егеге ТРЕТО СОВЕТУВАЊЕ
- - б ' ^ Охрид 3-6 октомври 2001
Драгослав Рајичиќ Рубин Талески
Електротехнички факултет СкопЈе
МК0300036
НЕКОИ НЕПРАВИЛНОСТИ ПРИ КОРИСТЕЊЕ
НА МЕТОДОТ НА ЕКВИВАЛЕНТНА СЕГАШНА ВРЕДНОСТ
КРАТКА СОДРЖИНА
Чести се случаите кога се споредуваат варијанти на развој на една електро- енергетска мрежа коишто имаат приближно еднакви технички карактеристики Тогаш одлучувачки фактор при изборот е економскиот приоритет За целиот процес да бидс коректен (и без негативни последици), определувањето на економскиот приоритет треба да се изведе правилно Во трудот е укажано на две можни грешки при примена на методо г на еквивалентната сегашна вредност за определување на економскиот приоритет иа варијантите
АВЅТКАСТ
Уегу оЛеп, \уе сотраге уапап(ѕ Гог <Јеуе1ортеп1ѕ оѓ а ро\уег пеМогЈс, уЛпсК Науе а!то&( ециа!
1есНшса1 ргоретеѕ 1п 1Неѕе саѕеѕ, ѕе!ес11оп оГ 1Ке тоѕ( ѓаУоигаМе уапат 1Ѕ ассог<11П§ (о гИе есопогшса! рпоШу. ТНеге^оге, 111Ѕ 1трог1ап11о ЗУОК! роѕѕ!1)1е пиѕ(а1сеѕ апс! а<јс!1(1опа1 соѕѓѕ саиѕсс! 6у роѕѕ1б1е тсоггес! еуа!иаиоп оѓ 1Не есопоггиса! рпоп(у Т\УО сИагас1епѕ11С нте§и1агтеѕ (т!ѕ1а!сеѕ) т Ле ргосеѕѕ оѓ есопот^са! рпоп1у еуа1иа11оп иѕт§ ргеѕеги уа!ие те1Но<1 Науе бееп сИѕсиѕѕес! т рарег
1. ВОВЕД
Следејќи ја практиката во западните земЈИ, веќе подолг период и КЗЈ нас во студиитс за разво) на електроенергетските мрежи се користи методот на еквивалентната сегашна вредност или методот на актуализација. Тој служи како помошно средство во процесот на определување економски приоритет помеѓу две или повеќе варијанти Основен услов за правилна примена на овој метод е споредуваните варијанти да ги задоволуваат сите зададени технички критериуми
Заслужува да се потенцира дека најчесто е полесно да се провери дали некоја варијанта ги задоволува зададените технички критериуми и, по правпло, сите споредувани (конкурентни) варијанти ги задоволуваат тие критериуми. Поради тоа, не се ретки
Р31-06
Р31-06 2/2
случаите кога одлучувачката улога при изборот помеѓу варијантите Ја има гсжму нивнам економска споредба Но, ако таа споредба има така големо значение тогаш не смее д<| сс дозволи таа да се изведува некоректно и да биде причина за несоодветни о д и к и проследени со значителни загуби на претпријатието
Во рамките на ОВОЈ труд ќе бидат разгледувани две наЈчести неправилнос1М нри чористењето на методот на еквивалентната сегашна вредност за определување економски приоритет на споредуваните варијанти Станува збор за нсправилностите при опредо-гу- вање на:
- остаточна вредност на еден објект и
- учество на идните загуби на активната електрична енергија во елементлте н*
електроенергетската мрежа
2. ОПРЕДЕЛУВАЊЕ ОСТАТОЧНА ВРЕДНОСТ НА ЕДЕН ЕЛЕКТРОЕНЕРГЕТСКИ ОБЈЕКТ
По изминување на животниот век на објектот се смета дека ТОЈ е наполио амортизиран [1] Но, и како „старо железо", обЈектот има некаква вредност којашто може да се реализира на пазарот Таа вредност е малечка во споредба со вредноста на новиот објект и ако има проблеми за нејзината правилна проценка таа може да се занемари Но треба да се Јабележи дека некои делови на електроенергетските објекти не се „трошаГ (односно не се амортизираат) Пример за тоа е користеното земјиште Во натамошмого излагање од ова поглавје ќе се имаат предвид само компонентите на електроенергегскше објекти коишто се амортизираат
При разгледување на развојот на една слектроенергетска мрежа сс наркип случаите во кои разгледуваниот период е покус од животниот век на електроенерге I скм I с објекти, така што во ТОЈ период не може да дојде до нивната целосна амортизација '1о<1 значи дека при определување на еквивалентната сегашна вредност на вкупните трошоцп придружени за една варијанта треба да се земат предвид и остаточните вредносш н<1 електроенергетските објекти чиешто ангажирано времс во текот на рајгледуваншм период е покусо од нивниот животен век
Начинот на определување на остаточната вредност ЈЗВИСИ од усвоената амортизациона шема (праволиниска, забрзана или успорена), но и од тоа дали об]ек'ип с изграден со сопствени средства или со кредити, односно дали сите срсдства Ја објектог сс платени при наговата изградба или ќе се отплаќаат во годишни рати Деталите Ја ша можат да се најдат, на пример, во поглавјето Инженерска економи]а на одличната монографија [ 1 ]
За илустрациЈа на суштината на проблемот ќе сс послужиме со еден примср 11екн економски треба да се споредат две взријзнти на раЈВОЈ Во двете се присутни мовп инвестиции во истата година, кон крајот на разгледуваниот период Во првата варп^анга инвестициите се помали, но загубите на моќност и енергија се поголеми и непосрсдн» но завршување на разгледуваниот период се потребни значителни дополнителни нови инвестиции Инвестициитс во втората варијанта се поголеми отколку во првага но загубите на моќност и енергија се помали и за подолг период на сс потребни дополшпелни инвестиции
Бидејќи во разгледуваниот период новите објекти се рслативно кусо врсмс но експлоатација не можат да ДОЈДЗТ до израз сите предности на втората варијанта Порадн тоа, доколку при определување на еквивалентаните сегашни вредности на варијантитс не се земат предвид остаточните вредности на крајот од разгледуваниот период, на вештачки начин ќе биде исфорсирана првата варијанта, КОЈЗШТО не може да се оцени како перспективна и, ако се гледа пошироко, нсма ниту техничка ниту економска предност
Р31-06 3/3
Значи, ако не се зема предвид остаточната вредност на објектите се остава простор економската споредба да биде некомплетна и некоректна
3. УЧЕСТВО НА ИДНИТЕ ЗАГУБИ НА АКТИВНАТА ЕЛЕКТРИЧНА ЕНЕРГИЈА ВО ЕЛЕМЕНТИТЕ НА ЕЛЕКТРОЕНЕРГЕТСКАТА МРЕЖА
Големината на учеството на идните загуби на активната електрична енергија во елементите на електроенергетската мрежа е важна компонента на еквивалентните сегашни трошоци на секоја варијанта. На оваа големина влијаат не само обемот на потрошувачката и цената на единица изгубена активна енерпда во мрежата туку и тополошката структура на електроенергетската мрежа и параметрите на нерините елементи. Оттаму е без основа да се зборува за коректна проценка на идните загуби на активната енергија во електроенергетската мрежа доколку не е позната нејзината тополошка структура и/или не се познати техничките параметри на нерините елементи
За жал, можат да се најдат примери во коишто се присутни неправилности при проценка на големината на овие загуби Во натамошното излагање ќе се задржиме на некои од нив.
Основната неправилност се состои во тоа што за целиот разгледуван период се зема дека важи определбата според ксуа стапката на пораст на оптоварувањето на елементиге на електроенергетска мрежа е еднаква за сите елементи на мрежата Имплицитно тоа значи дека за целиот разгледуван период се усвојуваат следниве претпоставки
- нема разлики помеѓу порастот на оптоварувањето на одделни категории потрошувачи (големи индустриски потрошувачи, широка потрошувачка и др ) м - не се менува тополошката структура на мрежата (односно не се мен\в<м1
односите на оптоварувањата на одделни елементи)
А дали овие претпоставки можат да се прифатат ако е во прашање период од 10 нли 20 години?
Освен тоа, при ваквиот пристап не се зема предвид дека КЗЈ некои елементи оптовареноста не се менува со години, а со тоа не доаѓа до промена на загубитс на електричната енергија во нив, иако вкупното оптоварување на електроенергетскиот систем се зголемува во разгледуваниот период Во таа категорија спаѓаат елементите со коишто еден или повеќе извори се поврзани за електроенергетската мрежа, доколку тие елементи не служат за алтернативен пренос на енергија од други извори Истото важи и за елементите преку коишто се напојува еден или повеќе индустриски потрошувачи (ЧИЈШТО дневен дидаграм на оптоварување не се менува со години), доколку истите елементи не служат за пренос на енергија до други категории потрошувачи.
Наполно е разбирливо дека при разгледување подолги временски периоди е неопходно да се смета со можното воведување нови елементи на електроенергетската мрежа коишто ќе влијаат врз распределбата на моќностите помеѓу елементите на помал или поголем дел од електроенергетската мрежа. Во таа категорија, пред се, спаѓаат елементите на мрежата од највисокиот напон Со воведувањето на таквите елементи можс не само да престане да се зголемува оптоварувањето на некои елементи на мрежата туку може и значително да се намали А тоа, секако, има битно влијание врз загубите во тие елементи
Навистина, има и случаи во коишто може да се прифати претпоставката за еднаква стапка на оптоварување на одделни елементи на разгледуваната мрежа Но, тоа се специјални случаи. Пример за таков случај би имале кога се разгледува релативно шл дел на електроенергетската мрежа, преку којшто се напојува потрошувачко подрачје со иста категорија потрошувачи (чијшто облик на дневниот дијаграм на оптоварувањето останува
Р31-06 4/4
ист за целиот разгледуван период), кога преку тоа подрачје нема транзит на енергијл ком други подрачја и кога во разгледуваниот период нема промени ниту на тополошка г<1 структура на разгледуваниот дел на електроенергстската мрежа ниту на параметрите на неговите елементи
4. ЗАКЛУЧОК
За да биде ефикасно средство на инженерите при определување на економскисл приоритет на варијантите што ги задоволуваат зададените технички критериуми, методсл на еквивалентната сегашна вредност треба наполно коректно да се применува Неприфатливи се несоодветни упростувања, занемарувања, екстраполации и претпоставки со коишто се сака да се надомести отсуството на меродавни информации или да со поедностават пресметките.
Укажувањата за можното некоректно определување на еквивалентна сегашна вредност се со цел тоа во практиката да не се случува и на ТОЈ начин да.се избегнат случаи на некоректни заклучоци коишто би биле причина за значителни штети
5. ЛИТЕРАТУРА
[1] У]1с(01 А ^еУ1- „Р1ашгапје гагуоја е!е!<егоепег§е{ѕ1с||1 Ѕ1ѕ1ета ротоси габипага", ЅТУШЅ, N0x1 Ѕас! 1998
