OLUM
VAN
WILDERODE
IN
[CHRISTELIJKJ
NEDERLAND
t:t{'!,; :;tr:§t;ïNa
Gezelle
is
ANTON VAN WILIIERBIIE
ongetwijfeld
de
priester-dichrer
in
de
Vlaamse
letteren. Anders dan
Gezelle u-isr
Van
§Tilderode
echter
nooit werkelijk
door
te
breken
in
N
Daar zijnvele redenenvoor
aante
Coninck geschreven stukvan Bennogeven. Een belangrijke is beslist
dat
Barnard onder de titel 'De Vlaamsede figuur van de conservatieve
katho-
Vergilius'. Barnard koppelde in die liek en Vlaams-nationalisthaaks
tekst Van Wilderodes katholieke enstond op de algemene tendens
in
Vlaams-nationalistischegelegenheids-de naoorlogse Nederlandse
samen-
werk los van de 'eigenlijk e' poëzie, leving tot emancipatie ensecularise-
verwierp het eerste als fascistoïde,ring, weg van zuilen en
confessies,
en brak vervolgens een dikke lansnationalisme en
provincialisme.
voor de (vooral latere) lyriek. KorteVan Wilderodes ideologie en
per-
tijd later volgden nog waarderendesoonlijke traject zorgden
bovendien
stukken van de ook in Nederland voor een blijvende associatie metde
veelgelezen De Coninck.collaboratie, waarvooï in
Nederland
De poging tot rehabilitatie moet traditioneel veel minder begripbestaat
in
zijn context worden gezien: Dedan in
Vlaanderen.
Coninck en Barnard waren kinderenDat Van Wilderodes
dichtpraktijk
van de emancipatiebeweging van denaaï voÍm en inhoud bij zonder
tradi-
jaren 196o errrgTo, die in de jaren r98otioneel oogt, was in tijden van
moder-
op de harde rots van de maatschappe-nistische envervolgensneorealistische
lijke realiteit te pletter leek te zijn dominantie ook al nietbevorderlijk.
geslagen. De identiteitscrisis als Ten slotte hebben ookinstitutionele
gevolg hiervan leidde bij nietweini-factoren een rol gespeeld: bijna
zijn
gen van de contestatiegeneratietot
hele werk is gepubliceerd in
Vlaan-
een (neo)romdntic tum. Dat goldderen, vaak bij kleinere
eniofniet
ook voor Barnard en De Coninck.louter literaire uitgeverijen met
een
VanWilderodes werkwerd in die'Vlaams' en/of katholiek profiel,
zoals
context opeens interessant omdat het Orion, het Davidsfonds, Lannooen
ontnuchterde beeldenstormers als zijhet
Mercatorfonds.
de kans gaf om hunp osture(hunzelf-Aan het eind van de
twintigste
presentatie) bij te sturen. Ruimhartigeeuw zijn er wel pogingen
geweest
en genereus, zo wilden zezichvoort-om Van Wilderode naar het
Noorden
aan den volke tonen, en hunwelwil-te exporteren. Begonnen is dat in
het
lendheid ten aanzien van dereactio-NieuwWereldtjdschnft,meteenin
nairezwartrokVanWilderodemoest1984 op voorstel van Herman
de
dat illustreren.Barnards aanbevelingsbrief r-c..-
:
Van Wilderodes werk kreeg
Nede:-land echter niet over de streep. D;
reacties v an gezaghebb ende criri
;
als Hans Warren, Rob Schouten
e-Kees Fens warenbepaald zuinig. D.
enige bressen in de Moerdijk
ware:-een enkele uitzondering niet te na
gesproken, van christelijke makeL'
Van Wilderode overleed in 1989, en
zouinzijn
laatste levensjaren nogvereerd worden met lof en
wiend-schapsbetuigingen van Guillaume
van der Craft (Willem Barnard, vade:
van), J.w. schulte Nordholt, Huub
Oosterhuis, Ad den Besten en Haru Werkman. Op Oosterhuis
enWerk-man na z4nze ondertussen ook alle-maal overleden, van een echte
Hol-landse doorbraak is het verder ook niet meer gekomen.
Nuttige voorkennis is dit voor wie het vorig najaar verschenen
nummer 9r doorneem t van Lit er, een Nederlands christelijk-literair tijdschrift, dat twee artikelen
wijdt
aan Van Wilderode naar aanleiding
van diens honderdste verjaardag. Het eerste komtvan de al genoemde
Werkman, medeoprichter en
voor-malig redacteur van het blad. Het is
een aardig en vooral interessant stuk,
omdat het een significante vertekening bevat die allicht moet dienen om
I
de figuur Van Wilderode beter
in
Werkmans kraam te laten passen.
Werkmans uitgangspunt is nochtans correct: Van Wilderode situee rde
zijn
dichterschap effectief in een
span-ningsveld tussen sociale plicht en
'eigen (individueel) verlangen -
tus-sen dichten uit engagement en'auto-noom'dichten. Onjuist is echter dat VanWilderodes engagement in de eerste plaats christelijk zou zijn, zoals
Werlrnan suggereeÍt:'Zijn priester
-schap eiste van hem een sociaal leven', schrijft hij, en dwong hem
vaak'de bevelenvan de kerk'te laten
voorgaan op die van het (dichter)hart.
Natuurlijk was de priester Van
Wilderode een overtuigd en zelfs
militant katholiek, maar zijn
engage-ment gold toch vooral de'Vlaamse
zaak'. Wie iets anders beweert, moet
maar eens het lijvige Leuen enwerh
van AntonuanWilderode. Een gecom-ment aneer de inu entais van Roger Tempels doornemen, een op eigen
initiatief ondernomen en in zo16
in
eigen beheer gepubliceerde studieover de dichter, de wucht van meer
dan een decennium onverdroten arbeid en een Fundgrub e aan infor
-matie over Van Wilderode. Werkman poetst Van Wilderodes nationalisme bijna helemaal weg ('Men heeft hem
[...] wel nationalisme verweten. Maar
hij was vooral afkerig van oorlog'),
zodat een
-
in de context vanlifer
-veel minder storend beeld ontstaat van
een figuur die tragisch verscheurd was
tussen plichtsbewust priesterschap
en belangrijk klassiek dichterschap.
Als Werkmans tekst evenveel reveleert over hemzelf als over Van
Wilderode, dan geldt dat a
fortiori
voor de andere tekst, geschreven door
geen ander dan... Benno Barnard. Net
als zijn eerste Van Wilderodestuk is
ook het nieuwe direct verbonden met Barnards ideologische traject. Wie hem nog maar van verre heeft
gevolgd, weet waaï hem dat naartoe heeft geleid: hij werpt zichde
jong-ste jaren op als een strijder tegen de
'poiitiek correcte' pensée unique, maar heeft in zijr, op zich te billijken strijd
tegen denken in clichés en schema's
zelfparadoxaal genoeg een hoogst voorspelbare en schematische
ideo-logische positie opgebouwd: tegen
Wie
werkelijk
iets
over
Van
Wilderode
wil
bijleren,
doet
er
daarom goed
aan
zich een
paar
weken
in
de
resultaten
van
Roger Tempels'
monnikenwerk
te
verdiepen.
de islam, pro IsraëI, pro het
christen-dom, tegen de erfenis van'mei 1968',
pro het landelijke anglicaanse
Enge-land, enzovoorts.
De posture is er eenvan eigenzinnig
en dwars verzet tegen de'elites', maar
achter dat mombakkes gaat het
reac-tionaire gedachtegoed schuil dat op
onze dagen eindeloos gereproduceerd
wordt door populistische politici en
horden internettrollen. Was Barnard
in zijn jonge dagen al te vatbaar voor
'extreem-linkse opvattingen (zoals
hij zelf aangeeft), dan ontwaart de
zelfverklaarde'dissident' nu
kenne-lijk net als vele anderen het heil
in
een eenvoudige omkering van het
verguisde linkse geloof.
Zowordtbegrijpelijk dat de nu
64-jarige Barnard bij Van Wilderode thuiskomt als de verloren zoon
bij
de vader. Waren Van Wilderodes
politiek-ideologische opvattingen
eertijds nog een probleem, dan worden ze nu geneÍeus vergoelijkt of
verzwe-gen. Ja, Van Wilderode is te verbinden met het militante Vlaams-nationa-lisme en de bijbehorende
problema-tische episodes uit de zoe eeuw maar die zijn het product van
zeerbegrij-pelijke frustraties over de
vernede-ring door'arrogante [Franstalige]
taalracisten'. En zeker, Van
Wilder-ode was een emanatie van het
ver-dwenen katholieke Vlaanderen, maar
dat was toch vooral 'Even rooms als
romantisch. Had Barnard zich in 1984
nog opgewonden over Van Wilderodes
veroordeling van'homofilie' en
ver-goelijking van racisme, dan komen
die kwesties hier geeneens meer ter
sprake. Waarom ook? Dat zou alleen
maar'moraliseren zijn. Bovendien
spreek uit Van Wilderodes poëzie volgens Barnard finaal
een'superi-eure houding tegenover het politieke
gewoel en het bijbehorende intolerante
gewauwel van allerlei extremisten'.
Dit dus over de belangrijkste
rechts-radicale Vlaamse dichter van na de Tweede Wereldoorlog, il faut le fair e.
Kennelijk zou Barnard graag een
verbod instellen op een onbevangen
en genuanceerde analyse van de
ideeën, de schriftuur en de ruimere
historische context van Van
Wilder-ode, met de ondertussen
uitentreu-ren bekende retorische strategie van nieuw radicaal rechts: elk rationeel
en op onderzoek gestoeld argument dient bij ongewenstheid verdacht
gemaakt te worden door hatelijke karikaturen te makenvan allen die
dat argument hanteren * door zebij-voorbeeld af te schilderen
als'onver-draagzamenarcisten, die gretig de
politiek-correcte terminologie in de
mond nemen (bedoeld zijn in casu
Tom Lanoye en Stefan Hertmans). Wie werkelijk iets over Van
Wilderode wil bijleren, doet er daarom goed aan het'intolerante
gewauwel'van Barnard te negeren en
zich, bijvoorbeeld, een paar weken
in
de resultaten van Roger Tempels' monnikenwerk te verdiepen. Niet
meeslepend geschreven,
niet'roman-tiscn- maar zakelijk en soms een beetje
droog, en vooral: gestoeld op
uitge-breid bronnenonderzoek en harde
feiten. Leu en en w erh u an Anton u dn Wilderode is nog altijd verkrijgbaar.
