8 8 >. : < & 4 < < @ <. 1 1 1 < 8 < < D 5 : 1 5 < <: 5 E . 1 : 1 8 < 1< < < 5 < 1 @ < < B C!. 1 5 1 < 1 1 @ : @ 1< 8 8 ( B % : ;$$?C 8 1< <1 < 1 ;$$!#$ @ D 1 1 1 < 1 . 4 1< < < < +$: @< < 8 1 : 5 < < < 1 1 . 4 : 5 @ < . < 8 1 F @ 1 1 4 5 @ 8 . : * 1)QQ . . Q Q . + 1)QQ .H P 1 . QH P Q Y Y Y X Y Y < > 1)QQHHH. 8 . Q (.1 1M 1 Z Y S PZ8 HS Z;-S Z##-! 1)QQHHH. ;. Q Q . 1( #$ : B;$$!C K' (() L
> 1 1 G8 1 5 1 5 . < < < 5 G ;$$>## @ <5 1 B 8 ?$WC < 5 < B 3": 7 6 8 < C ;$$# ;$$*. : & < @ 1 < 1 5 B < C.
%
"##$ &
'
(
'
(
)
1 1 K & L. 1 1 1< 5 1 1 D 1 . 8 5 1 1 : < < 5 1 G < D @ 5 < F @ < . : 1 5 < < . : 1 8 G < 1 @ & . <1 #> #! 5 G @ <1 1 11 < 4 ) $ % " ! * : 1 & 1 D 1 1 8 ?+W & .*
'
'
+$,
+$,
"##$
& 4 <8 1 1< 5 : < 5 1 . 1 8 : 1< K U < L 5 < D ( 1 D 8 . : 1 0 < 1 5 < 1 8 5 1 V @ M 8 1 11 D 1< 1 1 : @ 6 8 < . < 0 1 8 1 ) ## 1)QQHHH. 5 . Q 8 Q 0 0 01< 0 0 0 08 0 0 #;! + & $ $ ! <8 U 1< @F B C: 1 < < 1< 1 < 1 1< . 5 1 5 . < < : 1< 5 < (: 11 8 < . ! ": @4 : < 8 ( < < ( <8 11 . 3 : 1 < 1 1 5 < <: 1 1 5 D < @ 1 < 5 1 . ! ) 1 @ < 1< . 1 < ( 1 < 5 < < 5 1 8 5 & < 1< 5 . < 5 G B5 ;#C 8 Q <1 < 8 & ) , # # # ! : 1 & 1 @ D < 1 ;.
#$
! "
#$$
-
'
.
5 < D <8 1 : < < < 11 K <1 5 L 3#-1 <8 8 < K 5 L K L. 1 1< 5 < <: < & B& 1 @ < < C. 1 : 1 ( < G 1 1 . : <1 ( 5 #? #* 1 1 K @ L B#C: K & 1 @ < < & 8 L B;C K S & P L B-C. : 1 1 @ ( B#C: < B;C 5 B-C 1 .-
"##$
F < & 8 1 1 < < 5 1 < (1 < 1 1 1 < < . 1 < 8 & ) B : ;$$!C: & ) < 1 5 < < 8 D 11 : E : : : . 1 8 1 5 < < . 6 < B" : ;$$+C 11 1 1 < D 1 11 ) < : U 8 : E 1 5 5 < < @ < 1 5 < < : < ) 5 < < 8 1 5 . : 1 < 1 5 ( 1< 8 & . 1 < 5 1 8 ( 5 ( < < <. ( < < 8 < & 1 5 1 8 < < < 1< . < 1 @ <8 < . ( 11 11 ) : 1 @ 11 5 < D < < . #-3##
- *
/'
(( '
"##$
: < < F 1< < . < 5 G F 8 1 @ <1 ) $ % + - % ! : <1 11 < D 5 ;; @ F 1< (1 B E : @ : U 8 < <C. F 8 1 < B 5 : 8 5 : < 1 < C. : & 1 < 1 1 @ < < < @ 1 5 < <. < < 5 >;W <1 1 , 5 B5 ;*C: 1 5 1 < @ 1 1 <1 D 1 . 1 : 1 @ @ 5 < 5 @ 1 <1 8 1 : 8 @ 5 1 8 G < D 1 < . <5 : 8 < & <1 1< < < D 1 D 8 < B5 ? *C. 5 ;> 1 < 4 < F 1 1 : G < < & @ 1 V 11 5 < 1 @ 1 . @ 0 )#; $ % , . : <1 &? *$W 1 1 8 . 8 : <1 &; < 1< ;$0,$W 1 . < 1 5 & @ 8 < < F D 1 1 .
%
< <8 8 < < 1 1 ) 1 < 5 B 1 #C: B 1 ;C 1 < B 1 -C. 8 & 8 @ [ <1 <8 8 < < 1 . <1 11 < < 8 B5 ->C 1 < @ < < < ) / ##-: 1 < 1 B#*C 1 4 1 < < <. ( <1 1 1 - < < D < .
&
#$$
0 D F (< < 5 : < 1 8 < 5 < 5 1 1 . <1 11 < D 5 -$ 1 11 < < . @ ( <1 < < < 5 <1 < <8 1< . < < 1< K 1<NL B (: ;$$*C 8 1 11 8 ) $ % / ! 0 1 < D 5 < < 5 < 1 ( @ <1 5 4 D < < . 5 5 1< 1 1 8 1< 1 . : 1 D 5 B#! <1 C D < B#- <1 C @ 8 1 < . < < 8 < 8 5 1 1 < 1 < @4 1 .'
#$$
1 < 5 & @ < 5 1 8 <1 8 0D08 . (1 < < 1 < 1 8 4 #,) K #, 1)QQ . . Q Q .#, ! " # $ % & ' L. < 5 G @ 1 1 5 ?,W <1 1 @ 1< 5 D < < 5 B5 ;$C. @ 0 1 < 5 & ) $ % 1 ! 1 5 #* & -+ <1 <1 : ,-W <1 . . 1 1 < & B ## <1 <1 8 1 C.
(
)
#$$
@4 @ 11 < < < ( <8 1< < < 5 1 < < K L ( 8 5 : 1 8 8 ( < 1 9 < B : ;$$-C. 1 5 0 1 < 11 B& P : #!!?C ) 1 # $ 2 ##? 1 < +$: 1 1 ( B3 @ : ;$$#C 5 1 5 1 5 D 1< . < 1 D 1 5 . 1 : <8 8 8 1 1 <1 1 D < < . 1< < < @ : 8 0 : (1< 1 B& : ;$$#C. 5 ( 1 1< B3 : & 8 : \ : ;$$#C. 3 : 5 < 11 < . ( : 8 5 <8 . 1 : <@ 1 ) < 5 D 1 8 1 1 B #? : #* C. < < 1 . < < 1 9 1 @4 11 @ @ . 1 : <8 8 < < < 11 1 1< < : 1< 1 . : 3#+ < 5 1 - #>. #! 1 1 @ K L @ 1 - < 5 8 ;$. ( 5 G : 8 <1 1 1 < 1 < < < < 1< 1 D . ( 1 1 < 1 5 8 1 1 < 1 1 @ < 1 1 < < . < 8 @ ) 3 # #? H P #* #+ 3 #> 1)QQ .H P 1 . QH P Q Y Y Y Y3 #! ;$ 1)QQHHH. . Q 1 . M Z S 1 ZQ Q 1 . S Z?#;?;
#* : <1 D 5 -- ] 1 < < ^ < < B## <1 C 1< < B#$ <1 C. K < L B## <1 C 11 . <8 B5 -?C: @ 1 1 ; 1 5 5 8 G < < B : : 4 5 : < : : TC 8 1 & 1 _ 1 1 8 8 <1 .
* +
5 < & 1 . 0 D O 5 < < : & G 1 < < < 1 8 <1 8 8 1 8 < K 1 ( 8 L. 3 ( 8 1 @ < : O @ 1 1 . 6 & 1 : . 1 < 3 0 & <4D 5 5 < ) K ( ) " $ ) ! L B& : ;$$-C. <1 D 5 G @ 1 1 . 1 1 8 D Q : < 5 G 1 @ 1 . 1 8 1 1 6 : U 5 6 (;# 1 8 G < < 1 < . < 1 < 1 < 1 . ;# < < < 1 <1 ( @ < < 1 ) 6 " 1 " : 6 1 : 6 9 1 9 5 .#+
, )
-
"
& B;$$>C ] ) @ 1 @ @ ^: R 3 @ 9 0 8 : 3 B;$$;C * + , : 3 8 9 . B#!!-C ]- . / ^ : P 1 . B#!!+C ] $ ^: < : 3 : ]0 1223 4 ^: @ ;$$! 9 : 2.03. B;$$>C: K < < 5 < A ; - 1 ) 1 < < . .L: #0,@: : 1 @ ;$$> : 273: : B;$$>C ] ) 8 ^: 1 ;$$> I 2 : 9 H 0 B;$$-C ] ) ^ 4 7 B6JC ` B H C " : 9. B;$$+C: ] * & $ ^: J I P: . 2.0'. B;$#$C: K 9 8 @ L: 1 : a **: 4 8 0 ;$#$: 1. +> J : 3: 2: B;$$!C ]7 I 1 ) 1 H 8 @ :^ 1 ;$$! : '.) 5 $ : : ;$$-: . B;$$!C;$$-: K @ 0 < L: : a +!: < @ ;$$! : . % : . B;$$?C K < : 1 A R D 9 ( L: 6 7 8: " 8 06 8 < B;$$,C ] P ) @ ^: 2 : -*0,, 4 Q#> (: 2. B;$$*C: K 3bN: < < 1< 1 D D 1 11 L: + 5 1< K 11 L : I 8 0 #> A#!0 ;$ ;$$* P 29.: P & B;$$-C ] A @ H 1 1 1 I ^: @ 6 8 : H 3 : . @ : '. B;$$#C K 1< : 1< L: : a# 3 & B;$$;C ] 3 : 1 ( ) 8 ^: # . & 3 3 : ".: & 8 : 9. \ . B;$$#C K < < L: 3 & : 30 . B;$$-C: K & L: 5 3 : ;#? A 4 04 ;$$-: 1,# & : 20 . B;$$#C: K 1 1< ) L : a#: 8 . ,-& P 2.". : 2. . B#!!?C: 1 1< 8 : K $ L: < 9 B;$$$C ] A H P H ^: R 1 3 @ 9: &: B;$$,C ] #$ ^ 1 2J B;$$$C ] A 11 ^ : @ R P 3.: " I .: " . B#!!?C ], 7 7 ^: & 3 : 8 ;>: a?: 11 ?!0*!
#!
.
/
# # $ % & ' 3 < " 8 X 8 < 1 1 8 8 % 0 ) • 3 B#C • 1 B;C • < < < 1 B-C • B,C ( & & 3 B 1 C < B8 C < <1 " ( 0 R @ )$ * * & # + & , 4 5 67 '6'8 : 5 < B 5 & C M ) * - ,4 5 67 '6'8;$ : 5 1 8 < 1 M * . . + , • 8 1 B#C • B;C • < 1 < < B-C • B C B,C • B C 4 8 B?C / & + & , / 0 % 1 ' & , 2 & 3 * , 4 5 67 '6'8 ) * + # # 4 & ,4 5 67 '6'8 ) * + 1 # ,4 5 67 '6'8 5 * 3 + & , • 5 < D B#C • < : 5 : 4 5 5 B;C • E 1 < B-C • 1 Q 1 B C 8 D < 8 5 B,C / 6 . & & 7 + ,B 1 8 4 < 8 C • 1 1 ) YYYYYW • 1 ) YYYYYW • 1 ) YYYYYW • 1 ) YYYYYW • ) YYYYYW / + + ,
;#
2 + % ' . 7 % ' & &
,
8 & 7*& + & $
+ & & % 4 ' , 3 + % & 3 ! 0 % '' + & ,
/ + & & 7 &
- ,
5 1
% '3 +
& ,
/ % ' % ' % '
% ' & 7*& & 7*&
& , / % ' % ' % ' %$'9 % ' % ' % ' %$'+ % ' & , & & 2 # 3 & : * & # , • < < 1 5 5 B 5 C B#C • <1 ( 1 B;C • < ( 8 B-C 2 3 - + & % 8 3 8 ; ! < : & "== ' , • B1 < < < @ P 1Q C B1 #C • # B 1< 5 < <C B1 ;C • B 1 < < 5 ( C B1 -C • # # B 1 < 8 < 1 C B1 ,C