Raste praktike te se drejtes se punes

Book

Reference

Raste praktike te se drejtes se punes

AUBERT, Gabriel, KETRI, Adrian, TASHKO, Flonia

AUBERT, Gabriel, KETRI, Adrian, TASHKO, Flonia. Raste praktike te se drejtes se punes. Gjeneves : Universitetin, 1997, 84 p.

Available at:

http://archive-ouverte.unige.ch/unige:16941

Disclaimer: layout of this document may differ from the published version.

1 / 1

Ky liber eshte pergatitur:

nen drejtimin e

nga

ne bashkepunim me

Pergatitur gjate vitit 1996

Z.Fatmir Bektashi,

Zv-Minister i Punes, Ceshtjeve Sociale dhe GlUas.

Z.Gabriel Aubert,

Profesor i te Drejtes se Punes ne Vniversitetin e Gjeneves.

Z.Adrian Ketri, Znj.Flonia Tashko,

Asistente ne Fakultetin e Drejtesise ne Gjeneve.

Znj.Pranvera Behushi,

Juriste ne Ministrine e Punes, Ceshtjeve Sociale dhe Gruas.

Z.Fatos Hodaj,

Drejtor i Pergjithshem

i Inspektoriatit Shteteror te Punes.

Znj.Mirela Kasmi,

prane zyres se LL.O., Tirane.

Shtypur ne Universitetin e Gjeneves, ne tetor 1997

REPUBLIKA E SHQIPERISE

MINISTRIA E PUNES, CESHTJEVE SOCIALE DHE GRUAS

RASTE PRAKTIKE

TE SE DREJTES SE PUNES

•

1997

KAPITIJLLl 1: FUSHA E ZBATlMIT TE KODIT TE PUNES

R.l

RASTE PRAKTIKE

Shenim: Per nje lexim me te lehte dhe me te qarte punemarresi dhe punedhenesi perfaqesohen ne te gjitha fastet e meposhtme respektivisht me germat M. dhe D ..

KAPITULLII

Fusha e zbatimit te Kodit (nenet 3v· KP)

RASTI 1

Nderrmarrje joint-venture italo-shqiptare; zbatueshmeria e Kodit te Punes; gjykata kompetente; e drejta e zbatueshme.

FAKTET

•

Punemarresi M. eshte punesuar ne gusht 1993 ne ndermarrjen ITALBA, nje ndermarrje joint-venture italo-shqiptare me qender ne Durres, aktiviteti i se ciles eshte ndertimi i qendrave turistike ne rajonin e Durresit dhe te Vlores. M. punon me kohe te plote si mekanik dhe shkon here pas here me sherbim ne Itali per faktin se ITALBA disponon nje park modest mjetesh ndertimi dhe per disa punime speciale duhet t'i drejtohet simotrave te saj italiane.

Nje konflikt midis M. dhe ITALBA ka lindur gjate korrikut 1996 per shkak te zgjidhjes se menjehershme te kontrates nga punedhenesi (ITALBA). M. e kundershton kete zgjidhje si te pajustifikuar dhe mendon te padise punedhenesin e tij para drejtesise .

Cila duhet te jete gjykata kompetente per te shqyrtuar kete padi dhe cilin ligj duhet te zbatoje kjo gjykate?

(NB Kontrata e punes midis M. dhe ITALBA nuk parashikon asgje lidhur me zgjedhjen e zbatimit te nje te drejte te caktuar).

l '

1

R.I ...

.................. ......

....

ZGJIDHJA

Zgjidhja juridike per çdo rast praktik te se drejtes se punes duhet filluar me analizen e meposhtme:

a) kualifikimi juridik i kontrates (ne rastin tone te provuarit e ekzistences se nje kontrate pune);

b) shqyrtimi i fushes se zbatimit te KP' c) percaktimi i gjykates kompetente; , d) percaktimi i te drejtes se zbatueshme.

Le t'i rimarrim me rradhe keta elemente.

a) Ne rastin tone kemi te bejme me nje kontrate individuale pune ne kuptimin e nenit 12 KP te lidhur midis M. dhe IT ALBA Nje analize te plote te eleme~teve perberes te kesaj forme kontrate do ta gjeni ne rastin 2. Ketu mjafton te thuhet qe ekzlstenca e kesaj kontrate nuk paraqet problem dhe per pasoje mund te kalojme ne elementin e dyte.

b) Zbatueshmeria e Kodit te Punes duhet shqyrtuar ne kater aspekte: - ne hapesire {( ratio loci»

- sipas personave {( ratio personae » - sipas fushes « ratio materiae » - dhe ne kohe « ratio temporis »

Ko~i

efe~ti~

gj~the t~torin

Repubhke.s se Shqiperise. Ne rastin tone M. punon ne Shqipen, ¹ punesuar ne nJe ndermarrje qe ka nJe aktlvltet ndertimi ne kete vend. Per rrjedhoje Kodi zbaWhet ne hapeSIre.

Zbatimi i Kodit sipas personave rregullohet nga neni 4 i tij. Sipas ketij neni:

. . « Perjashlohel nga fusha e veprimil le ketij Kodi pllnesiJnI 1 personave qe rregullohel me bg] le veçan/I!. »

Ne rastin konkret punesimi i M. si mekanik tek II ALBA nuk perben objektin e asnje rregullimi nga ndonje ligj i veçante e per r~edhoje Kodi zbaWhet edhe sipas personave.

Zbatimi sipas permbajtjes rregullohet ne baze te nenit 5 ne baze te te cilit:

« Perjashtohet nga fllsha e zbalimille kelij Kodi:

a) aktivileli qe kllfizohet velem ne ushtrimin e detyres se keshilliarii ose anetaril le organil le administrimil te personil juridik qe ka formen juridike le nje shoqerie, kur ky akllvltel permban velem ekzekutimin e detyrimeve qe rrjedhill rrga kjo detyrei .

b) punet e layera shoqerisht, vlI//netarisht ose Ile baze le fqlfljeSlse se mire;

c) p"nelfamiljare, d.m.th. pUllet qe layhen nga anetarel efamiljes: bashkeshorti, femijel, paraardhes te tyre ose te aferm te tjere deri ne shkallen e dyte, pe/jshlre te biresuaril per aq

kohe sa jetojne me punedhenesin ne /lje ekollomi te perbeshkel , me perjashlim te rasteve lair Iregohel qe personal qe ⁱ layejne ⁰¹⁰ jOlie punemarres. »

Ne rastin tone asgje nuk na lejon te mendojme qe kemi te bej~e me nje nga hipotezat e lartpermendura ne kete nen. Per pasoje Kodi zbatohet si pas permbaJtJes.

Se fundi, zbatimi i Kodit ne kohe rregullohet nga neni 6. Dy paragrafet e pare te ketij neni parashikojne se:

« 1 Dispozital e ketij Kodi zbalohen per le gjitha konlralat e pl/nes qe do te lidhell pas

KAPITULLI 1: FUSHA E ZBA TIMIT TE KODIT TE PUNES

R.I

2 Ky Kod zbalohel edhe per kanlralal e punes le Iidhura para hyrjes se li) ne foqi, por le zbatura pas kesaj hyrjeje ne foqi. Ne le gjitha raslel, punemarresit i llogarilel vjelersia ne pune qe nga fil/imi i marredhenieve le punes. »

Ne rastin tone kontrata ne fjale eshte lidhur ne gusht 1993 d.m.th. para hyrjes ne fuqi te Kodit te Punes ( KP hyn ne fuqi me 24 gusht 1995. Neni 205 KP thote qe hyrja ne fuqi caktohet 15 dite pas botimit ne Fletoren Zyrtare dhe Fletorja Zyrtare doli nga shtypi me 8 gusht). Megjithekete, kontrata midis M dhe IT ALBA ka vazhduar te zbatohet pas kesaj hyrjeje ne fuqi. Ne fakt konflikti qe ka shkaktuar zgjidhjen e kontrates ka ndodhur ne korrik 1996 dhe deri ne kete date kontrata vazhdonte te zbatohej. Per rrjedhoje Kodi zbatohet edhe ne kohe.Perfundimisht mund te themi qe Kodi i Punes zbatohet ne rastin tone «ratione loci personae, materiae, tempons ».

c) Gjykata kompetente percaktohet nga neni 7 KP. Sipas ketij neni:

« ¹ Padite ndaj personave qe banojne ne territorin e Shqiperise ngrihen para gjykates te vendbanimit te le padiluril.

2 Padia mund le ngrihel edhe ne vendin ku punemarresi kryen zakonishl punen e ti). Kur punemarresi nuk e kryen zakonishl punen e ti) ne le njejlin vend, padia mund le ngrihet edhe ne vendin ku ndodhet qemira e punes.

3 Marreveshjel qe Iidhen me juridiksionin Jane le vlefshme velem nese percaklohen pas Iindjes se konfliktit. »

Ne rastin kur i padituri eshte nje person juridik qe ka formen juridike te nje shoqerie, padia duhet te ngrihet ne vendin ku ndodhet qendra e ketij personi juridik ( ne baze te nenit 28 Kodi Civil, vendbanimi i nje personi juridik eshte ne vendin ku ndodhet organi i tij kryesor). Ne rastin tone IT ALBA eshte nje shoqeri e perbashket qendra e se ciles ndodhet ne Durres.

Keshtu M.duhet te veproje para gjykates se Durresit e cila do te jete kompetente ne baze te nenit 7 KP per te gjykuar kete padi.

d) E drejta e zbatueshme nga gjykata percaktohet nga neni 3 KP: Ne baze te ketij neni:

«1 Kontrata e punes rregullohet nga ligji i shtetit ku punemarresi kryen zakonisht punen e li), si edhe kur punon perkohesishlne nje shtel/jeler.

2 Kur punemarresi nuk e kryen punen zakonishl ne le njejtin vend konlrata e punes rregullohet nga Iigji i vendit ku ndodhet qendra e punes.

3 Kur nga teresia e rrethanave konlrata e punes ka Iidhje me le ngushla me ligjin e nje shteli /jeter, atehere zbatohet ky ligj.

4 Palel me marreveshje mllnd te zgjedhin zbalimin e nje ligji /jeler, ndryshe nga sa parashikohel ne paragrafet e mesiperm.

5 Kjo zgjedhje nuk mllnd ta privoje pllnemarresin nga mbroj/ja qe i sigurojne atij dipozitat lIrdherllese te ligjit qe do te Jete i zbatlleshem ne mllngese te zgjedhjes. Ne kuptim te kesaj dispozite, qllhen IIrdherllese te gjitha dispozitat qe, ne baze te ligjil, nllk duhel le cenohen me konlrale ne dem le pllnemarresil. »

M. punon si mekanik pergjegjes per mirembajtjen dhe riparimin e makinerive te perdorura nga IT ALBA ne ndertimin e hoteleve ne Durres dhe Vlore. Ai udheton here pas here ne Itali per arsye qe lidhen me punen. Kodi i Punes i jep perparesi ligjit te Shtetit ku punemarresi kryen

« zakollisht » punen e tij. Nje seri faktoresh lejojne qe te konsiderojme si te tille, qytetet e Durresit dhe Vlores, d.m. th. Shqiperine. Parku i niakinerive gjendet ne fakt atje ku ndodhen kantieret respektive ne te dy qytetet. Perfundimisht mund te themi qe gjykata duhet te zbatoje te drejten shqiptare dhe me saktesisht Kodin e Punes.

3 .

RASTE PRAKTIKE TE SE DREJTES SE PUNES R2

KAPITULLI II

Perkufizimi i kontrates se punes (neni 12 KP)

RASTI2

Punemarresi inxhinier-keshillues; perkufizimi i kontrates se punes; kater elementet perberes.

FAKTET

M.eshte punesuar me 12 mars 1996 ne ndermarrjen ATI si inxhinier-keshillues. Nje kontrate me shkrim eshte lidhur per nje kohezgjatje te pacaktuar. Aktiviteti i M. konsiston ne studimin e mundesive te zgjerimit te ATI ne fushen e industrise tekstile ne Shqiperi, si dhe te pergatitjes se projekteve te krijimit te linjave te reja te prodhimit.

Sipas termave te kontrates M. gezon nje shkalle pavaresie te nevojshme per te vendosur kontakte me tregtaret dhe

Ai duhet t'i paraqese rregullisht raporte keshillit administrativ te ATI dhe duhet te ndjeke strategjite e zhvillimit te adoptuara nga ky keshill.

Shperblimi i M. perbehef nga nje page baze plus nje pjesmarrje te

caktuar ne rezultatet e ndermarrjes. Ju jeni juristi i firmes ATI. Kush do te

ishte sipas jush percaktimi juridik per kontraten e lidhur mes M. dhe ATI ?

KAPlTULLI II: PERKUFIZIMI 1 KONTRATES SE PUNES

R.2

ZGJIDHJA

Ne analizen qe do te bejme do te kufizohemi ne marredheniet juridike qe burojne nga e drejta e punes. Kodi i Punes jep, ne nenin 12, kete perkufizim te kontrates se punes:

« Kontrata e punes eshte marreveshje mes punemarresit dhe punedhenesit, ku punemarresi merr persiper te ofroje sherbimet e ti) per nje kohezgjatje te caktuar ose te pacaktuar ne kuadrin e organizimit dhe te urdherave te nje personi geter, te quajtur punedhenes; ky i fondit merr persiper te paguaje nje shperblim. »

Siç mund te shihet edhe nga perkufizimi legal, kontrata e punes permban kater elemente te domosdoshem. Keshtu kjo eshte nje kontrate:

a) qe ka per objekt kryerjen e nje aktiviteti;

b) gjate njefare kohe (e cila mund te jete e percaktuar ose e papercaktuar);

c) qe nenkupton ekzistencen e nje lidhjeje varesie te punemarresit ndaj punedhenesit;

d) dhe qe permban nje shperblim ne formen e pages.

Nese te kater elementet jane te pranishem ne nje marredhenie juridike atehere ndodhemi ne prani te nje kontrate pune. Ketu duhet theksuar se nje kontrate pune nuk ka nevoje te behet me shkrim per te qene e vlefshme. Kodi ne nenin 21, parag. 1 dhe 2, pranon edhe kontraten e punes te perfunduar me goje madje edhe kontraten faktike percaktimi i te ciles jepet nga neni 21, parag. 2 KP:

« 2 Kontrata e punes quhet e perfunduar kur punedhenesi pranon kryerjen e punes per nje kohe te caktuar ose le pacakluar ne kuadrin e organizimit dhe nen urdheral e li) dhe qe, ne baze te ketyre rrethanave kryhet velem kundrejl pageses. »

Perpara se te fillojme analizen e ketyre kater elementeve te kontrates se punes duhet nenvizuar se shpeshhere ekzistenca e te kater elementeve nuk eshte e lehte per ru provuar. Ne praktike juristi duhet te arrije te zbuloje nje sere shenjash ndihmese treguese te cilat e ndihmojne ne percaktimin juridik te kontrates. Keto shenja treguese megjithate nuk arrijne te zevendesojne rolin thelbesor te kater elementeve perberes te kontrates se punes, sinjalizojne ne njefare menyre ekzistencen e kesaj kontrate. Te tilla shenja ndihmese jane per shembull: kryerja e punes personalisht nga punemarresi, ekzistenca e nje dispozite qe ndalon konkurrencen pas perfundimit te marredhenieve te punes etj.

a) Ne rastin tone, aktiviteti i M. ka formen e nje sherbimi te ofruar nga AT!. Ne fakt, M.

merr persiper te kryeje personalisht veprimtarite e nevojshme dhe te kerkuara nga udheheqja e ATI per te bere te mundur zgjerimin e klienteles dhe shtrirjen e ATI ne rajone te tjera te vendit.

Aktiviteti i M. nuk synon arritjen e nje rezultati te parapercaktuar, por venien e kohes se tij dhe te njohurive inxhinierike qe ai zoteron ne dispozicion te nderrnarrjes. Si konluzion mund te themi pra qe kemi te bejme me nje kontrate sherbimi nepermjet te cil es M. zotohet te kryeje personalisht punen qe ka marre persiper.

b) Se dyti, kontrata eshte perfunduar per nje kohezgjatje te papercaktuar d.m.th. per nje kohezgjatje te pranueshme per nje kontrate pune (e cila mund te perfundohet per nje kohezgjatje te caktuar ose te pacaktuar ne baze te nenit 140 KP).

c) Se treti, M. eshte i detyruar te respektoje vijat drejtuese te zhvillimit te ndermarrjes te dhena nga udheheqja e kesaj te fundit. Sipas paraqitjes se fakteve, M. duhet t'i paraqese raporte udheheqjes se A TI dhe mund te supozojme qe kjo udheheqje do ri kerkoje atij shpjegime si dhe do te ndermarre kontrolle qe kane te bejne me punen e M .. Eshte vendi te

RASTE PRAKTIKE TE SE DREJTES SE PUNES R.2

kujtojme ketu qe, persa i perket ekzistences se varesise, shkalla e fortesise dhe e gjeresise se saj ndryshon nga nje rast ne tjetrin ne funksion te profesionit dhe te natyres se sherbimeve te kryera. Ne rastin tone, M. gezon nje fare pavaresie veçanerisht ne kontaktet e tij me biznesmenet e tjere te rajoneve ne fjale. Megjithate duhet pranuar varesia e tij nga A TI, pasi keshilli administratif i A TI dhe specialistet e tij , vendosin per punen e M. dhe i japin direktivat qe duhet te ndjeke.

d) Se fundi, kontrata parashikon nje shperblim qe perbehet nga nje page baze dhe nje pjesemanje ne rezuItatin e shfiytezimit. Kjo menyre shperblimi perputhet plotesisht me kontraten e punes. Ne fakt, neni lB KP parashikon pjesemanjen ne fitim si menyre shperblimi per kOntratat individuale te punes.

Duke patur parasysh qe te kater elementet e kontrates se punes jane te pranishem ne rastin tone mund te pohojme se kontrata e lidhur mes M. dhe ATI eshte nje kontrate individu ale pune ne kuptimin e nenit 12 te Kodit te Punes.

r

KAPlTULLI III: PERGJEGJESIA E PUNEMARRESIT

R.3

KAPITULLI f i

Pergjegjesia e pURemarresit (Reni 27 KP)

RASTl3

Pergjegjesia civile e punemarresit; demi i shkatuar; percaktimi i shperblimit.

FAKTET

M. eshte punesuar si teknik i mesem nga D. ne ndermarrjen e prodhimit te kepuceve te ketij te fundit. M. ka filluar punen ne janar 1996 dhe qe nga kjo kohe pu non ne nje prese elektrike qe sherben per te prere kallepet prej lekure te pjeses se si perme te kepuceve.

Per te perballuar nje kerkese ne rritje per kepuce prej lekure, M. ben modifikime te preses ne menyre qe te rritet prodhLleshmeria e pajisjes.

Pas berjes se modifikimeve dhe ndersa M. punonte prane preses, kjo e fundit bllokohet duke shkaktuar nderprerjen e procesit te prerjes se lekures gjate kater oreve. Raporti i sherbimit teknik nxori ne pah qe shkaku i defektit ishte mosrespektimi i rregullave teknike ne kete fushe.

Ne fakt, M. kishte kryer me mendjen e tij, disa ndryshime te nje mekanizmi te preses ne menyre qe, siç deklaron me vone M., « te rritet prodhueshmeria e preses

Demet materiale kapercejne shume here pagen mujore te M .. D.

kerkon nga M. shperblimin e plote te demit te shkaktuar.

7'

l'

RASTE PRAKTIKE TE SE DREITES SE PUNES R.2

Zgjidhja

Pergjegjesia civile e punemarresit ne raportet ete drejtes se punes rregullohet nga neni 27 i Kodit te Punes. Paragrafi 1 i ketij neni jep rregullen baze:

« Punemarresi pergjigjet ndaj punedhenesit per demin qe i shknkton kur shkel detyrimet kontraktuale me dashje ose nga pakujdesia >J.

Kjo pergjegjesi civile nenkupton realizirnin e kater kushteve. Paditesi duhet te provoje ne fakl:

a) ekzistencen e nje demi dhe vleren materiale qe ai perfaqeson;

b) shkeljen nga ana e punemarresit te detyrimeve te tij kontraktuale;

c) ekzistencen e nje lidhjeje shkakesore midis kesaj shkeljeje dhe demit te shkaktuar;

d) dhe se fundi fajin e punemarresit (faj qe mund te jete me dashje apo nga pakujdesia).

Le t'i rimarrim keta elemente njeri pas tjetrit:

a) Ne rastin tone D. nuk do te kete shume veshtiresi per te provuar demin dhe per ta perllogaritur ate. Ne baze te nenit 27, parag.3 KP:

« Demi perfshin demin real dhe fitimin e munguar .>J

Shpenzimet per riparimin e preses (te cilat perbejne demin real) dhe humbja e shkaktuar nga nderprerja e punes ne sektoret e tjere te ndermarrjes (qe perben fitmin e munguar~ perbejne se bashku demin qe ka pesuar D., dem te cilin ai mund ta kerkoje si demshperblim ne kuadrin e nenit 27 KP.

b) Neni 24, parag. 2 parashikon qe:

« Punemarresi per kryerjen e punes duhet te perdore sipas rregullave te caktuara mjetet e punes, aparaturat, mjetet e punedhenesit dhe pajisjet e vena ne dispozicion te ti). »

Ky detyrim kujdesi ne pune perben nje nga detyrimet me te rendesishme te punemarresit ne kontraten individuale te punes. Per te percaktuar masen e kujdesit qe punemarresi duhet te tregoje ne kryerjen e punes duhet te merren parasysh, siç parashikon neni 27, parag. 2 KP:

« ... njohurite telmike te nevojshme per te kryer punen e caktuar duke palur parasysh aftesile dhe cilesite e punemarresil qe punedhenesi i njihte ose duhej t'i kishle njohur . .... »

M. duke qene teknik per nga profesioni, dispononte njohurite e nevojshme per te kryer punen qe i ishte ngarkuar por jo per te ndermarre modifikime te nje makinerie relativisht te nderlikuar dhe te rrezikshme. Detyrimi i kujdesit ne pu ne e detyron shprehimisht punemarresin te perdore sipas rregullave te caktuara makinerite dhe instalimet teknike te punedhenesit. Por, ne rastin tone, eshte pikerisht mosrespektimi i ketyre rregullave teknike qe ka shkaktuar bllokimin e preses. Duke mos respektuar keto rregulla, M. ka shkelur kete detyrim kujdesi ne pune qe rrjedh nga vete ligji.

c) Lidhja e shkakesise nuk paraqet ndonje problem te veçante per Cu provuar. Sipas eksperteve, eshte pikerisht modifikimi i kryer nga M. qe ka shkaktuar bllokimin e preses, dhe nderpreljen e punes dhe shpenzimet e bera per riparimin e preses.

d) Se fundi, faji i M. eshte i dukshem. Nese nuk mund te pranojme ketu, duke patur

KAPlnJLLI I1J: PERGJEGJESIA E PUNEMARRESIT

R.3 pranojme nga ana tjeter nje pakujdesi te rende te tij. Nje teknik i nivelit mesatar nuk do ta kryente nje veprim te tille ose te pakten do te njoftonte inxhinierin apo drejtorin. Duke mos vepruar ne kete menyre, M. eshte fajtor dhe asnje arsye e pranueshme nuk e ndihmon ne kete rast.

Si konkluzion mund te themi qe M. eshte pergjegjes per demin qe i ka shkaktuar D. ne baze te nenit 27, parag. l, 2 dhe 3, dhe te nenit 24 te Kodit te Punes.

Tani shtrohet çeshtja e percaktimit te shperblimit qe duhet te paguhet nga M .. Paragrafi 4 i nenit 27 KP parashikon qe:

« Gjykata mund te shkarkoje plotesisht apo pjeserisht punemarresin nga detyrimi per shperblimin e demit kur:

a) punemarresi ka vepruar me pokujdesi te lehte;

b) punedhenesi, Ile organizimin dhe kontrol/in e punes, ben te njejtin gabim qe lidhet me shkaktimin e demit;

c) detyrimi per te çdemtuar plotesishl demin s'eshle i drejle duke pa/ur parasysh burimet e le ardhurave le punemarresit. »

Siç shihet ky nen i le gjykates nje liri te gjere vleresimi. Le t'i marrim me rradhe kater paragrafet e ketij neni:

a) Ne rastin tone, nuk mund te themi qe faji i M. eshte i lehte; modifikimet e preses shkaktuan deme te medha dhe mund te rrezikonin edhe jeten e punetoreve.

b) D. nuk lcishte asnje arsye per te dyshuar qe M. do te bente ndryshime te rrezikshme ne prese, prandaj nuk mund te arrijme ne konkluzionin qe D. ishte gjithashtu fajtor persa i perket mbikqyrjes dhe organizimit te punes.

c) Duke patur parasysh qe shuma e demit te pesuar kaper(Oen shume here burimet e punemarresit (pagen e tij me saktesisht), gjykata duhet te pakesoj shumen qe M. duhet te paguaje.

g':

~

RASTE PRAKTIKE TE SE DREITES SE PUNES R.3

FAKTET

Ne kete hipoteze M. nuk ka modifikuar asgje ne presen ne te cilen punon. Ne fakt, M. nuk kishte kualifikimin e duhur per kete vend pune. M.

nuk ka punuar asnjehere si teknik, dhe me pare punonte ne nje

ndermarrje ndertimi. Ne fakt ai eshte punesuar nga D. pasi nje kusheri i

ketij te fundit ia kishte kerkuar kete favor. D. eshte ne dijeni te faktit qe

kompetencat e M. jane te pamjaftueshme per te kryer punen qe i eshte

besuar. Megjithate, ne periudhen kur u zhvilluan ngjarjet, D. mendonte qe

M. do te kualifikohej gradualisht ne vendin e punes dhe qe M. ishte nje

punemarres serioz dhe punetor. Aksidenti eshte shkaktuar, gjithmone

sipas eksperteve, per shkak te mosrespektimit te disa rregullave teknike,

rregulla qe njihen vetem nga persona qe disponojne nje formim teknik

relativisht te larte. Pas aksidentit dhe pas nderprerjes se punes, D. padit

M. perpara drejtesise duke i kerkuar riparimin e demit te pesuar.

KAPlTULLl III: PERGJEGJESIA.E PUNEMARRESIT

R.3 ZGJIDBJA

Analiza lidhur me elementin e pare te pergjegjesise qe parne ne rastin e hipotezes layesore eshte e vlefshme edhe ne kete variant. Persa i perket e1ementit te dyte, d.m.th. shkeljes nga ana e punemarresit te detyrimeve te tij kontraktuale, eshte me vend te ndalemi pak. Ne fakt kesaj here ekzistenca e nje shkeljeje te detyrimit te kujdesit ne pune ngre disa pikepyetje. Keshtu per te percaktuar shkallen e ketij kujdesi ne pune, neni 27, parag. 2 KP parashikon manjen parasysh te:

«... . ... ...

Ne baze te te dhenave, mund te kemi dyshime lidhur me faktin nese M. dispononte keto njohuri teknike te nevojshme per kryerjen e punes qe i ishte besuar. Ai nuk kishte punuar asnjehere me pare si teknik dhe puna me presen kerkonte nje formim te pakten te barabarte me ate te nje tekniku te mesem. D. ishte ne dijeni nga ana e tij lidhur me nivelin e pamjaftueshem te njohurive te M., por, megjithate ai kishte pranuar ta punesonte pikerisht tek presa ne fjale. Ne keto kushte, mosrespektimi i rregullave teknike lidhur me punen tek presa nuk mund t'i ngarkohet M., per shkak se ai nuk kishte formimin e duhur per te kryer siç duhet kete pu ne.

Asgje nuk na lejon te themi se M. nuk ka respektuar ndonje rregull teknik te thjeshte te dhene shprehimisht nga ana e punedhenesit apo e inxhiniereve te ndermarrjes.

Si perfundim, shkelja e detyrimit te kujdesit ne pune nuk ekziston ne kete rast dhe analiza e elementeve te pergjegjesise civile ndalet ketu.

,

! !

R.4

RASTI4

RASTE PRAKTIlΠTE SE DREITES SE PUNES

KAPITULLI IV Oret shtese (neni 88v KP)

Dekreti no 356 i Keshillit te ministrave; shperblimi i oreye shtese; oret shtese liktive

i

1 kundrejt punedhenesit; doreheqja nga paga.

1

! 1 •

,1 ,1

!

1

1.1' i

! _,

: !

[ ,

FAKTET

M., shef guzhine, pu non qe nga shkurti 1994 ne restorantin e D ..

Kontrata e tij e punes parashikon nje page orare prej 80 L, nje kohezgjatje javore pune 51 ore gjate sezonit turistik dhe 46 ore per pjesen tjeter te vitit. Ne fakt, restoranti ku M. punon ndodhet ne nje rajon tùristik dhe pronari D., eshte nje pronar i ri dhe energjik, qe deshiron te afirmohet sa me shpejt ne nje rajon ku mbreteron nje konkurence e forte midis restoranteve. D. e di qe süksesi qe restoranti i tij njeh per momentin i detyrohet ne nje mase te madhe shefit te tij te guzhines e per rrjedhoje D.

i ka lene ketij te fundit nje hapesire lirie veçanerisht persa i perket orarit te punes.

Ne dhjetor 1995, M. i paraqet D. nje lIogari te 24 oreve shtese te

kryera sipas tij gjate veres 1994 dhe per te cilat M. kerkon pagen

koresponduese dhe nje shtese 25%. Kjo lIogari i eshte dorezuar D. vetem

disa dite para se M. te zgjidhe kontraten e tij te punes duke respektuar

afatin e njoftimit prej nje muaji per fundin e janarit 1996. M. nderkohe ka

gjetur nje pune ne nje restorant tjeter te rajonit. D. nuk pranon te paguaje

keto ore shtese dhe denoncon paraqitjen me vonese te kerkeses se M.

KAPlTULLI IV: ORET SHTESE

R4 ZGJIDDJA

Kemi te bejme me nje kontrate pu ne, midis M. e D. (neni 12 KP). KP eshte i zbatueshem sipas neneve 4,5 e 6. Gjykata kompetente eshte ajo e vendbanimit te D. Sipas nenit 7 KP, kjo gjykate zbaton te drejten shqiptare ( neni 3 KP ).

1) Ne baze te nenit 88 parag.1 KP :

" Me ore shtese kuptohet çdo ore pune e kryer mbi kohezgjatjen dilore normale ose javore maksimale te punes"

Kohezgjatja javore maksimale eshte fiksuar sipas nenit 83 KP. Ne baze te ketij neni:

"Kohezgjatja normale javore e punes percaktohet ne marreveshjen kolektive te punes ose ne kontraten individuale.

Ajo eshle maksimumi 48 ore ne jave. "

Nuk duhet harruar qe per restorantet neni 97, parag.l, germa b, lejon perjashtime te bazuara ne nje dekret. Keshilli i Ministrave ka adoptuar mbi kete bàze nje dekret no 356, me 25.3.1996, mbi kohezgjatjen e punes ne hotele, restorante dhe ndermarlje qe punojne ne turizem.

Sipas pikes 1 te ketij dekreti, ne restorante, kohezgjatja maksimale javore e punes eshte 5 J ore per kuzhinieret.

Ne rastin tone, M. duke qene kuzhinier, ka nje kohezgjatje javore pune maksimale prej 51 oresh. Si rrjedhim, edhe gjate yeres M. nuk ka kryer ore shtese, prandaj 51 oret paguhen nga 80Uora dhe jo 48 ore nga 80L dhe 3 ore nga IOOL siç do te ndo.dhte sikur M. te mos ishte kuzhinier.

Megjithate, M. ka kryer 24 ore shtese &jate kesaj periudhe. Eshte per keto 2 ore ne jave ( 24 ore : 3 muaj :4 jave = 2 ore) qe kalojne kohezgjatjen maksimale, qe duhet analizuar problemi i shperblimit.

2) Shperblimi i oreye shtese rregullohet nga neni 91 KP. Paragrafi i pare i ketij neni parashikon qe:

« PlInedhenesi per oret suplementare le punes qe nuk Jane kompensuar me pushim duhet t'i pagllaje punemarresil pagen normale dhe nje shlese jo me pak se 25% le saj, me perjashtim te rasteve kur parashikohel ndryshe ne marreveshjen kolektive. »

Dallojme kater kategori oresh shtese:

a) ore shtese te kerkuara nga D.

b) ore shtese spontane te njohura ose te pranuara nga D ..

c) ore shtese spontane te panjohura nga D.

d) ore shtese fiktive ( dmth. te pakryera realisht nga M. ).

Shperblimi i oreye shtese eshte i justifikueshem vetem per oret shtese te kategorise a) dhe b). Per keto dy kategori, mund te themi qe refuzimi i shperblimit eshte ne kundershtim me ligjin meqenese D. kishte njohuri gjate ekzekutimit te tyre dhe nuk i ka kundershtuar menjehere por e ka lene M. te veproje ne kete menyre.Me ore shtese te pranuara nga D. kuptojme oret qe M.

13

RASTE PRAKTIKE TE SE DREJTES SE PUNES R4

ka qene i detyruar te kryeje ne interesin e ndermanjes; pershembull oret qe M. ka ndenjur per te ndrequr nje aksident ne pune etj. Per sa i perket oreye shtese te kryera ne menyre spontane nga M. dhe te panjohura nga D., çeshtja é shperblimit nuk mund te shtrohet. Ne fakt, eshte normale qe, D. qe nuk kerkon nga M. te punoje ore shtese dhe qe nuk mund t'i kontrolloje ato, te mos i paguaje, M. gezon ne keto raste mjaft liri ne organizimin e kohes se punes. Gjithashtu eshte e qarte qe oret fiktiye nuk mund te shperblehen. 1 perket M. te proyoje qe i ka kryer me te yertete ato dhe qe D, kishte njohuri te plote.

Ne rastin tone duhet te kategorizojme 2 oret shtese ne jaye. D. nuk i kishte kerkuar M. te kryente ore shtese, pra nuk kemi te bejme me kategorine a). Faktet nuk na lejojne te themi qe D, kishte dijeni per keto ore shtese ose qe ai , te pakten, duhej te kishte pasur dijeni. Si perfundim nuk kemi te bejme me kategorine b). Pra behet fjale ose per ore shtese fiktiye, ose per ore te kryera ne menyre spontane nga M. dhe te panjohura nga D. Ne te dyja rastet neni 91 KP nuk jep asnje kompensim.

Si konkluzion mund te themi qe kerkesa e M, eshte pa baze, Si rrjedhim ajo duhet te hidhet poshte nga gjykata.

Megjithate, per arsye pedagogjike , po analizojme edhe dy problemet e fundit.

3) Se pari, parashkrimi i te drejtaye te punemarresit kunder punedhenesit.Sipas nenit 203 parag. 1 KP:

" Ajali i parashkrimit per te drejtat e punemarresil kundrejl punedhenesil, dhe le punedhenesit kundrejt punemarresil, eshle 3 vjel. Ky afat fil/on nga data e /indjes le se drejles. Kur e drejta bazohet ne shkeljen e nje dispozile te Kodit Penal, afali i parashkrimit par vepren penale eshle i zba/lieshem edhe per vepren civile. "

D, pretendon qe kerkesa e M. eshte e parashkruar. Ne zbatim te nenit 203, parilg, 1 KP, M. mund te kerkoje shperblimin e oreye shtese deri ne vere 1998.

4) Se dyti, duhet pare neqoftese kemi te bejme me nje doreheqje nga paga nga ana e punemarresit. Ne baze te nenit 121 KP:

« ¹ Pranimi i perllogaritjes dhe arkelimi i pages, pa u kundershtuar nga punemarresi, nuk quhel doreheqje nga paga, nje pjese e saj ose nga shperblimel qe i lakojne.

2 Eshte e pavlefshme doreheqja nga paga per pl/ne/1 e kryer ne baze le konlrates qe behel nga punemarresi gjate marredhenieve le punes ose nje muaj pas perfundimit te tyre.

3 Eshte e pal'lefs'hme edhe doreheqja nga paga, qe i takon punemarresil, deri ne perfundim te afatit le njoflimil kllr kOllIrala lidhel me kohezgjatje te pacaktuar, kur konlrala lidhet me kohezgjatje le cakluar, eshte e pavlefshme doreheqja nga paga, qe i takon punemarresit deri fie perftmdim le afalit te njoflimit te kOlllrates me kohezgjatje te pacaklllar. »

D. pretendon gjithashtu qe M. ka hequr dore nga shperblimi i ketyre oreye shtese, Ne fakt M. ka pranuar te marre pagen gjate Yeres 1995, Ai nuk ka paraqitur asnje reserve apo pakenaqesi. Megjilhale, duke u bazuar tek neni 121 KP, pranimi i pages nuk mund te interprelohet si heqje dore nga shperblimi i oreye shtese.

Si konkluzion duhet te perserisim edhe nje here qe kerkesa e M, eshte pa baze. Si rrjedhim ajo duhet te hidhel poshle nga gjykata.

r

KAPITULLI IV: ORET SHTESE

R4 ............... __ ......... -

. .. ..

....

FAKTET

Ne variant M. i kishte kerkuar D. kryerjen e oreve shtese rregullisht gjate veres 1994. M. ka ne fakt disa probleme familjare d. he ka nevoje urgjentisht per te holla. D. ka pranuar t'i ofroje nje paradheme dhe pranon oferten e M. per te kryer 3 ore shtese ne jave. Keto ore duhet te shperbleheshin 80 Llora . Nje dokument me shkrim eshte hartuar dhe nenshkruar nga te dyja palet.

Ne dhjetor 1995 , M. kerkon nga D. pagimin e 720L qe p'erfaqesojne 25% te shteses per shperblimin e 72 oreve shtese te kryera slpas tij gjate tre muajve te veres 1994. D. kundershton kete pagese .

•

15 ,

i·

;

RASTE PRAKTIKE TE SE DREITES SE PUNES R.4

ZGJIDBJA

Ketu duhet bere dallimi midis oreye shtese te cilat punemarresi duhet te kryeje (ne pergjithesi me urdher te punedhenesit dhe ne disa raste duke vendosur vete), dhe nje pune te nje kohezgjatjeje me te gjate, te pranuar ne menyre spontane, madje te kerkuar nga ana e punemarresit me qellim nitjen e fitimit. Ne rastin e dyte i takon punedhenesit te provoje ekzistencen e nje kerkese te tille te berenga punemarresi. Keshtu punedhenesi qe pretendon se punemarresi ka kerkuar vete te punoje me teper duhet t'a provoje kete gje me ane te dokumenteve me shkrim apo te deshmitareve. Ne qofte se ky fakt nuk provohet atehere duhet konsideruar qe jemi ne rastin e pare d.m.th. ne prani te oreye shtese qe japin te drejten e kompensimit ne baze te nenit 91, parag. 1 KP.

Ne rastin tone, M. ka kerkuar vete te punoje me shumeper te fituar me shume. Puna qe ai ka pranuar te kryeje perfshin nje periudhe kohe relativisht te gjate dhe ka nje karakter te rregullt. D. disponon ne kete rast nje dokument me shkrim qe fiksonte numrin e ketyre oreye dhe parashikonte te njejtin shperblim si edhe oret « normale» te punes.

Ne keto kushte nuk mund te themi se behet fjale per ore shtese ne kuptimin e nenit 88, paragrafi 1 KP. Per rrjedhoje, M. nuk ka te drejte per shtesen prej 25% ne shperblimin e ketyre oreye.

r

,

· KAPlTIJLLI V: PUSHIMET VJETORE

R,5

KAPlTULLI V

Pushimet vjetore (neni 92v KP)

RASTIS

Kohezgjatja e pushimeve vjetore; karakteri provues i raportit mjeksor; shtyerja e pushimeve per anye sem und je je; shtesa e pushimeve.

FAKTET

M. punon si punonjes sherbimi ne nje restorant te Tiranes. Ai ka filluar pune me 1 korrik 1995.

D. ka zgjidhur kontraten e tij te punes me 1 maj per 30 qershor 1996.

M. nuk ka marre, qe kur ka filluar punen, pushimet e tij vjetore, te cilat deshiron t'i marre ne qershor 1996. Ne prill 1996, M. kerkon te marre pushimet. D. refuzon kategorikisht, duke nxjerre si arsye qe interesi i punes kerkon qe M. te qendroje ne pu ne gjate qershorit duke pare numrin e madh te klienteve gjate ketij muaji. D. i propozon M. t'i marre pushimèt e tij ne maj, propozim i pranuar nga punemarresi. Data e marrjes se pushimeve eshte fiksuar per rrjedhoje ne 10 maj 1996 dhe kohezgjatja e pushimeve eshte koha e parashikuar nga KP .

Me 3 maj M. semuret nga nje epidemi gripi mjaft e forte. Perveç trajtimit mjekesor, mjeku i keshillon regjim shtrati. Nga nje raport mjekesor dei qe trajtimi i M. ka vazhduar deri ne 17 maj 1996.

Me 1 qershor M. kthehet ne pu ne dhe rifillon punen pasi ishte perpjekur me kot prane D. qe ky i fundit t'i jepte edhe nje jave tjeter pushimesh ne qershor. Ne momentin e pageses se rroges, M. kerkon nga D. pagimin e nje jave pushimesh te cilen ai nuk pati mundesi ta marre as ne maj (per shkak te semundjes) dhe as ne qershor.

17

'1:

,

',1

RASTE PRAKTIKE TE SE DREJTES SE PUNES R.5

ZGJIDHJA

Kohezgjatja e pushimeve vjetore percaktohet nga nga neni 92 KP. Sipas ketij neni:

"Kohezgjatja e pushimeve vje/ore /e paguara percaktohet me marreveshje kolektive ose me kontraten individuale te punes.

Kohezgjatja e pushimeve vje/ore esh/e jo me pak se 3 jave gjate vitit te punes ne vazhdim.

Kur punemarresi nuk ka kryer nje vit pune te plote, kohezgjatja e pushimeve vjetore te paguara percaktohet ne ra port me kohezgjatjen e marredhenieve te punes. Periudha e paaftesise se perkohshme ne pune, konsiderohet si kohe pune. "

Ne baze te nenit 93, parag. 2 i Kodit te Punes:

« Punemarresi i shtruar ne spital ose qe qendron ne shtepi per shkak semundjeje ose aksidenti qe vertetohen me raport mjekesor mund te kerkoje shtyrjen e pushimit vjetor. »

Si dhe ne baze te nenit 93, parag. 3:

" Pushimet vjetore duhet te jepen gjate gjithe vitit te punes, ose deri ne fond te tremujorit te pare te vitit pasardhes, por asnjehere nuk duhen te jene me pak se 6 dite rresht. "

Ne rastin konkret, te dyja palet kane parashikuar nje kohezgjatje pushimesh ~ barabarte me ate te nenit 92 parag. 2 KP. M. ka filluar punen me 1 korrik 1995, pra me 30 qershor 1996 behet nje vit i plote pune. Fakti qe gjate dy javeve (3maj-17maj) M. ishte perkohesisht i paafte nuk ndryshon asgje ne lIogaritjen e pushimeve ( neni 92 parag.3). Meqenese viti i punes eshte i plote, kohezgjatja e pushimeve eshte'trejave, pra nga 10maj deri me 31 maj.

Tani shtrohet pyetja nese M. i ka marre me te vertete e ne menyre efektive keto pushime?

M .. ka qene semure dhe semundja e ka detyruar te qendoje ne shtrat deri ne 17 maj 1996.

Kjo sem und je eshte vertetuar me ane te nje raporti mjekesor. Asgje nuk na lejon te verne ne dyshim karakterin provues te ketij raporti mjekesor. Sipas nenit 93, parag. 2 KP, M. ka te drejte te kerkoje ne kete rast shtyrjen e pushimeve. Ai ka kerkuar me 1 qershor dhenien e nje jave pushim per te zevendesuar ne njefare menyre javen e « humbur )} te 10-17 majit. M. kishte te drejte ta kerkonte nje gje te tille nga punedhenesi, pasi ligji nuk kufizohet vetem ne rastet kur punemarresi nuk i ka filluar akoma pushimet e tij \jetore. Qellimi i kesaj dispozite eshte manja efektivisht e pushimeve nga ana e punemarresit (parimi i efektivitetit) dhe sht)'lja e pushimeve mund te kerkohet gjithmone, kur kushtet e nenit 93, par 2 KP jane plotesuar, e kjo gje pavaresisht nga fakti, nese semundja apo aksidenti kane ndodhur gjate pushimeve apo para tyre.

Ne rastin tone M. nuk ka patur mundesi te pertitoje efektivisht nje jave pushime gjate periudhes 10-17 maj 1996.

Si perfundim mund te themi qe M. kishte te drejte te kerkonte shtyrjen e nje jave pushimesh. Ne realitet, M. eshte paraqitur ne pu ne me 1 qershor dha ka filluar punen.

Pyetja e trete qe shtrohet eshte: Ne ç'menyre do te kompensohet java e pamarre e pushimit?

r

KAPITULLI V: PUSHIMET VJETORE

R.5 D. eshte i detyruar nga ligji t'i japi M. nje jave pushimi gjate muajit te qershorit. Ne qofte se D. pretendon qe kjo eshte e pamundur per shkak te volumit te madh te punes gjate ketij muaji, ne baze te nenit 93 parag.3 KP, M. duhet t'a marre javen e pushimit deri ne t'und te shtatorit 1996. Por ne nje rast te tille, nuk duhet harruar qe M. ka punuar nje jave me shume Gaven qe nuk e mori pushim ne qershor) se nje vit pune, prandaj ai ka te drejte te marre nje shtese pushimesh ( qe mund ta marre edhe vitin e ardhshem te punes ) perveç javes se ngelur.

j',

R6

RASTI6

RASTE PRAKTIKE TE SE DREJTES SE PUNES

KAPITULLI VI Shperblimi {neni 114 KPl

Leter e punedhenesit; shperblimi i vecante; elementi fiks i pages; forma e kerkuar.

FAKTET

Sipas kontrates se punes , M. merr nje page mujore 9'000 L.

Marredheniet e punes kane filluar me 10 shtator 1992. Ne fund te çdo viti (deri ne 1995) M. ka marre nga punedhenesi nje shperblim te vecante prej 10'000 L. As marreveshja kolektive e punes e lidhur ne nivel profesioni dhe as kontrata individuale e M. nuk parashikojne dhenien e ketij shperblimi. Ky shperblim gjithmone shoqerohej me nje leter te punedhenesit, ne te cilen theksohej se kriteri kryesor qe percakton shumen e ketij shperblimi ne ndermarrje eshte merita personale e punemarresit.

Me 30 qershor 1996 kontrata e punes arrin ne perfundimin e afatit te saj. Puna e M. gjithmone eshte vleresuar nga ana e punedhenesit, por ky i fundit refuzon t'i jape M. shumen prej 5'000 l te kerkuar nga ai i fundit si shperblim qe i takon per vitin 1996.

l

r

R.6

ZGJIDHJA

Neni 114 i Kodit te Punes parashikon qe:

« ¹ Nese palel bien dakorl, punedhenesi i jep punemarresil nje shperblim te veçanle mbi page, ne fimd le vilil, duke marre parœ.ysh cilesine e punes se li) ose mbarevajtjen e ndermarrjes.

2 Megjilhate, kur ai paguan nje shperblim vjetor tre vjel rreshl pa rezerva le shprehura, punedhenesi eshle i detymar te vazhdoje pagimin ne le ardhmen. Ne kele rast, me perjashtim le rezervave le shprehura nga ana e punedhenesil, nese marredheniet e punes perfundojne perpara momenlit le perfilimil le shperblimil, ky jepel perpjestimisht me kohen e punes se

kryer. »

Problemi kryesor eshte nese shperblimi i dhene nga D. eshte nje element fiks i pages apo nje shperblim i veçante ne kuptimin e nenit 114KP.

Karakteristika e ketij shperblimi te veçante qendron ne faktin qe ky shperblim varet ne njefare menyre nga punedhenesi, nese jo si parim, te pakten si shume. Nuk eshte nje shperblim ne kuptimin e nenit 114 KP, shuma dhe domosdoshmeria e te cilit jane fiksuar qe me pare nga kontrata e punes, siç eshte per shembull rasti i pages apo i çfaredolloj shperblimi tjeter te parapercaktuar nga kontrata. Ne çdo rast duhet verejtur, pra, nese kemi te bejme me nje shperblim ne kuptimin e nenit 114 KP, me fjale te tjera me nje shperblim te veçante te dhene ne disa rrethana te caktuara, apo me nje page me domosdoshmeri te vonuar e qe nuk i nenshtrohet kesaj dispozite.

Ne rastin tone, pagimi i shperblimit nuk eshte parashikuar ne kontraten e punes. Ky shperblim eshte paguar ne fund te çdo muaji dhe kriteri themelor qe'percakton masen e tij eshte cilesia e punes se punemarresit. Si njedhim, kemi te bejme me nje shperblim te veçante ne kuptimin e nenit 114, parage 1 KP dhe jo me nje element te pages. Asgie nuk na lejon te mendojme qe M. ka te drejte te kerkoje kete shperblim si kundershperblim per punen e kryer.

Paragrafi 2 i nenit 114 KP, megjithate, vendos nje perjashtim nga rregulli i pergjithshem.

Keshtu, nese shperblimi eshte dhene tre vjet rradhazi pa u shoqeruar me asnje rezerve te shprehur nga ana e punedhenesit, atehere ky i fundit konsiderohet se eshte zotuar te vazhdoje pagimin e shperblimit edhe ne te ardhmen. Ne kete rast kemi te bejme me ate qe quhet ne drejtesi «prezumim i nje te drejte».Ky prezumim' mund te rrezohet vetem nese D. ka bere nje rezerve te 'veçante ne lidhje me shperblimin. Kjo rezerve duhet te jete e qarte dhe e sakte. J takon D. te sjelle proven e ekzistences se saj. Ligji nuk kerkon nje forme te veçante, pra edhe forma e shkruar dhe ajo gojore jane te pranueshme. Kjo rezerve duhet te behet jo me vone se ne momentin e dhenies se shperblimit.

D. i ka dhene M. shperblimin prej 10'000 L ne 1993, 1994 dhe 1995 pa saktesuar asnjehere faktin qe, nese nje shperblim i tille jepej ,kjo gie behej duke u nisur thjesht nga deshira e mire e punedhenesit dhe pa asnje lloj detyrimi te ketij te fundit ne te ardhmen. Per njedhoje, D. detyrohet te vazhdoje pagimin e ketij shperblimi ne te ardhmen. Marredheniet e punes kane perfunduar me 30 qershor 1996, d.m.th. perpara fundit te vitit qe perben momentin e dhenies se shperblimit. Ne kete rast, ne baze te .nenit 114, parage 2 KP, shperblimi duhet te jepet perpjestimisht me kohen qe ka kaluar deri ne momentin e perfundimit te ketyre marredhenieve. Asnje rezerve nuk eshte bere shprehimisht nga ana e M. per kete rast. M. ka punuar giashte muaj deri ne 30 qershor 1996, dhe D. i detyrohet per pasoje nje shume prej 5'000 L (10'000 L /2).

21

! : ;

! 1·

i

j,

l, '

l'

i' ,

RASTE PRAKTIKE TE SE DREJTES SE PUNES R.7

KAPITULLI VU

Refuzimi per te dhene pune (neni 129 KP)

RASTI 7

Zgjidhje me efekt te menjehershem te kontrates se punes; refuzimi per te dhene pune; parimi i zvogelimit te demit; kursimi dhe fitimi.

FAKTET

D. ka punesuar M., nje kengetare e njohur, me 1 mars 1996 me qellim qe ajo te kendoje ne nje seri spektaklesh te organizuara ne sallen e D. gjate pranveres 1996 (mars-prill-maj).

Spektakli eshte menduar te organizohet ne bashkepunim me bashkine e qytetit dhe nje organizate rinore. Duke qene se kostoja e spektaklit i kapercen aftesite financiare te organizuesve, D. mendonte t'i drejtohej ndermarrjeve private, me qellim gjetjen e nje sponsori. Kontakte te ketij lIoji jane vendosur midis D. dhe AUTOEXEL drejtoria e te ciles dukej e interesuar per nje spektakel te tille . Megjithate asnje marreveshje nuk eshte nenshkruar midis paleve dhe D. nuk disponon asnje garanci per sponsorizim nga ana e firmes ne fjale.

Momentin e fundit AUTOEXEL refuzon te ofroje fondet e duhura . D.

detyrohet te anulloje spektaklin dhe te zgjidhe me efekt te men je hers hem , me 27prill 1996, kontraten e punes se M. Gjate kesaj kohe M. kishte punuar ne nje salle ijeter spektaklesh gjate gjysmes se dyte te muajit prill.

M. kerkon pagen e saj per tre muajt e pranveres 1996. D. refuzon duke pretenduar se ai nuk mund te paguaje per nje spektakel qe nuk u zhvillua ne realitet.

i

i i

j

! ~

1

1 1

KAPITULLI~I: REFUZThfiPERTEDHENEPUNE

R.7 ZGJIDHJA

Neni 129 i Kodit te Punes rregullon rastin e refuzimit per te dhene pune nga ana e punedhenesit (refuzim per te pranuar punen e ofruar nga punemarresi). Paragrafi 1 i ketij neni parashikon qe:

« Nese punedhenesi refozon te zere me pune punemarresin, per nje arsye qe nuk lidhet me te, ai detyrohet te paguaje punemarresin edhe kur nuk vazhdon te punoje. »

Paragrafi 2 parashikon qe:

« Punedhenesi mund te zbrese nga paga ate qe ka kursyer punemarresi per shkak te pengeses per te punuar ose qe ka fituar duke kryer nje pune ljeter ose fitim nga i cili ka hequr dore qellimisht. »

Mund te quajme si kursim nga ana e M., per shembull blerjen e biletes se trenit ne qoftese se M. duhej te blinte nje bilete per te shkuar ne vendin e punes.

Si fitim konsiderohet çdo lIoj page apo mjet tjeter pagese. Sipas parag.2 te ketij neni, i takon D. te vertetoje qe M. ka fituar diçka duke punuar diku tjeter, ose qe mund te kishte fituar, por ka hequr dore, megjithate M. eshte i detyruar te beje çdo gje per te pakesuar demin ( parimi i zvogelimit te demit ). Ky parim rrjedh nga neni 129, parag. 2 KP dhe eshte nje zbatim i principit me te gjere te Mirebesimit ( neni422 Kodi Civil ).

D. mund te provoje qe M. nuk e ka zbatuar kete parim duke sjelle si prove pagesen e bere nga nje punedhenes tjeter etj.

Ne rastin tone, kane kaluar, nga punesimi i M. deri ne daten ne te cilen D. zgjidh kontraten nje periudhe kohe prej dy muajsh. Gjate kesaj periudhe kohe M. ka' mbetur ne dispozicion te punedhenesit. Ky i fundit nuk e ka zene me pune M. gjate ketyre dy muajve dhe per pasoje mund te themi qe ai ka refuzuar ofrimin e punes nga M. (d.m.th. pjeserriarrjen e kesaj te fundit ne spektakel).

Neni 129 i Kodit te Punes zbatohet vetem nese ky refuzim i punedhenesit shkaktohet nga nje arsye «qe nuk lidhet me punemarresin». Ne rastin tone, D. duke nenshkruar kontraten ka marre persiper nje rrezik, rrezik qe lidhet me vete natyrene organizimit te nje aktiviteti te tille dhe te cilin ai nuk mund ta ngarkoje mbi M. Nuk mund te pranojme ketu qe zbatimi i detyrimeve kontraktuale te D. eshte bere i pamundshem per shkak te rrethanave qe nuk lidhen me te. Keto raste te forcave madhore jane rezervuar nga paragrafi 3 i nenit 129 KP. 1 vetmi konkluzion qe duhet bere eshte ai qe D. eshte angazhuar ne menyre te pakujdesshme; ne momentin kur nenshkroi kontraten ai nuk kishte ne dore marreveshjen e firmes AUTOEXEL 1idhur me nje sponsorizim te mundshem, dhe per me teper, kontrata e M. nuk ishte kushtezuar nga arritja e nje marreveshjeje te tille.

Paaftesia e D. per te siguruar nga ana financiare mbarevajtjen e spektaklit nuk mund te perbeje nje shkak te arsyeshem per zgjidhjen me efekt te men je hers hem te kontrates se punes.

Situata do te ishte e ndryshme nese ekzekutimi i kontrates do te ishte kushtezuar nga dhenia e subvencioneve nga ana e sponsorit.

Per rrjedhim, M. ka te drejte te marre pagen qe do t'i ishte paguar per spektaklin dhe per seancat e provave. Duke patur parasysh qe M. ka fituar nje shume te hollash duke kryer nje pu ne tjeter, eshte me vend qe kjo shume te zbritet nga kjo page (neni 129, parag. 2 KP).

23

1

,

, 1 ^,

1

1;

, '

RASTE PRAKTIIΠTE SE DREITES SE PUNES R.S

KAPITULLl VITI

Paga ne rast rnungese te punernarresit {neni 130 KPl

RASTI8

[per kete rast praktik nuk do te marrim parasysh analizen qe duhet bere ne kuadrin e Ligjit mbi Sigurimet Shoqerore (neni 130, par. 1 KP)]

Refuzirni i nje kontrolli rnjekesor te kerkuar nga punedhenesi; karakteri i vonshern i kerkeses per ekzarninirn rnjekesor; vlera provuese e raportit rnjekesor.

FAKTET

M. eshte punesuar ne nje uzine kimike me 1 mars 1995. Nje kontroll mjekesor periodik zbatohet ne menyre te rregullt ne kete uzine JO ^vetem

per te vleresuar rreziqet e mundeshme lidhur me punen, por edhè per te evituar qe punemarresit te vizitohen tek mjeke te tjere dhe jo tek ai i ndermarrjes.

Me 15 maj 1995, D. zgjidh kontraten e punes per fundin e qershorit 1995. Me 2 qershor M. nuk paraqitet ne vendin e punes. Ai i eshte nenshtruar nje vizite mjekesore ne kliniken z. me 3 qershor, dhe disponon nje raport mjekesor qe provon paaftesine e tij te plote per te punuar deri ne nje date te papercaktuar.

Me 5 qershor 1995 punedhenesi D. kerkon nga M. te paraqitet per nje

vizite mjekesore ne qendren mjekesore te ndermarrjes. M. refuzon kete

vizite pa treguar arsyet e nje ketij refuzimi. Atehere punedhenesi i njofton

qe ai e konsideron M. te pushuar nga puna qe me 1 qershor.M. kerkon

nga punedhenesi pagen per muajin qershor.

~ l ,

~-

i

KAPI11JLLI VIII: PAGA NE RAST MUNGESE TE PUNEMARRESIT

R8

ZGJIDHJA

Neni 130, parag. 1 i Kodit te Punes parashikon qe

« Kur punemarresi nuk mund te punoje per shkak te semundjes, punedhenesi i jep ati) 80% te pages per nje periudhe prej 14 ditesh te pambuluara nga Sigurimet Shoqerore (neni 23, pika 1 dhe neni 25 i LigjU mbi Sigurime/ Shoqerore). »

Paragrafi i dyte i te njejtit nen parashikon qe:

« Punemarresi verteton paaftesine e li) per pune nepermje/ nje rapor/i mjekesor /e /eshuar nga mjeku. Me kerkesen e punedhenesi/, punemarresi esh/e i de/aruar / 'i nenshtrohe/

ekzaminimi/ nga nje mjek /jeter i cak/uar prej punedhenesi/; ky mjek do /e dek/aroje ve/em paaftesine per pune /e punemarresi/ , duke ruaj/ur sekrelin mjekesor. »

Pasoja e kesaj shkeljeje eshte dhene nga vete ligji ne paragrafin 4 te nenit 130 KP. Ne baze te kesaj dispozite:

Il Punemarresi humbe/ te drej/at kundrej/ punedhenesi/, kur ai kundersh/on pa te drej/e verifikimin e paaftesise per pune. »

Ligji i njeh te drejten punedhenesit te kerkoje nga punemarresi qe ky i fundit t'i nenshtrohet nje ekzaminimi nga nje mjek i caktuar prej punedhenesit. Sipas nenit 130, parag. 3

" Ne rast se ka mosperpulhje ne pikepamjel e mjekut te punemarresit dhe ali} le caktuar nga punedhellesi, pUllemarresi duhel l'i nensh/rohel nje eksperlize qe i besohel nje mjeku te caktuar nga Impektoriali i Punes "

Nje kerkese e tille nuk varet nga asnje kusht dhe ne parim punedhenesi eshte teresisht i lire ne cdo rast. Mund te konsiderojme qe nje kerkese e tille duhet te behet pergjithesisht ne rastin e nje raporti mjekesor te pamotivuar te ofruar nga punemarresi, ne rastin e nje konflikti midis punedhenesit dhe punemarresit, ose ne rastin e nje mungese te papritur e qe duket si e pajustifikuar nga punemarresi. Per me teper duhet pranuar qe kerkesa e punedhenesit nuk duhet te kete nje karakter te vonshem, d.m.th. nuk duhet te behet pas nje periudhe kohe te gjate pas njoftimit te paaftesise te punemarresit.

Ne rastin tone kerkesa e D. eshte bere me 5 qershor, d.m.th. 3 dite pas mungeses se M. ne pune dhe vetem dy dite pas raportit te Z. (raport te cilin ai ia ka transmetuar D. te njejten dite).

Qe nga ky moment, D. eshte vene ne dijeni te paaftesise se M. dhe per pasoje, kerkesa e tij nuk eshte e vonuar. Zgjedhja e mjekut nga ana e punedhenesit eshte gjithashtu ne perputhje me ligjin. Ne rastin tone eshte me se normale qe D. zgjedh per kete ekzaminim mjekun e uzines.

Si perfundim mund te themi qe punedhenesi ka respektuar te gjitha kushtet e nenit 130, parag. 2 KP. Ne keto kushte punemarresi eshte i detyruar t'i nenshtrohet pa vonese ekzaminimit nga mjeku i uzines (karakteri i vonshem i ketij ekzaminimi mund te pranohet me lehtesisht ne rastin e nje vonese prej disa ditesh pa si eshte vete ligji qe e ndalon nje gje te tille).

Per shkak se ka refuzuar t'i nenshtrohet ketij ekzaminimi pa dhene ndonje arsye, M ka shkelur kete dispozite ligjore. Per pasoje ai humbet te drejtat e tij kundrejt D ..

Eshte pikerisht kjo e drejte lidhur me dhenien e 80% te pages per 14 dite te ciles i referohet paragrafi 4 i te njejtit nen. Si perfundim, M. nuk ka te drejte per pagen e muajit qershor (me page kuptojme pikerisht kete 80% te pages normale per 14 dite te pambuluara nga sigurimet).

25 '

,

!

! i

; :

"

1

1

, [

1

1

i

li

, i:j:

. l,

RASTE PRAKTIKE TE SE DRElTES SE PUNES R.8

FAKTET

Pa kerkuar nga M. qe fi nenshtrohet vizites tek mjeku i ndermarrjes, D. deklaron qe e ka pare M. duke shetitur ne qytet e me pas eshte perpjekur me kot t'i telefonoje ne shtepi. Keto fakte bene qe D. t'i lindin dyshime mbi vertetesine e semundjes se pretenduar te M. Per pasoje D.

konsideron qe ai ka te drejte te refuzoje pagen e M. per muajin qershor.

M. kerkon gjithmone pagimin e kesaj page .

"

r

1

1

/:

!

!

KAPlnJLLI VIII: PAGA NE RAST MUNGESE TE PUNEMARRESIT

R.8

ZGJIDHJA

Perseri dispozitat ligjore te zbatueshme jane paragrafet 1,2 dhe 4 te neoit 130 KP.

Faktet e paraqituara nga D., megjithe karakterin e tyre shqetesues, nuk jane te mjaftueshme per t'i hequr çdo vIere provuese raportit mjekesor te paraqitur nga M. Ne fakt, nje paaftesi per pune mund te ek:zistoje edhe ne rastin kur i semuri eshte autorizuar te shetise.

Nese D. kishte dyshime lidhur me vertetesine e semundjes te pretenduar te M., ai duhet t'i kerkonte ketij te fundit t'i nenshtrohej pa vonese vizites se mjekut te ndermanjes. Ne ndryshim nga hipoteza e pare, ketu D. kishte arsye te mos besonte tek raporti i paraqitur nga M.

Per njedhoje, D. duhet te bente kerkesen e parashikuar nga ligji per te detyruar M. t'i nenshtrohej vizites ne fjale (per me teper rregullOlja e parashikonte kete vizite). D. nuk ka vepruar ne kete menyre e per pasoje ai duhet te paguaje pagen qe perfaqeson 80% te pages normale te punemarresit peT 14 ditet e pambuluara nga sigurimet.

•

27

RASTE PRAKTIKE TE SE DREJTES SE PUNES R.9

.........................

KAPITULLI IX

Transferimi i ndermarrjes (neni 138 KP)

RASTI 9

Pushimi nga puna; Ilogaritja e afatit ligjor te njoftimit; transferim ndermarrjeje;

rimarrja e kontrates se punes.

FAKTET

M. eshte punesuar nga D., pronar i nje hoteli, me 10 gusht 1994. 1 ndodhur perballe veshtiresive financiare, D. vendos t'ia shese hotelin e tij me 16 shtator 1995 grupit SUN qe zoteron tashme disa hotele ne Shqiperi. Drejtoria e SUN ka rimarre teresine e personelit, duke perfshire M ..

Me 12 shtator 1996, M. eshte pushuar nga puna per fundin egushtit 1996. Duke vleresuar se kontrata qe u lidh me M. eshte nje kontrate e re, punedhenesi pretendon se ka respektuar afatin ligjor te njoftimit, dmth.

nje muaj per fundin e muajit gjate vitit te pare te punes. M. kerkon pagimin e pages se tij deri ne fund te muajit nentor 1996.

r

KAPITULLI IX: TRANSFERIMl 1 NDERMARRJES

R.9

ZGJIDHJA

Neni 138 i Kodit te Punes parashikon qe:

« ¹ Ne rast transferimi le ndermarrjes ose le nje pjese te saj, te drejtat dhe detyrimet qe rrjedhin prej fi), ne baze te nje kontrate pune qe eshte ne fuqi deri ne momentin e transferimit, i ka/ojne personit qe i transferohen kelo le drejta. Punemarresi, edhe kur kundershton te ndryshoje punedhenesin, mbetet i /idhur me punedhenesin e ri, deri ne perfundim te ajatil /igjor te njoftimit.

1 Transferuesi i te drejtave pergjigjet krahas ati) qe i merr keto te drejta, per detyrimet qe rrjedhin nga kantrata e punes, deri ne perfundim te afatit kontraktua/ te njoftimit ose afatit te percaktuar me kontrate individua/e.

J Si rregull transferimi nuk perben nje shkak per pushim nga puna as per ate qe i jep te drejtat, as per ate qe i merr keto te drejta. Bejne perjashtim pushimet qe ndodhin per arsye ekonomike, teknike ose te organizimit qe kerkojne ndryshime ne p/anin e punesimit. il

Perpara zgjidhjes se rastit praktik, mund te thonim dy fjale mbi transferirnin e ndermanjes.

Transferimi i ndermanjes kerkon ndryshirnin e punedhenesit, ndermanja kalon ne duart e dikujt tjeter. Per kete arsye, nje transformim i ndermanjes, vetem nga ana juridike ( pershembull shitbletja e aktioneve) duhet konsideruar si nje transferim ne kuptimin e nenit 138 KP vetem nese eshte e shoqeruar me nje ndryshim punedhenesi. Pushimi nga puna, per te cilin behet fjale ne nenin 138, parag. 3 KP, mund te perbeje nje pushim kolektiv nga puna dhe

ne kete rast duhet zbatuar neni 148 KP. •

Ne rastin tone, kemi te bejme me transferim ndermarrjeje e cila kalon nga duart e D. ne ato te SUN. Per rrjedhoje kalirni i raporteve te punes midis M. dhe D. tek M. dhe SUN behet automatikisht nga vete zbatirni i ligjit. Mund te themi pra qe nuk kerni te bejme me nje kontrate te re pune, par SUN ka ri marre kontraten e punes midis M. dhe D .. Ne rast transferirni ndermartje punemarresi ruan te drejtat qe i ka fituar qe nga momenti i punesimit te tij, dhe veçanerisht ato qe lidhen me afatet e njoftirnit dhe shperblimin per vjetersine (neni 145 KP).

Nga ana tjeter punemarresi eshte i detyruar te respektoje afatet e njoftirnit kundrejt punedhenesit.

Ne baze te nenit 143, parag. 1 dhe 3 KP:

« ¹ Per punemarresin gjate vitit te pare te punes afati i njofJimit per zgjidhjen e kontrates eshte 1 muaj; per dy deri ne pese vjel pune afati eshte dy muaj; per me shume se pese vjet pune afati eshte tre mua).

J Afati i njoftimit per zgjidhjen e kOf/trates zgjatet deri ne fimd te muajit. Zbatohet i njetji rregull, kur afati i njoftimit pezul/ohel gjate periudhes se paaftesise per pune ose shtatzanise (pushimi ne kohe te papershtatshme). ^il

Per rrjedhoje, llogaritja e afatit te njoftimit duhet te behet duke marre si date te fillimit te marredhenieve te punes per M., 10 shtatorin 1993. Me 12 shtator 1996, mbushen me shume se dy vjet marredhenie pu ne per M .. Kontrata mund te zgjidhet atehere duke respektuar afatin e njoftimit dymujor per fundin e muajit te parashikuar ne nenin 143, paragrafi 1 dhe 3 KP.

Keshtu marredheniet e punes perfundojne efektivisht ne fund te nentorit 1996. M. ka te drejte per pagen deri ne kete date.

"

29

RASTE PRAKTIKE TE SE DREITES SE PUNES RIO

KAPITULLIX

Perfundimi i marredhenieve te punes (nenet 140v KPl

Kontrata me kohezgjatje te papercaktuar

RASTI 10

Pushimi nga puna gjate kohes se proves; afati i njoftimit; parimi i mirebesimit.

FAKTET

D. ka pushuar nga puna M., gjate periudhes se proves duke respektuar nje afat njoftimi 5 ditore. M. kundershton kete pushim nga puna dhe kerkon demshperblim duke theksuar se nuk i eshte 'fljoftuar asnje arsye dhe se ai nuk ka patur mundesi per t'u shprehur.

j

1

!

1

KAPITIJLLI X: PERFUNDIMI 1 MARREDHENIEVE TE PUNES

R.IO

ZGJIDHJA

Zgjidhja e kontrates gjate kohes se proves rregullohet nga neni 142, paragrafi 3 i Kodit te Punes sipas te cilit:

« Gjate kohes se marrjes ne prove, secila nga palel mund te zgjidhe kontraten dllke i njoftllar vendimin e saj pales tjeler le paklen 5 dite perpara. »

Nga ana tjeter, pas kohes se proves, pushimi nga puna rregullohet nga nenet 143 dhe 144 KP. Nese ligji lejon nje pushim te thjeshtesuar te kontrates se punes gjate kohes se proves, duhet te jete e qarte qe arsyeja e nje zgjidhje te tille eshte mundesia per punedhenesin e gjetjes sa me shpejt te nje punemarresi te pershtatshem; ne te kundert, nese punedhenesi mendonte ta pushonte punemarresin qe perpara se t'a merrte ne pune , ai kryen nje shkelje te parimit te mirebesimit gjate zhvillimeve te bisedimeve per hartimin e kontrates. Ky parim njedh nga neni 674 Kodi Civil. Gjithmone sipas ketij neni, punedhenesi i keqbesimte detyrohet te shperbleje demin qe ka pesuar punemarresi, per shkak se ky i fundit ka besuar pa fajin e vet ne vlefshmerine e kontrates. Koha · e proves duhet te perd oret per te provuar aftesite e punemarresit dhe jo per te perfituarnga gjeresia e ligjit per sa i perket afateve te njoftimit.

Duhet nenvizuar qe punedhenesi mund te marre ne prove nje punemarres vetem nje here. Pas kesaj , ai duhet te vendosi ta marre perfundimisht ne pune apo t'i jape fund kontrates duke respektuar afatin e 5 diteve. Pra eshte e ndaluar marrja disa here ne prove e te njejtit punemarres.

Nga ana tjeter, nga pikpamja juridike, asgje nuk e ndalon punedhenesin te marre ne pu ne dike per nje kohe prove, ta pushoje nga puna ne fund te 3 muajve, te ri marre nje tjeter ne prove e keshtu me rradhe. Ne fakt, punedhenesi nuk ka asnje leverdi ekllnomike ne kete menyre, sepse eshte gjithmone i detyruar te shpenzoje disa here per formimin e punemarresve te cilet nuk punojne per nje kohe te gjate. Megjithate, juridikisht kjo eshte krejt e ligjshme, punedhenesi duhet te kete mundesine te provoje disa punemarres derisa te gjeje personin e duhur, ky eshte edhe qellimi i nenit 142 K.P.

Ne rastin tone, D. ka pushuar M. gjate kohes se proves. Ai ka te drejte ta beje nje gje te tille pa iu dashur te paraqese shkaqe te arsyeshme zgjidhjeje te kontrates.

Pra, asgje nuk lejon te themi se D. kishte qellim qe ne fillim te mos e punesonte M .. Per pasoje, pushimi nga puna i M. duhet te konsiderohet si i vlefshem.

31