تفعيل استراتيجية الحوكمة للرقابة على التمويل الاسلامي

(1)

424 فر ود / MÂAREF Revue académique

فر ) ود ( ا : د ا م

MÂAREF (Revue académique) Partie : Sciences Economiques

ا

ا ا ا

د ير د  : ا ا ا ف أ ا ا ت ا ا ا أ ن إ ل ا ح ر ر أ ا ،لا ا ا ، ا ر ا و ةر ا و ا : أ ةد ت ر ا ا ا نأ ، ا ا و ر و ر و ا ق ل م ا ا ت ا ا ،ل ا سأر و ، ا ت او ا و ، او د ا ا ه ةد زو و ، ر ا ت ا ا ت ا ا ل ا ا ت او را ا ا ا : ا ا ت ا ت ا ، ا ك ا ، ا ا ، ا ، ا ا ا ا ا ، ا

Activating the Governance Strategy for the Control of Islamic Finance Abstract :

This article aims to show the importance of Islamic finance in the modern financial transactions in order to control funds. Islamic finance is the most important source of profits which are resulting from the various forms of investment in various fields .As: Industry, Trade, Real Estate, and other forms of Islamic finance. Where Islamic financing formulas as : Payoff, Sharing and Speculation and others processes are different from and other Islamic financing modes.So that, The governance of Islamic financial institutions provides added values by enhancing the protection of depositors’s and investors rights, facilitating the provision of finance and financial services, reducing the capital’s cost, and increasing the safety of these institutions when are facing of external shocks. Thus, governance is working to achieve stability and safety for Islamic financial institutions by providing a legal oversight on Islamic finance.

Key words: Islamic Finance, Governance, Shari'a Supervision, Islamic Banks, Islamic Financial Institutions, Strategy.

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

 ةذ أ ة – أ - ج وأ آ – ة ا

(2)

: ا ا ا او و ء ةرادإ ، ا ت اا و ا و تا ا ة ا ا او ل او ل ا ا ا ا ىد إ ت ا ا و ةد م ل رد و ا و د ا ت ا ا ا ل ا ا د ،ح ا و نأ ذ د م تاراد ا تاذ ا ا ت ا اد ةراد ما ا ا او ا ا او ا و ةرادإ ا ا ا ا ر او . أ ئد ت ا ت ا ا ا ةرو ل د ا و و أو ا ا او يأ وأ ا ا نأ و ،ر وأ ن ا اذإ ا ، ا ف او ا ف و د ت ا ا ا لؤ ا ح ه ذ ء و ، ا : ا ا ا نأ ا ك ا ا ا ا ؟ ا ا أ :لو ا ر ا ا أ ا م و ا ا ئد ما ا ا ك ا م اء و 1 درا ا ب و ا و ا ت ا و ل م و ، و ا ا ا م أ 2 " : أ ا ا ف ةو وأ ح ا إ آ ف و ء م ا " ا 3 " : أ ف ع ا ةد إ إ ا وأ ض م طو و م أ ئد و ا ا ".4 ض ل ا م ا ا نأ ا نا ل

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

1 ، ا لد ، ر ارد : ا فر ا ت ةر ا و ا ا راد ، ا ، 2007 ص ، 397 2 ، ا د ، ا و د و أ : ا ك ا ،ندر ا ،ة ا راد 2008 ، ص 110 3 ر ،" م ا د ا ا "، ر 13 ، ا ا ، ، د ا 1998 ص 72 4 ا ،" ت ا ة ا او ا ر ا ا "، ا ي ا ا د ،ندر ا ، ا و ا م ا 29 / 31 ي 2005 ص ، 14

(3)

ا ا م أ و طو ا ل ا ا لا ا ا ا ل ح رأ و أ و ذو ح رأ أ م ا و ا ا ا د : ا ا وأ ةد إ ءا ا م لد ر ءا عو ا ب ا ا م و ، ا ا ط ا ء ز ا تا ا و ت ا 1 ا ا و ا ي ا ا ا ةد زو ر م 2 ق إ ا ا ف ا إ ا ( ا) أ م ، ا إ ا م (ى ا) وأ ة او د ا دا إ و ا وأ ير ا ا إ ا د : ا ا طو و ،ط 3 نأ ن ا نأو ي ن ا ي ا ا ء ؛ ا و ت وز ا ( و ه ) ل ا اوذ ل ا سار ن نأ ؛ت ا نأ ن ع ا ء ا اً و ا ت ا ا ا ن نأو ا ؛ ا لا ا ؛ ا ا يأ لو ا ا ن نأ ا ا ع ا و ا ا ا و ) ا  و ا  ا ( م س أ سأر ،ل ا نأ ي ا ا إ سأ ل ،ع ا و أ أ طو م أ أءا ا ا و ا وأ فا أ ا :نأ 4  : ا ا ا ة ا ف او ا ي ا ن ً ، ا ى ء ارد لا ؛ق ا

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

1 ،ج ا ا ا ة ا ت و ا ، ا د ، إ ت ارد سر ،ث ة ا ، ا د ا 2010 ص ، 08 2 ء ا ،ي ز ت ا ا و ا ا ، راد ا ، ا ا، ا ، ر 2008 ص ، 90 3 ا ا ، ا ا او ا ، ا ا ، ا ،ن 2004 ص 89  : ا ن يأ و ةد ز يأ نو لو ا ا  : ا لو ا ا ا و 4 قاز ا ر ي ، ا فر ا ا : ا او ، راد ، أ در ا ،ن 1998 :ص 514 515

(4)

 :(ءا ا ) ا ا ا م ا ءا ا ف ا ا ي ا م ا اً ف ً ء ا ت ا و ا . : ا ا ا و ر 1 ا ا د ل أ : :ر ا ل آ ، ا ا ا ا ا رود ، ت ارد ة ، و ، 2011 / 2012 ص ، 55 ن ا و ا ا ت ا ا ا و و ءا آ أ فا أ ا ا ا ا نأ ،ة ا و در ا و ي ا ا : ر ا " : أ ف و ق ا م ا وأ ط و ن ع ا ا وأ أ وأ ، وأ ل ف او ، ا ه ر و ةر ا و ه سأر ل ا "1 ا ف و ، آ ل وأ آ ل ف ا ل " : أ ر و ة ا ذ و ا نا " 2 ا ر ف ا ا ف او ( ا) ا كا سأر

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

1 ،ء ا أ س إ ت آ ا ر فر ا ا و أ ، ،ندر ا ،هار د 2007 ، ص 40 2 ، ض ، ا ك ا ا د ،ناد ا ،ةدو ا ا و ن ل 1995 ص ، 30

ءا

ا ا ا ا ا در ا ا ا ا

(5)

ل ا ا و ق ر ا ء عو وأ عو ، ءا اد ا ا مأ ز ح ر ا ق ا ، ا أ ا ن ر ا سأر ل ا . : ر ا طو و نأ ن سأر ل ا د ا او ن ز أو ء ا نأ ( ) و ن نأ م نأو ، ن سأر ل ا ً ًاد و ف ا ، ط يو سأر ل نأ تو ؛ ا 1 نأ ا نأ ن ا ً ء د ا ،را ؛ أ ةر ا عز ر ف سأر ل ا إ اذإ و وأ ل إ أ ر ا نأو ،ه و ز ا ع ا ت و ا او ز ا ل ا ر ةرود ؛ 2 ء ا ةرادإ ، ا ز نأ ن ا أ سأر ل ا ًا ن ا ت ن ا سأر ل ا ، او او ز تو ا 3 : و ا ا ك و 4  :(ل ا سأر ا ا) ا ا ا ا ن نأ ا ر ا إ وأ اد ن ءا ل ا ل ل ا سأر عو ا ن ، ة ي وأ ن ءا آ ةر ا و ، ا ا ا ؛ ر  : ا ا ا ا ا ر ا و ر ك نأ ا ا وأ ا ، را ا ة ل ت د وأ ة او د ا لز ا ر وو ا ا ا ا ي ا و ا ف : ر ا ق ا" : أ ر ا ف ل أ ل و ا ه و ر ا او ا ل ا نأ ن ر ذ ،ن ا ا وأ وأ ا ... ، إ اذ و ا ل ا سأر ،

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

1 ،ط ا ا ا ، ا ن ا و ا ا ت ،ندر ا ، ا ، ا ء ا 1995 ص ، 48 2 ، ا ل أ ا ا و ا ، راد ، أ ، 1996 ص ، 160 3 ص ،ه ذ ،ط ا ا 49 4 ، ا ا ا ا ر ا ، ا ا ة ا و ا ر ، ا راد ،ندر ا 2008 ص ، 41

(6)

ع و بر ا ه ن ) ه و ا ا أ ( اذإ ت ا ن ل ا ه و و ر ا ع ه ، و ذإ ل ا نأ ه و ر بر ل ا ع ماد ذ " ل و 1 نأ" : ر ا ف و بر ل ا إ بر ا و ن ا ،ق ا نأ ن ةر ا ل ا سار إ اذا ي ا وأ ا "بر ا 2 : ر ا طو و 3 نأ ن سأر ل ا نأو د ا ن سأر ل ا د ذ ن و بر ا ؛ل ا ف ا بر ا نأ ن سأر ل ا را ا او او بر ل ا ؛ ر او نأ بر ل ا بر او ا ، ا نأ ن ا و ً نأو ،ً سأر ل ا بر نأ ن ً أ ً إ ي ا ا وأ ى أ ق ار : ا و ر او ر ا را ا ا ا ق ا ا ك : و ا ا 1 : را ا " د ر ا ار ا هر إ ج ا او أ ا ج ا ، ار ا و ضر ا و ، ا و و ج ا رو او ،ة او م ا ضر ا رو او وو ج ا نإ أ م و عرا ا ، ار ا نأ ن ج ا ، ن ضر ا ا او رو او ت او ، ا ن و ا او ا ير ا ا ضر " ار ا 4

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

1 ، ا ، ا و ا ر ا ، ر ا و ث ا ا ، ا ا ، د ا 2000 ص ، 135 2 ، ، ت ا فر ا ةرادإ ، ،ندر ا ، ز ا و او راد 2010 ، ص 117 3 د يدا ا و ،ن فر ا : ا ا ت او ا ا ، ا راد ،ة ا ،ندر ا 2008 ص ، 58 4 ، " تاودأ ا ا او ا رود ا ا "، م ل ةو ا ا و ا ل : ت ا ةراد و ا ا فر ا ، ا ت ،س

(7)

ع ء عور وأ ، م و ر و ضرأ د ء او ، ا د زو عر ا وأ ة ا ح ا م و ،ل ا ا ضر ا و ، او ث او و و ار ر ةر ا أ ح ر ا ا 1 عرا ا نو ا ع ،ضر ا ج ا را و ًا عرا ا ن ، ا ضر ا و و ار ا د م ا ، ارز ًا ضر ا ن و ،ً رأ ا ء ا ا ر و ا و ا . 2 :ة ا ، ا ف ا ا ل أو ف ا ن ة ا ل لو ا ا ض ء ا ل ا م و 2 ن نأ ،ا و ا ا ن نأ ة ا ط ةد ن ة م ي ا ف ر ا و ا ة ر ا ر و 3 : ر ا ر ا ن ر ا م ا س ضرأ ء ب ، اذإ أ ذ ا أ ا ًاء ضر ا او ة ذ و ، ا إ ا ل إ 3 و ، ر ا ن ، أ سأ ل ا ا ضر ا ، او ل ا او عور ا 4 4 : ا ا وأ ع ا و ،م وأ ا و ع د ا 5

ــــــــــــــــــــــــــــــــــ

ـــــــــ

1 ، ، ا ا 20 أ 2010 ص ، 44 1 http://cte.univ-setif.dz/coursenligne/ferdjahlemcte/cours03.html consulté le 04/11/2016 a 16.00 2 ،ن ح ذ ا يد ا ا را او ة ا ،قا ا ،لو ا د ا ، ، 2011 ، ص 308 3 ، ن ، ا و ا نا ا ر ا ار ا ر ر ا ا و ا ا ا ع ت :ل ، ا ا ، ا و ا و ا لو ا ار 27 / 28 ي 2011 ص ، 03 4 ة ،راد " ك ر ا ك ا ا ا ا "، ، ر م ا د ا م و ، ا ، ا ا 2006 / 2007 ص ، 114 5 ا ، ر ا ا يد او او ا ء ا ا ، ا ا ، ا ا ث ، ر او ، د ا 2004 ص ، 14

(8)

د ا ا نأ ا ي ا ا م ا ن و ز ا ا ا ا ك ا ا : ا ر ا ا ا درا ة ا ةراد ا ا ا ت ا ،ت و ، ا ت ا ي ا ا ا ت ر ا و ا ل : ا ك ا ا وأ و ت ا ر ض لو د و 1 : ا ا و ت ا ر ا ا ر ا ا ا ا را نو ،ف ا ل رو ا ط ا ةراد ا و ،ةراد ا فا أ ة ا و ف ا ق ا ا و ق د ا 1 . و ةراد ا و و ا ةرادإ ت ا ا ا و ا فا أ د ا ا ، ا ا تاذ ى ا فا ا فا ا ت ا و ا درا ل ا ل ا ر ا ءاد ا ةء ا و ا ي ا ا و ا ا ك ا و ، ا ب أ ق ة ا ا درا ا ن أ ا ا ا و ا ا ا د ا ل ت ر ا و ا ك ا ا ا ف ا ا ن و ا ك ا ا ت ،ت ا ا و ا 2 ا ك ا ا : ن ، ا م ا ا ك ا و ،" نأ أ اذإ ّٰ ا نإ" : ّٰ ا ا ك ا ة ا ل ا ّٰ ا م أ و ا ل ف ت ا ا ر ا ) ر 10 IFSB ا ( ا ت ا : ا " ت ا ا او ا ت ت ا ا ا نأ ا إ ك و " ا و ا

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

1Ghazi Louizi, impact du conseil d’administration sur la performance des banques

tunisiennes, XVème Conférence Internationale de Management Stratégique, Annecy /

(9)

د و ا ا ا : او ، ا ةرادإ و ، و ، ا و ا و ا ا ا و ما : ا فر ا ئد ا 1 أ ر ا ا ةر او وأ ا او م ة س أ ا س أ ؛ ا أ ما ا ف ا م ا ا . فر ا ا أ ر ا و ةراد ا ةراد او و ب أ ا ،ى ا ء فر ا ا ى ا او ا ا ا ى ا ل أ ف ا ا م أ ، ا و نأ ل نأ فر ا ا ا م (gouvernance double) ئد ا ا و ا ف ا او ا ت او و ا فر ا م و إ و ف ا او ا إ ت ا ا 3 : ا ك ا ا ئد : ا ك ا ا ئد  : ا ا د ا م ا ا أ ا ر ا ا ا ؛ ا  : و ا او و ا ةر ا ف او ادأ ق ، أو نأو و ف ا ت ا ا د ا ، د ن يأ و ا ء ه ن م أ ، إ ل ً وأ م أ ؛ و ّٰ ا  : ء ا ر ا ا و ا د ت ا ا أ تر و ت ّ ، او ا ءا ا وأ يراد ا وأ ، ا و ها إ ءا ا ؛ ا  : ا ا ،ت ل ا و ا و ا و ق ا م ُ ،ك ا ل أ فا ا و ا فا ا ك ا ل أ ا ، ف ى ةء و أ ةراد ا ةرادإ ا أ او : ا ا ا رود أ ا ا ة أ ف ا ا ا م أ ع ا ا ا ةراد ا ا ل نود ا ا او ا

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

1 ، و ،ةوا ،ي ا ي ا ا : ا ا ت ا ا ا ا نا ، ا د ا ، د ا 2015 ص ، 108

(10)

" : أ ا ا ف و و و ل ا ت او ت او ا م دا ا ت او تا او ت او و ا ف أ و م ا و ا ذو ا ا ما او ا ، و او ن ء او ت ا و ار 1 : ا ا أ رو ا ي ا فر ا ت او ا او ا ك ا ا أ ا ا جا إ س ا ا ت ا ا إ ر ل ا ا ت ا ، ا ذو ل ، ا ك ا و ل ذ إ د ا و فا إ ر م ل ا ا زو ء إ و ت ا ا ا ف ، ا ح ر ا و ى ا ؛ نإ د و ت ت ا ، ا ا ا او ة ا ا ، ا او ا ه ت ا و د ا را ر ا ا ةد ت ا ا ا ةرا تزو ا إ ا ،ر او ذ ت و 3 : ب أ ا ك ا ا ا ا ا ا ا ت ا ا ا ا فر ى ا تاود ا ا ا ت ء و ، ا أ ى ن ة خ ا ء او ءا او ىوذ ا ا م ع ا ت و ، ا ءا إ تارا ا ا د ا و و أو ا ا او يأ وأ وأ ر. د ا ا فر ا ا يد إ إ م ه ة ا ر ا ت ف ا ، ا إ ح رأ ا ا فر ا ر فر ا ى ، ا ي فر ا ا ء إ ت ا ا ا ا ا ا و . ا ا ا ا ا م م ا ت ،ك ا و لو م ، ا ا ا ء إ ء ا ه ، ا تز ة ر ا فر ا ا ذو ا إ ا ى ا ت ا ه و ، ا ت ا : ا

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

1 ، ا ا رد ا م ، ا و ا ا فر ا ا ا ا ،ن ا و ا م ت ارد 40 ،ندر ا ،لو ا د ا ، 2013 ص ، 91

(11)

 :ى ا ا ا و ى ا را إ ا و ؛ ا ،ف ى ن ا و ، ا  : ا ا ،ى ا ت و ىو ا ا و ى ن و ؛ ا و  : ا ا ا و ،ك ا ى ن و ت ا م ا ا ا م و ، ا ك ا ا ا ة ا ا م ا ى و ا ا : ا ا ك ا ا ا أ ا ا إ ق ا اء و ، ا ا و ر ا ر ا :ت او ا إ ا ا ا ه ا ا أ د ك ا د ا ت ا ا ؛ و ا ع ار ا ع ا ، ا ا ل ر م ا ك ا ا و ا ت ا ؛ ا ا و ا ك ا درا ا ا ك ا ا أ ةرو ا ك ا ا ؛ ا ا د ا تار ا ا ا ك ا ا ا ا ت ا د ا جذ دا إ فا ا ل ا ت ا ر ا ا ا ك ة ر ا و ،ك ا ؛ ا ا دا إ ا ك ا ا ا د ل ا ا ا ا ا ت ا ة أ ا د و د ت ؛ ا فر ا و ا او ا او و ا ى ا ئد ن ا و ا ا ا ؛ ل ا ا و ا ا ا ا ك ا ا ا ا ا ا ا ا ا ا ، ا ا او ا ، ا ا ، ا ،ن 2004 ء ا ،ي ز ت ا ا و ا ا ، راد ا ، ر ، ا ا، ا 2008 ،ء ا أ س إ ت آ ا ر فر ا ا و أ ،

(12)

،ندر ا ،هار د 2007 ل آ ، ا ا رود ا ا ا ، ة ، ، و ت ارد 2011 / 2012 ، ا ، ا و ا ر ا ا ا ، ا ا د ا ، ر ا و ث 2000 ،ج ا ا ، ا د ا ة ا ت و ا سر ،ث ة ا ا د ا ، إ ت ارد 2010 ة ،راد " ك ر ا ك ا ا ا ا "، ، ر م ا د ا م و ، ا ، ا ا 2006 / 2007 ، و ،ةوا ي ا ا : ا ا ت ا ،ي ا نا ، ا د ا ، د ا ا ا ا 2015 ، ن ا و ا نا ا ر ا ار ا ر ر ا ، و ا و ا لو ا ار ا ع ت :ل ا و ا ا ، ا ا ، ا 27 / 28 ي 2011 ، " تاودأ ا ا او ا رود ا ا "، م ةو ا ل ا و ا ل : ت ا ةراد و ا ا فر ا ، ا ت ،س 1 ، ، ا ا 20 أ 2010 ،ن ح ذ ا يد ا ا را او ة ا د ا ، ، ،قا ا ،لو ا 2011 ، ا لد ةر ا و ا ارد : ا فر ا ت ، ر ، ، ا ا راد 2007 قاز ا ر ي ، ا فر ا ا : ا او ، راد ، أ ،ندر ا 1998 ،ط ا ا ، ا ن ا و ا ا ت ا ، ا ء ا ،ندر ا ، ا 1995 ، ، ر ارد : ا ر يد ا رو ا ، ة ، 2006 ، ، ت ، ا فر ا ةرادإ ، ز ا و او راد ،ندر ا 2010 ، ض ك ا ا د ، ا ا و ن ل ،ناد ا ،ةدو ا 1995 ا ،" ت ا ة ا او ا ر ا

(13)

ا "، ا ي ا ا د ،ندر ا ، ا و ا م ا 29 / 31 ي 2005 ا ، ر ا ا يد او او ا ء ا ا ، ا ا، ا ا ث ، ر او ، د ا 2004 ، ا د ، ا و د و أ : ا ك ا ا راد ،ة ،ندر ا 2008 د يدا ا و ،ن فر ا ا : ا ا ت او ا ا ا، راد ،ة ا ،ندر ا 2008 ر ،" م ا د ا ا "، ر 13 ، ا ا ، ، د ا 1998 ، ا ل أ ا ا و ا ، راد ، أ ، 1996 ، ا ا ا ا ر ، ا ا ة ا و ا ر ا ،ندر ا ، ا راد 2008 ، ا ا رد ا م ا ا ا و ا ا فر ، ا ا ،ن ا و ا م ت ارد 40 ،ندر ا ،لو ا د ا ، 2013 -http://cte.univ-setif.dz/coursenligne/ferdjahlemcte/cours03.html consul-té le 04/11/2016 a 16.00

-Organization for Economic Co-operation and Development (OECD), Principles of Corporate Governance, 2000.

-Ghazi Louizi, impact du conseil d’administration sur la perfor-mance des banques tunisiennes, XVème Conférence Internationale de Management Stratégique, Annecy / Genève 13-16 Juin 2006