1
Tinnawin n uselmad : jawad Azzoubaa
Tabridt n tvuriwin timazivin Imir wiss smmus
(S5)
asgÅas amsdaw 2020 – 2021
Tadidaktikt
La didactique
2
Tadidaktikt 1. Aremmus n tadidaktikt :
Irem n tadidaktikt yus d zi tguri n tverma n lyunan « didactikos », taguri a tanafuvt tettwaksi d zeg umyag « didaskein », nettaf tadidaktikt belli vars aÏÏaS n yisenmal / isisnen var mkul amerzu, S uya nzemmar ad nesmun isisnen a, ad nini belli tadidaktikt nettat d ict n teçlayt1 tetteqqen var ma\\a titiqniyyin d tebridin ittwasemrasen deg ussvar i itteqnen var ca n tmetta, nzemmar ad nini belli nettat d ict n tvuri tamassant i tebridin n ussvar d tumayin d tmeskar2 n usselmed s umata, niv d assvar i ca n tmetta niv ca n tilal n uselamd d unelmad d umyav3 jar asen i ten va yessiwÄen var ca n uwettas niv isuvad, tbeïïa tadidaktikt xef waÏÏaS n wanawen, zzaysen : Tadidaktikt tamatut d tadidaktikt tiçlin.
1.1. Anawen n tadidaktikt :
Tadidaktikt tamatut : Nettat d ict n tadidaktikt ig itarran taynit i usuyar n tadala, am : timsirin timdyatin n uselmad d temsirin n umsawal d twuriwin tisensitin timdanin niv timegrawin4d usemres n idlisen .. .
Tadidaktikt tiçlin : Nettat d ijj n wanaw n tadidaktikt i itarran taynit i usselmed deg ussuyar n ca tmetta daxxel i tadala.
1 - Spécialité.
2 - Les pratiques.
3 - Interaction.
4 - Travaux pratiques individuels ou collectifs.
3
2. Tadidaktikt n tutlayin tarra taynit i :
Tussniwin tisnilsitin5: iferdisen d yilugnen n twuri n tutlayt, am : imsisli d umawal d tseddast d tjeëëumt d tesnamkt …
Tussniwin timyawaäin : tussniwin6d yilugnen d tebridin d yisegguren n twuri d temyavt i illan jar uselmad d unelmad.
Awettas niv isuvad n tadidaktikt d assvar d usenti zeg umxumbel akmam7n usselmed n ulemmud d uxarres deg usufev n ifessayen . 3. Iremmusen ideslanen n tadidaktikt :
TamekëaÄt tadidaktikt .8
Asenvel adidaktik9 .
Amyaqqan / Anemvun adidaktik10. 1.3. TamekëaÄt tadidaktikt :
Nettat d ict n tmekëaÄt tessawal xef usurs aselmed i ismunan jar këaÄ n yiremmusen niv iferdisen : Anelmad d uselmad d tussna, am mamec nenna zdat xef tadidaktikt belli tettarra tayni i tevri d usefsi n isental d yimxumbar d umyav i illan jar asen, Amec ittman di tmek\aÄt a :
5 - Savoirs linguistiques.
6 - Savoir-faire.
7 - Les problématique concrète.
8 - Triangle didactique.
9 - Transposition didactique.
10 - Contrat didactique.
4
TamekëaÄt tadidaktikt Tussna
Aselmad Anelmad
Zi tmek\aÄt tadidaktikt i illan sennej nzemmar ad nessefru tivuni a i illan jar unelmad d uselmad d tussna ujar zi min xef nessiwel zdat, am :
1.1.3. tavuni i illan jar : anelmad d tussna
Asgum a itarra taynit i yisegguren i zi va yeïïef unelmad tussna11, nettaf it itarra taynit ula i mamec va xxarsen inelmaden di tussniwin i umi va ggen azday i ilemmuden imaynuten, manaya i xef nessiwel itteqqen var wammak n ulemmud12.
2.1.3. tavuni i illan jar : aselmad d tussna
D wa i illan d adeslan deg urezzu adidaktik mayemmi itarra taynit i tussna i va nessvar niv i zi va nessvar, S uya nettaf it itteqqen var wammak n ussvar13 am : asenvel n tussna d twuri n uselmad deg uswuddu n tumayt d usnubbec xef yiremmusen d yisental d yisavulen pma ad isaqar tibridin d yimassen n tyaduzt id yusan ( tussna tanemlant).
11 L’appropriation du savoir.
12 Processus de l’apprentissage.
13 Processus de l’enseignement.
5
3.1.3. tavuni i illan jar : aselmad d unelmad
Deg usgum a ittili taynit xef : tibridin d titiqniyyin d twuriwin timeqqranin ig itxissan ad tent irmes uselmad pma ad issuyar alemmud d ma\\a min itteqqen var wammak n usmutteg14.
Ma\\a min xef nessiwel zdat nettaf belli tamek\aÄt tadidaktikt tettili s
k\aÄ n iferdisen ideslanen :
Assvar : Ittili dages umyav jar uselmad d tussna, maca nettaf dages anelmad ittilal tilalt15n umfa\\ej (ittfa\\aj / ittfu\\uj) .
Asmutteg : Ittili dages umyav d tvuni jar uselmad d unelmad, maca nettaf tussna tettili tennuffar (war tettmin) .
Alemmud : Ittnuffar dayes uselmad (war ittmin), maca nettaf dages tavuni n unelmad aked tussna.
Tussna
Aferdis n ussvar Aferdis n ulemmud ( Aswuddu n wumli) 16 (Armas- asnay)
Aselmad Aferdis n usmutteg Anelmad (AmsawaÄ)
14 - Processus de formation.
15 - Rôle.
16 Gestion de l’information.
6
2.3. Asenvel adidaktik :
Nzemmar ad nini s uzzegzel xef uremmus a : netta d tadla n wammaken i danev ittijjan ad nessenvel asentel awessan var usentel n usselmed. Tameggit n usenvel adidaktiki tettek xef k\aÄ n tferkiwin :
Tiferkt n usenvel n tussna tamusnawt17var tussna i izemmaren ad tili i usselmed.
Tiferkt n usenvel n tussna i izemmaren ad tili i usselmed18 var tussna n usselmed i illan s tebridt tadidaktikt.
Tiferkt n tussna i ittwaÏfen / ittwalmaden19 var unelmad . 3.3. Amyaqqan adidaktik :
Netta d ijj n waqqan innuffaren / iffaren20 ittwaqqnen jar uselmad d yinelmaden / tnelmadin pma ad yugar usselmed niv ulemmud deg uwettas i xef nrezzu . 1.3.3. tiferkiwin n temvunt / n umyaqqan adidaktik:
Asnevmes : Asijji n inelmaden d tnelmadin xef isuvad / iwettasen i itteqqnen var temsirt / tmevri, am : tisugar d tzemmar …
Tamrist21 : Tettili jar uselmad d unelmad i imsasan zdat.
Azemmem / Asnam22 : Ittili dages wakud d ussuyar n ulemmud d udvar asayrar23d tyaduzt.
17 - Le savoir savant.
18 - Le savoir à enseigner.
19 - Le savoir assimilé.
20 - Contrat implicite.
21 - Engagement.:
22 - Régulation / Enregistrement.
23 - Espace.
7
2. Aremmus n tbidagujit :
Nettat d ict n tguri tus d zi tguri n tverma tazaykut n lyunan, qqaren tt i uwrik (ismev) ipeïïan niv issakÆaÄen ipenjiren d tpenjirin var tinmel niv var usari niv ad kidsen imun pma ad ggen asmutteg, S uya nettaf taguri « Pédagogie » tbeïïa xef sin n tguriwin :
Péda : qqaren tt i upenjir .
Agogé : qqaren tt i wendah niv i usemmal / uswala24 .
Nettaf aremmus n tbidagujit vars ula nettat aÏÏaS n issnen am tadidaktikt i xef nessiwel zdat, S uya nzemmar ad nini xef tbidagujit belli nettat d tamassant n usegmi n ipenjiren d tçu\\i n usselmed niv n tebridin/ wammaken25n usselmed n ca n tmetta .
3. Tavuni d ubeÏÏu i illan jar tadidaktikt d tbidagujit :
Deg umezwaru ixess anev ad nessen belli tettili tvuni jar tadidaktikt d tbidagujit s usmad26minzi nettaf tawuri n tadidaktikt tettili s usudes27n tussna zeg unelmad, maca tabidagujit tawuri nnes tettili s usudes n unelmad zi tussna, S uya nzemmar ad nini belli abeÏÏu i illan jar tbidagujit d tadidaktikt; Nettaf tabidagujit nettat tettili s usmata28, tettarra taynit aÏÏaS i upenjir maca tadidaktikt nettaf itt tettili s yiçlin29, tettarra taynit aÏÏaS i usselmed.
24 - Orientation.
25 - Les méthodes.
26 - Complémentarité.
27 - Rapprochement.
28 - Généraliste / Généralisation.
29 - Spécifique.
8
Aselmed d ulemmud n tmazivt s temyadast n tsugar
Tamyadast n uselmed s tsugar nettat d ict n twalit30tabidagujit i issawalen xef testratijit n usselmed d ulemmud i ittarran anelmad d netta d awettas n tmeggit n ulemmud, S uya nettaf tamyadast a tettilal tilalt deg usegmi n tzemmar d tussniwin n unelmad aked min xef irezzu waydud .
1. Asissen / Asenmal n tsugert :
Zeg yisnummal i itwannan x tsugar d mamec i xafes inna umerzu tcumski belli tasugert nettat d tazemmart xef usneflul di ma\\a min illan d amaynu, S uya nzemmar ad nini x uremmus n tsugert belli d ijj n usnay amesniy ( n tseddast ) i itteqqnen var tussniwin d tussniwin n tigawt d tussniwin n tilit ig itxessan ad xafsen ixdem (iswura) umerzu niv uselmad zi tilal n usselmed d ulemmud d yisursen ig itwasmrasen deg ussvar .
Tussniwin : Nettat d agriw31niv d min illan d tussniwin tisvnanin32 d tebridin tisnilsin d umawal .
Tussniwin n tigawt 33: Nettat d asselmed i unelmad x yifuksen isnilsen34 d tivisin35 …
Tussniwin n tilit36 : Itxessa ad ilin di tumayin maëëa ig itteqqnen var tinditin d maëëa min illan icna niv d umnig37 .
30 - Perception.
31 - Corpus.
32 - Connaissances fonctionnelles.
33 - Savoir- faire.
34 - Compétences linguistique.
35 - Intelligences.
36 - Savoir être.
37 - Positif.
9
2. Iremmusen i ittwaqnen var temyadast n usselmed s tsugar :
Aremmus n usagem38: Izemmar ad yili d tisugam tawessant39 niv d tufrayin ig itxessan ad ilint var unelmad .
Aremmus n usurs n ulemmud40 : Netta d ijj n umnaÄ ittili dages ca n tilalt niv itemsar dages ca temsart n ulemmud .
Aremmus n usurs amekrus41 : Netta d ijj n usurs n ulemmud d usselmed ig itijjan anelmad ad issemvar zi tussniwin nnes, tettic as anamek i itteqqnen var mamec iteddar di tilawt (tidet).
3. Tisavulin tiçi\in42n temyadast s tsugar :
Ikessi ussvar s tsugar tasavult tiçi\\it nnes zi tmassanin d tiçi\\in, am :
Tiklisent tamyagart / tanebÄyat.43
Tiçi\t n tivisin timyanawin44.
Tiçi\\t n tmassanin tisegmanin45.
38 - Concept de ressource.
39 - Les ressources de connaissances.
40 - Concept de situation d’apprentissage.
41 - Concept de situation problème.
42 - Référentiels théoriques.
43 - Psychologie différentielle.
44 - Théorie des intelligences multiples.
45 Théorie des sciences de l’éducation .
10
4. Tisavulin tibidagujin n temyadast s tsugar :
Tabidagujit n ufessay n tmukrisin / imxumbal.
Tabidagujit n usidef46.
Tabidagujit tanebÄayt / tamyagart47.
Tabidagujit n tezgelt 48.
Tabidagujit n usenti49.
Tabidagujit n umyaqqan / temvunt50.
Tabidagujit n tsurart (tirart) .
5. Iferdisen ideslanen n tarayt tadidaktikt s tmyadast n tsugert :
Tettili tsugar a s tadla n iferdisen ideslanen i xef tettek temsirt / temvri zeg bddu / ussenti al umeggaru; ttsenta zi tferkt n yikez n isuvad d tsugar var tferkt n tyaduzt d tnalit d usemkel51d temsdwalin52ig itteken xef tmeggitin itteqqnen var tumayin d tebridin tisegmanin / tibidagujin d yimassen ididaktiken n ussefru, Amec ittman di twenva a :
Tudifin timeggitin timessufvin
46 - Pédagogie de l’intégration.
47 - Pédagogie différenciée.
48 - Pédagogie de l’erreur.
49 - Pédagogie de projet.
50 - Pédagogie de contrat.
51 - Remédiation.
52 - Feed – back.
11
Tudifinn tsugar : Tettili tudifin a s tussniwin d tzemmar d tmeggitin d temsarin i illan d ict n tmetta ig ilemmed niv i iteïïef unelmad s tebridt n ulemmud d usmutteg.
Timeggitin n tsugar : Nettat d maëëa min itteqqnen var tussniwin niv tumayin d tebridin tibidagujin / tisegmanin d yimassen n umessefru .
Timessufvin n tsugar : Nettat d ict tiggi i ittawin var tmessufvin n tsugar niv ig ittawin var twuri i nrezzu (tasugert n iÇlin niv n tlegdist), tettili s tyaduzt d tnalit d usmkel d temsedwalin.
Taflwit n yiferdisen ideslanen n tarayt tadidaktikt s temyadast n tsugar :
Tudifin Timeggitin Timssufvin
Isuvad
Tisugar (tussniwin, tizemmar, timsarin...)
Tumayin
tibridin tisgmanin
imassen n umessfru
tayaduzt d tnalit
asemkel
timsedwalin
6. Anawen n tsugar :
tasugert iÇlin53 : Nettat d tisugar i itteqqnen var mkul tametta n tvuri (ict n tmetta) .
tasugert talegdist54 : Nettat d tisugar i itteqqnen var waïïaà n tmettawin .
53 - La compétence spécifique / Verticale.
54 - La compétence transversale / Horizontale.
12
7. Tasugert tamyawaät :
Tbedd tsugert tamyawaät xef ulemmud n tutlayt i itxissan ad yili s unamek d umnaä n wawal deg yijj n usurs amyawaä n tilawt (tidet). bac ad yili usegmi n tsugert tamyawaät itxessa ad ilint timsutal55n twuri cnant i ulemmud i var illa unamek var unelmad s usemres n tentamin tiçuvaëin56pma ad yaweä var waïïaS n iwettasen, am :
Ad izemmar unelmad ad imsawaä daxel d baëëa n tinmel;
Ad issemres unelmad iremmusen d twuriwin timyawaäin d yusan ;
Asvudu57d usemres n isugam isnilsen d usmessi xef twennaät tadlsant di tmeggit tamyawaät.
S tdla n iswiren izmmar ad yawä usselmed d ulemmud n tutlayt tamazivt var usegmi n tsugert tamyawaät, am :
Aswir abargmati
Ittili s tzemmar n unelmad pma ad imsawaä s tebridt n usaggu i semmust n twuriwin timyawaäin i itwasnen var « finucyar, brumfit, 1983) :
Tawuri tanimant
Nger – tanimant
Tameskant
Tasavult
Tasenflult
55 Les conditions.
56 Les documents originaux.
57 La maîtrise .
13
Asegmi n twuriwin timyawaäin a di temsirt / tmevri n tutlayt tamazivt tettili zeg isursen n usselmed d ulemmud i itteqnen var tudart tamlussant n inelmaden, am :
Tawacunt
Tinmel
Dcaë
Asewweq
Tifugla
Timevriwin / urarn
Tazdugi
Adwas / tadusi
TinuëÇam tinmlan
Agama
Tisurarin
14
Tesman d tfelwit n wadday tavuni i illan jar twuriwin timyawaäin d usselmed d ulemmud n tutlayt tamazivt deg uswir n usselmed amenzu :
tiwuriwin / tisvnatin timyawaäin :
tanimant nger- tanimant tameskant tasavult tasneflult Asiwel xef
tufrayin
Tanekda n yixf Tanekda / Tikki n tnemmalin
assav Tsenflul n izlan
assiteg Tanekda n wiyyaä / n wenniäen
askan asedver Asnay n
tmekradt
asennurf Tikki n
ismigilen
asiïïen asnumel
allas asemzazal
assefru
assenÇi
tutra
annevmes
15
Aswir amesniles
Ittili uswir a s tzemmar n unelmad / tnelmadt ig issemrasen isugam imesnilsen id yusan it itoawanen pma ad yaweä var usaggu n tesvnatin/ twuriwin timyawaäin i xef nessiwel zdat deg yijj n usurs n tmyawaät tanamkant58, manaya ittili zeg uvezdis n tesnmeslit d umawal d tseddast … ig itteqqnen var unegraw n tutlayt tamazivt, am :
Assemrs n wanawen n twinas - Tawinest tanalawt
- Tawinest taseqsayt - Tawinest tanaÇaft - Tawinest tanabawt
Talviwin d twilawin - Talviwin n useqsi - Talviwin n tfada - Tawila tattwavt
Tinawin
- Tinawt tusridt.
- Tinawt tarusridt
Imrnuten
- Imrnuten n wakud - Imrnuten n udvar
Talviwin n tvara
Talviwin n uskan
imÇlayen n tilit
imeqqimn imeskanen
imeqqimn imilan
tiguriwin n tmentilt
imÇlayen arunmilen
58- Situation communicative fonctionnelle.
16
Aswir asavul : Ittili s isebdaden59ig ittawin var umrara anamun60jar inelmaden d min itteqnen var tussna / tadelsa nnsen d ussemvar zeg yixef nnsen d uweqqar i wenniÄen d peïïu xef twennaÄt nnsen, u manaya ig itxessan ad ten issemres unelmad di tudart nnes i itteddar , S uya nettaf deg uswir a aïïaS n umyanaw61i itijjan anelmad deg umeggaru n usegÅas n usselmed amenzu ad izemmar ad imsawaÄ aked imyawanen n tmazivt maëëa, Amec ittman di tfelwit a :
iseqsiten x yisem n uwrik
iseqsiten x tlalit nnes
iseqsiten x tiggawin nnes
iseqsiten x inevmisen i zi
ittwassen min iona ?
ma ayd imes ? ma ad iga ?
mani ilul ? mas ilul ? mag ilul ? melmi ilul ? milmi ilula ? mantur ilula ? managu ilul ?
min igga ? ma ad igga ? ma ad isker ?
s minzi ittwassen ? ma s ittwassen ?
59 - Les normes
60- Interaction sociale.
61 La diversité .
17
1.1. Tisugar n temsawaÄt i itteqqnen var umseddref n tutlayt tamazivt : Aswir
amezwaru
Aswir wiss sin
Aswir wiss kËaÄ
Aswir wiss kkuÇ
Aswir wiss semmus
Aswir wiss SÄiã tanekda allas Asiwel xef
tufrayin
annevmes assulevt allas
assav annevmes Armas n tmelmadin
askan annevmes asnumel
assedver asnumel annevmes asnumel asnumel asiwel Asiwel
xef tufrayin
Asiwel xef umÄay
allas allas allas Tanekda
n usmigel
tutra asmigel Assenmzal Asnflul n izlan
allas annevms
Assiïen Afrag d uzerkti
asnumel assfru allas assulevt
asnumel asulevt assenÇi assenÇi assefru assefru
allas assenÇi asmigel Asnay n
tmegradt
assefru assenÇi
18
2.1. Tisugar n ussvar n tmazivt deg usselmed amenzu
Llant semmust n tsugar i ussvar n tmazivt deg usselmed amenzu, am : 1. Tisugar timyawaÄin / timsawaÄin :
Asvudu n tutlayt tamazivt .
AmsawaÄ s tmazivt s umiwan d umiray .
Tazemmart di tira d tevri n tmazivt . 2. Tisugar tisetratijiyyin :
Tussna tanimant .
Timersi/ Asedver deg udvar d wakud .
Ikez (ad tessened) x wenniÄen.
3. Tisugar titiknulujiyyin:
Tazemmart x usenflul d ufares .
Tazemmart x usefsi .
Asemres d ussemvar zi tyafutin62. 4. Tisugar Tibridin:
Asaggu n usmutteg animan .
Asemres d twuri s uxarres anebrid .
Asudes / asenmala daxxel d ba\\a n tadala .
Asudes n uniman . 5. Tisugar tidelsanin :
Ikez (ad tessned) x iferdisen n tmagit d tedelsa tamazivt.
Anu\çem xef tedelsiwin nniÄen .
62 - Des Produit.
19
Tinnawin S tirra n tfinav
20
Tadidaktikt 4. Armmus n tadidaktikt :
Irm n tadidaktikt yus d zi tguri n tvrma n lyunan « didactikos », taguri a tanafuvt tettwaksi d zg umyag « didaskein », nttaf tadidaktikt blli vars aÏÏaS n yisnmal / isisnen var mkul amrzu, S uya nzmmar ad nesmun isisnen a, ad nini belli tadidaktikt nettat d ict n tçlayt63 tetteqqen var ma\\a titiqniyyin d tbridin ittwasmrasn dg ussvar i ittqnen var ca n tmtta, nzmmar ad nini blli nttat d ict n tvuri tamassant i tbridin n ussvar d tumayin d tmskar64 n usslmd s umata, niv d assvar i ca n tmtta niv ca n tilal n uslamd d unlmad d umyav65 jar asn i tn va yssiwÄn var ca n uwttas niv isuvad, tbïïa tadidaktikt xf waÏÏaS n wanawn, zzaysn : Tadidaktikt tamatut d tadidaktikt tiçlin.
4.1. Anawn n tadidaktikt :
Tadidaktikt tamatut : Nttat d ict n tadidaktikt ig itarran taynit i usuyar n tadala, am : timsirin timdyatin n uslmad d tmsirin n umsawal d twuriwin tisnsitin timdanin niv
timgrawin66d usemres n idlisen .. .
63 - Spécialité.
64 - Les pratiques.
65 - Interaction.
66 - Travaux pratiques individuels ou collectifs.
21
Tadidaktikt tiçlin : Nttat d ijj n wanaw n tadidaktikt i itarran taynit i usslmd deg ussuyar n ca tmtta daxxel i tadala.
5. Tadidaktikt n tutlayin tarra taynit i :
Tussniwin tisnilsitin67: ifrdisn d yilugnen n twuri n tutlayt, am : imsisli d umawal d tsddast d tjëëumt d tsnamkt …
Tussniwin timyawaäin : tussniwin68d yilugnen d tbridin d yisggurn n twuri d tmyavt i illan jar uslmad d unlmad.
Awttas niv isuvad n tadidaktikt d assvar d usnti zg umxumbl akmam69n usslmd n ulmmud d uxarrs dg usufv n ifssayn .
6. Irmmusn idslanen n tadidaktikt :
TamkËaÄt tadidaktikt .70
Asnvl adidaktik71 .
Amyaqqan / Anmvun adidaktik72 .
67 - Savoirs linguistiques.
68 - Savoir-faire.
69 - Les problématique concrète.
70 - Triangle didactique.
71 - Transposition didactique.
72 - Contrat didactique.
22
3.3. TamkËaÄt tadidaktikt :
Nttat d ict n tmkËaÄt tssawal xf usurs aslmd i ismunan jar këaÄ n yirmmusn niv ifrdisn : Anlmad d uslmad d tussna, am mamc nenna zdat xf tadidaktikt belli tettarra tayni i tvri d usfsi n isntal d yimxumbar d umyav i illan jar asn, Amc ittman di tmkËaÄt a :
TamkËaÄt tadidaktikt Tussna
Aslmad Anlmad
Zi tmkËaÄt tadidaktikt i illan snnj nzmmar ad nssfru tivuni a i illan jar unlmad d uslmad d tussna ujar zi min xf nssiwel zdat, am :
1.1.3. tavuni i illan jar : anlmad d tussna
Asgum a itarra taynit i yisegguren i zi va yeïïef unlmad tussna73, nttaf it itarra taynit ula i mamc va xxarsn inlmadn di tussniwin i umi va ggn azday i ilmmudn imaynuten, manaya i xef nessiwl ittqqen var wammak n ulmmud74.
73 L’appropriation du savoir.
74 Processus de l’apprentissage.
23
2.1.3. tavuni i illan jar : aslmad d tussna
D wa i illan d adslan deg urezzu adidaktik maymmi itarra taynit i tussna i va nssvar niv i zi va nssvar, S uya nttaf it ittqqn var wammak n ussvar75 am : asnvl n tussna d twuri n uslmad dg uswuddu n tumayt d usnubbc xf yirmmusn d yisntal d yisavuln pma ad isaqar tibridin d yimassn n tyaduzt id yusan ( tussna tanmlant).
3.1.3. tavuni i illan jar : aslmad d unlmad
Dg usgum a ittili taynit xef : tibridin d titiqniyyin d twuriwin timqqranin ig itxissan ad tnt irms uslmad pma ad issuyar almmud d maËËa min ittqqn var wammak n usmuttg76.
MaËËa min xf nssiwl zdat nttaf blli tamkËaÄt tadidaktikt tettili s kËaÄ n ifrdisn idslanen :
Assvar : Ittili dages umyav jar uslmad d tussna, maca nttaf dages anlmad ittilal tilalt77n umfaËËj (ittfaËËaj / ittfuËËuj) .
Asmutteg : Ittili dags umyav d tvuni jar uslmad d unlmad, maca nttaf tussna tettili tnnuffar (war tettmin) .
Almmud : Ittnuffar dayes uslmad (war ittmin), maca nttaf dags tavuni n unlmad akd tussna.
75 Processus de l’enseignement.
76 - Processus de formation.
77 - Rôle.
24
Tussna
Afrdis n ussvar Afrdis n ulmmud ( Aswuddu n wumli) 78 (Armas- asnay)
Aslmad Afrdis n usmuttg Anlmad (AmsawaÄ)
2.4. Asnvl adidaktik :
Nzmmar ad nini s uzzgzl xf urmmus a : ntta d tadla n wammakn i danv ittijjan ad nssenvl asntl awssan var usntl n usslmd. Tamggit n usnvl adidaktiki tettk xf kËaÄ n tfrkiwin :
Tifrkt n usnvl n tussna tamusnawt79var tussna i izmmarn ad tili i usslmd.
Tifrkt n usnvl n tussna i izmmarn ad tili i usslmd80 var tussna n usslmd i illan s tbridt tadidaktikt.
Tifrkt n tussna i ittwaÏfn / ittwalmadn81 var unlmad . 3.3. Amyaqqan adidaktik :
Ntta d ijj n waqqan innuffarn / iffarn82 ittwaqqnen jar uslmad d
yinlmadn / tnlmadin pma ad yugar usslmd niv ulemmud dg uwttas i xf nrzzu .
78 Gestion de l’information.
79 - Le savoir savant.
80 - Le savoir à enseigner.
81 - Le savoir assimilé.
25
1.3.3. tifrkiwin n tmvunt / n umyaqqan adidaktik:
Asnvms : Asijji n inlmadn d tnlmadin xf isuvad / iwttasn i ittqqnen var tmsirt / tmvri, am : tisugar d tzmmar
Tamrist83 : Tettili jar uslmad d unlmad i imsasan zdat.
Azmmem / Asnam84 : Ittili dags wakud d ussuyar n ulmmud d udvar asayrar85d tyaduzt.
4. Armmus n tbidagujit :
Nttat d ict n tguri tus d zi tguri n tvrma tazaykut n lyunan, qqarn tt i uwrik (ismv) ipeïïan niv issakÆaÄn ipnjirn d tpnjirin var tinml niv var usari niv ad kidsn imun pma ad ggn asmuttg, S uya nttaf taguri « Pédagogie » tbïïa xf sin n tguriwin :
Péda : qqarn tt i upnjir .
Agogé : qqarn tt i wendah niv i usemmal / uswala86 .
Nttaf aremmus n tbidagujit vars ula nttat aÏÏaS n issnen am tadidaktikt i xf nssiwl zdat, S uya nzmmar ad nini xf tbidagujit blli nettat d tamassant n usgmi n ipnjirn d tçuËi n usslmd niv n tbridin/ wammakn87n usslmd n ca n tmtta .
82 - Contrat implicite.
83 - Engagement.:
84 - Régulation / Enregistrement.
85 - Espace.
86 - Orientation.
87 - Les méthodes.
26
5. Tavuni d ubÏÏu i illan jar tadidaktikt d tbidagujit :
Dg umzwaru ixss anv ad nssn blli tettili tvuni jar tadidaktikt d tbidagujit s usmad88minzi nettaf tawuri n tadidaktikt tettili s usuds89n tussna zg unlmad, maca tabidagujit tawuri nns tettili s usudes n unlmad zi tussna, S uya nzmmar ad nini blli abÏÏu i illan jar tbidagujit d tadidaktikt; Nttaf tabidagujit nttat tettili s usmata90, tettarra taynit aÏÏaS i upnjir maca tadidaktikt nttaf itt tettili s yiçlin91, tettarra taynit aÏÏaS i usslmd.
Aslmd d ulmmud n tmazivt s tmyadast n tsugar
Tamyadast n uslmd s tsugar nttat d ict n twalit92tabidagujit i issawaln xf tstratijit n usslmd d ulmmud i ittarran anlmad d ntta d awttas n tmggit n ulmmud, S uya nttaf tamyadast a tettilal tilalt dg usgmi n tzmmar d tussniwin n unelmad akd min xf irzzu waydud .
8. Asissn / Asnmal n tsugrt :
Zg yisnummal i itwannan x tsugar d mamc i xafs inna umrzu tcumski blli tasugrt nttat d tazmmart xf usnflul di maËËa min illan d amaynu, S uya nzmmar ad nini x urmmus n tsugrt blli d ijj n usnay amsniy ( n tsddast ) i itteqqnen var tussniwin d tussniwin n tigawt d tussniwin n tilit ig itxssan ad xafsn ixdm (iswura)
88 - Complémentarité.
89 - Rapprochement.
90 - Généraliste / Généralisation.
91 - Spécifique.
92 - Perception.
27
umrzu niv uslmad zi tilal n usslmd d ulmmud d yisursn ig itwasmrasen dg ussvar .
Tussniwin : Nttat d agriw93niv d min illan d tussniwin tisvnanin94 d tbridin tisnilsin d umawal .
Tussniwin n tigawt 95: Nttat d asslmd i unlmad x yifuksn isnilsen96 d tivisin97 …
Tussniwin n tilit98 : Itxssa ad ilin di tumayin maëëa ig ittqqnen var tinditin d maëëa min illan icna niv d umnig99 . 9. Irmmusn i ittwaqnen var tmyadast n usslmd s tsugar :
Armmus n usagm100: Izmmar ad yili d tisugam tawssant101 niv d tufrayin ig itxssan ad ilint var unlmad .
Armmus n usurs n ulmmud102 : Ntta d ijj n umnaÄ ittili dags ca n tilalt niv itmsar dags ca temsart n ulmmud .
Armmus n usurs amkrus103 : Ntta d ijj n usurs n ulmmud d usslmd ig itijjan anlmad ad issmvar zi tussniwin nns, tettic as anamk i ittqqnen var mamc itddar di tilawt (tidt).
93 - Corpus.
94 - Connaissances fonctionnelles.
95 - Savoir- faire.
96 - Compétences linguistique.
97 - Intelligences.
98 - Savoir être.
99 - Positif.
100 - Concept de ressource.
101 - Les ressources de connaissances.
102 - Concept de situation d’apprentissage.
103 - Concept de situation problème.
28
10. Tisavulin tiçiËin104n temyadast s tsugar :
Ikssi ussvar s tsugar tasavult tiçi\\it nns zi tmassanin d tiçiËin, am :
Tiklisnt tamyagart / tanbÄyat.105
TiçiËt n tivisin timyanawin106.
TiçiËt n tmassanin tisegmanin107.
11. Tisavulin tibidagujin n tmyadast s tsugar :
Tabidagujit n ufssay n tmukrisin / imxumbal.
Tabidagujit n usidf108.
Tabidagujit tanbÄayt / tamyagart109.
Tabidagujit n tzglt 110.
Tabidagujit n usnti111.
Tabidagujit n umyaqqan / tmvunt112.
Tabidagujit n tsurart (tirart) .
12. Ifrdisn idslanen n tarayt tadidaktikt s tmyadast n tsugrt : Tettili tsugar a s tadla n ifrdisn idslanen i xf tettk tmsirt / tmvri zg bddu / ussnti al umggaru; ttsnta zi tfrkt n yikz n
104 - Référentiels théoriques.
105 - Psychologie différentielle.
106 - Théorie des intelligences multiples.
107 Théorie des sciences de l’éducation .
108 - Pédagogie de l’intégration.
109 - Pédagogie différenciée.
110 - Pédagogie de l’erreur.
111 - Pédagogie de projet.
112 - Pédagogie de contrat.
29
isuvad d tsugar var tfrkt n tyaduzt d tnalit d usemkel113d temsdwalin114ig ittkn xf tmeggitin ittqqnen var tumayin d tbridin tisgmanin / tibidagujin d yimassen ididaktiken n ussfru, Amec ittman di twnva a :
Tudifin timggitin timssufvin
Tudifinn tsugar : Tettili tudifin a s tussniwin d tzmmar d tmeggitin d tmsarin i illan d ict n tmtta ig ilmmd niv i itïïf unlmad s tbridt n ulmmud d usmuttg.
Timeggitin n tsugar : Nttat d maëëa min itteqqnen var tussniwin niv tumayin d tbridin tibidagujin / tisgmanin d yimassen n umssfru .
Timssufvin n tsugar : Nttat d ict tiggi i ittawin var tmssufvin n tsugar niv ig ittawin var twuri i nrzzu (tasugrt n iÇlin niv n tlgdist), tettili s tyaduzt d tnalit d usmkel d tmsdwalin.
113 - Remédiation.
114 - Feed – back.
30
Taflwit n yifrdisn idslanen n tarayt tadidaktikt s tmyadast n tsugar :
Tudifin Timggitin Timssufvin
Isuvad
Tisugar (tussniwin, tizmmar, timsarin...)
Tumayin
tibridin tisgmanin
imassn n umssfru
tayaduzt d tnalit
asmkel
timsdwalin
13. Anawn n tsugar :
tasugert iÇlin115 : Nttat d tisugar i ittqqnen var mkul tamtta n tvuri (ict n tmtta) .
tasugert talegdist116 : Nttat d tisugar i ittqqnen var waïïaà n tmttawin .
115 - La compétence spécifique / Verticale.
116 - La compétence transversale / Horizontale.
31
14. Tasugrt tamyawaät :
Tbdd tsugrt tamyawaät xf ulmmud n tutlayt i itxissan ad yili s unamek d umnaä n wawal dg yijj n usurs amyawaä n tilawt (tidt). bac ad yili usgmi n tsugrt tamyawaät itxssa ad ilint timsutal117n twuri cnant i ulmmud i var illa unamk var unlmad s usmrs n tntamin tiçuvaëin118pma ad yawä var waïïaS n iwttasn, am :
Ad izmmar unelmad ad imsawaä daxl d baëëa n tinml;
Ad issmrs unlmad irmmusn d twuriwin timyawaäin d yusan ;
Asvudu119d usemrs n isugam isnilsn d usmssi xf twnnaät tadlsant di tmggit tamyawaät.
S tdla n iswirn izmmar ad yawä usslmd d ulmmud n tutlayt tamazivt var usgmi n tsugrt tamyawaät, am :
Aswir abargmati
Ittili s tzmmar n unelmad pma ad imsawaä s tbridt n usaggu i smmust n twuriwin timyawaäin i itwasnen var « finucyar, brumfit, 1983) :
Tawuri tanimant
Ngr – tanimant
Tamskant
Tasavult
Tasnflult
117 Les conditions.
118 Les documents originaux.
119 La maîtrise .
32
Asgmi n twuriwin timyawaäin a di tmsirt / tmvri n tutlayt tamazivt tettili zg isursn n usslmd d ulmmud i ittqnen var tudart tamlussant n inlmadn, am :
Tawacunt
Tinml
DcaË
Aswwq
Tifugla
Timevriwin / urarn
Tazdugi
Adwas / tadusi
TinuËÇam tinmlan
Agama
Tisurarin
33
Tsman d tflwit n wadday tavuni i illan jar twuriwin timyawaäin d usslmd d ulmmud n tutlayt tamazivt dg uswir n usslmd amnzu :
tiwuriwin / tisvnatin timyawaäin :
tanimant ngr- tanimant tamskant tasavult tasnflult Asiwl xf
tufrayin
Tankda n yixf Tankda / Tikki n tnmmalin
assav Tsnflul n izlan
assitg Tankda n wiyyaä / n wnniän
askan asdvr Asnay n tmkradt
asnnurf Tikki n
ismigiln
asiïïn asnuml
allas asmzazal
assfru
assnÇi
tutra
annvms
34
Aswir amsnils
Ittili uswir a s tzmmar n unlmad / tnlmadt ig issmrasn isugam imsnilsn id yusan it itoawanen pma ad yaweä var usaggu n tesvnatin/
twuriwin timyawaäin i xf nssiwl zdat dg yijj n usurs n tmyawaät tanamkant120, manaya ittili zg uvzdis n tsnmslit d umawal d tsddast
… ig ittqqnen var ungraw n tutlayt tamazivt, am :
Assmrs n wanawn n twinas - Tawinst tanalawt
- Tawinst tasqsayt - Tawinst tanaÇaft - Tawinst tanabawt
Talviwin d twilawin - Talviwin n usqsi - Talviwin n tfada - Tawila tattwavt
Tinawin
- Tinawt tusridt.
- Tinawt tarusridt
Imrnutn
- Imrnuten n wakud - Imrnuten n udvar
Talviwin n tvara
Talviwin n uskan
imÇlayen n tilit
imeqqimn imeskanen
imeqqimn imilan
tiguriwin n tmntilt
imÇlayn arunmiln
120- Situation communicative fonctionnelle.
35
Aswir asavul : Ittili s isbdadn121ig ittawin var umrara anamun122jar inlmadn d min ittqnen var tussna / tadelsa nnsn d ussemvar zg yixef nnsn d uweqqar i wenniÄn d pïïu xf twnnaÄt nnsn, u manaya ig itxssan ad ten issmrs unlmad di tudart nns i itteddar , S uya nttaf deg uswir a aïïaS n umyanaw123i itijjan anlmad dg umggaru n usgÅas n usselmed amnzu ad izmmar ad imsawaÄ akd imyawanen n tmazivt maëëa, Amc ittman di tflwit a :
isqsitn x yism n uwrik
isqsitn x tlalit nns
isqsitn x tiggawin nns
isqsitn x invmisn i zi
ittwassn min iona ?
ma ayd imes ? ma ad iga ?
mani ilul ? mas ilul ? mag ilul ? melmi ilul ? milmi ilula ? mantur ilula ? managu ilul ?
min igga ? ma ad igga ?
ma ad isker ?
s minzi ittwassen ?
ma s ittwassen ?
121 - Les normes
122- Interaction sociale.
123 La diversité .
36
1.2. Tisugar n tmsawaÄt i ittqqnen var umsddrf n tutlayt tamazivt :
Aswir amzwaru
Aswir wiss sin
Aswir wiss kËaÄ
Aswir wiss
kkuÇ
Aswir wiss smmus
Aswir wiss SÄiã tankda allas Asiwel xf
tufrayin
annvms assulvt allas
assav annvms Armas n tmelmadin
askan annvms asnuml
assdvr asnumel annvms asnuml asnuml asiwl Asiwl
xf tufrayin
Asiwel xf umÄay
allas allas allas Tankda n usmigl
tutra asmigl Assenmzal Asnflul n izlan
allas annvms
Assiïn Afrag d uzrkti
asnuml assfru allas assulvt
asnuml asulvt assnÇi assnÇi assfru assfru allas assenÇi asmigl Asnay n
tmgradt
assfru assnÇi
37
2.2. Tisugar n ussvar n tmazivt dg usslmd amnzu
Llant smmust n tsugar i ussvar n tmazivt dg usslmd amnzu, am : 6. Tisugar timyawaÄin / timsawaÄin :
Asvudu n tutlayt tamazivt .
AmsawaÄ s tmazivt s umiwan d umiray .
Tazmmart di tira d tvri n tmazivt .
7. Tisugar tisetratijiyyin :
Tussna tanimant .
Timrsi/ Asdvr dg udvar d wakud .
Ikz (ad tssend) x wnniÄn.
8. Tisugar titiknulujiyyin:
Tazmmart x usnflul d ufars .
Tazmmart x usfsi .
Asmrs d ussmvar zi tyafutin124. 9. Tisugar Tibridin:
Asaggu n usmutteg animan .
Asmrs d twuri s uxarres anbrid .
Asuds / asenmala daxxl d ba\\a n tadala .
Asuds n uniman . 10. Tisugar tidlsanin :
Ikz (ad tssnd) x ifrdisn n tmagit d tdlsa tamazivt.
AnuËçm xf tdlsiwin nniÄn .
124 - Des Produit.
38
Tabibliyugrafit
S tmazivt :
Idlisn n tutlayt tamazivt n usslmd amnzu, asinag agldan n tussna tamazivt . arbat :
- abrid n umurs, asgÅas amzwaru ;
- Tifawin a tamazivt, asgÅas wiss sin ; - Tifawin a tamazivt, asgÅas wiss Këaä ; - Tifawin a tamazivt, asgÅas wiss kkuç ; - Tifawin a tamazivt, asgÅas wiss smmus ; - Tifawin a tamazivt, asgÅas wiss ãäiã.
Anmmal n tslmadt d uslmad n tutlayt tamazivt, aslmd amnzu
ةعبطملا ،ةيغيزاملأا ةفاقثلل يكلملا دهعملا تاروشنم :
ةديدجلا فراعملا –
طابرلا 7102 ةلسلس ،
مقر لئلاد :
6 .
Tarifi Brahim, (2015), Anmmal n usmuttag n tutlayt tamazivt g wammas isgawann n tazzulin n usgmi d usmuttg irim : asinan asmuttgan, Publications de l’institut Royal de la culture Amazighe, Série : Guide N° 6.
Amawal anjËum n tmazivt asrus g twinas (Vocabulaire grammatical de l’amazighe, Application phraséologique, Série : Lexique N° 7, Publication de IRCAM, Imprimerie El Maarif – Rabat, 2011.
39
amawal n tjËËumt,( Vocabulaire grammatical), Français – Amazighe- Anglais –Arabe et Amazighe – Français – Anglais – Arabe, Série: Lexique N° 5, Publication de IRCAM, Imprimerie El Maarif – Rabat, 2009.
msmun awal amatay n tmazivt (Dictionnaire général de la langue amazighe), amazighe – français –arabe, Publication de Institut Royal de la culture Amazighe, Centre de l’Aménagement Linguistique (Cal), Série : Lexiques et dictionnaires-N° 13, Imprimerie El Maarif AL Jadida 2017.
S tfËanãiãt
Aboumounir, Lahcen (2018), Les représentations linguistiques des apprenants de l’amazighe : Cas de la zone urbaine d’Agadir, Revue des études – Amazighes, Numéro 2, Publications de la Faculté des Lettres et des Sciences Humaines, Université Ibn Zohr, Agadir, P : 145 – 154.
Agnaw, F . (2009), Curricula et manuels scolaires : pour quel aménagement linguistique de l’amazighe marocain ?, Asinag n°3 , Rabat, Publications de l’IRCAM, p.109-126 .
Agnaw, F . (2009), Vers une didactique de l’amazighe, Asinag n° 2, El Maàrif Al Jadida , p.21-30.
Banhakeia, Hassan (2011), L’enseignement de l’amazigh, Editions Tawiza - Collection : « Pour Tamazight n° 3 », Imprimerie : Al Anwar Al Magharibiya – Oujda .
Cuq, Jean – Pierre : une introduction à la didactique de la grammaire en français langue étrangère. Paris : Didier / Hatier 1996 .
40
EL Hossaien , Farhad, (2019), Les manuels scolaires et l’aménagement de l’amazighe, Publications de la faculté pluridisciplinaire de Nador, Imprimerie : The printing yassin.
Galisson, R . (1990) , De la linguistique appliquée à la didactologie des langues – cultures : vingt ans de réflexion disciplinaire, Didier, Paris.
Oubaghaj, Rachid (2019), L’écrit dans l’enseignement de l’amazighe au cycle primaire, Revue des études – Amazighes, Numéro 4, Publications de la Faculté des Lettres et des Sciences Humaines, Université Ibn Zohr, Agadir, P : 63 – 81.
Oussikoum, Souad (2018), L’enseignement de l’amazighe au Maroc : entre aspirations et contraintes, Revue des études – Amazighes, Numéro 2, Publications de la Faculté des Lettres et des Sciences Humaines, Université Ibn Zohr, Agadir, P : 13 – 23.
S torabt :
ةيغيزاملأا ةغللا كيتكتديد قيسنت ،نيوكتلل ةغوصم ،
: طابرلا ،ديعلب سيردوب 7112
.
،يروتلا دوليم ةيميلعتلا داوملا سيردت
ىلولأا ةعبطلا ، :
7102 طابرلا ، .
،ةيقاضلا ميحرلا دبع سردملل ةينهملا تايافكلا ريوطت وحن ،سيردتلا يف ةيتاءوزجملا ةبراقملا
/
ة لل تافاقثلا ىقتلم ، ،ءاضيبلا رادلا ،عيزوتلاو رشن
7102 .
ةداملا 111 و 111 ةنس رداصلا نيوكتلاو ةيبرتلل ينطولا قاثيملا نم 0222
1111 .
مقر ةيرازولا ةركذملا 121
يف ةرداصلا 21
ربنتش 0222 جامدإ لوح
سيردت يف ةيغيزاملأا ةغللا
ةيساردلا تاراسملا .
مقر ةيرازولا ةركذملا 10
يف ةرداصلا 02
ي زويلو 0222 ةينيوكت تارود ميظنت ىلإ تعد يتلاو
يجوغاديب يف ةذتاسلأا ةدئافل ا
ةيغيزاملأا ةغللا كيتكاديدو .
41
AmssÄfË n umawal
42
tamazivt tafËanãiãt taorabt
Annvms
Armmus
afukks
Asagm
asiïïn
asiwl xf tufrayin
asdvr
asmzazal
asmuttg
asnnufr
assitg
asnuml
asnvl
assnçi
asnflul
aswuddu
amnaä
tanimant
ngr-tanimant
tamskant
tasavult
tasnflult
isavuln
Informer concept
habilité ressource
calcul
exprime ses sentiments se situer
comparaison préparation dépréciation appréciation description
copie argumentation
création gestion Contexte
personnelle interpersonnelle
directive référentielle
créatrice
références / référentiels
رابختسا موهفم ةراهم دروم باسحو دع سيساحلأا نع ريبعت عقومت ةنراقملا دادعإ سيخبت ريدقت فصو لقن جاجح عادبإ ريبدت قايسلا ةيتاذ / ةيصخش
ةيصخشيب ةيداشرإ ةيعجرم ةيعادبإ تايعجرم
43
isggurn
IMSLI
Imçlayn
Talviwin d twilawin
Talviwin n tvara
Talviwin n tfada
Tamyadast
Tankda n yixf
Tasnamkt
tussna
Tussniwin
tawafit
Akmam
TIGGI
Tinnawin
Tinditin
Tibridin
Tasugrt tamyawaÄt
Tasugrt tastratijit
Tasugrt tatiknulujit
Tasugrt Tabridt
Tasugrt tadlsant
moyens / supports phonétique déterminants formes et expressions
formes d’état formes du conditionnel
approche se présenter sémantique
savoir savoirs découverte
concrets
achèvement/ l’accomplissement.
cours magistraux valeurs
méthodes/ méthodologie La compétence communicative
La compétence stratégique La compétence technologique La compétence méthodologique
La compétence culturelle
لئاسو ةيتوص تاددحم بيلاسأو غيص ةلاحلا غيص طرشلا غيص ةبراقم سفنلا ميدقت ةللادلا ةفرعملا فراعملا فاشتكا سوملم / سوسحم
زاجنإ / ذيفنت ةيجذومن سورد
ميقلا ةيوغل بيلاسأ افكلا ةي ةيلصاوتلا
افكلا ةي لاا ةيجيتارتس
ةيجولونكتلا ةيافكلا ةيجهنملا ةيافكلا ةيفاقثلا ةيافكلا