2.1. GESTION DES DÉCHETS SOLIDES EN ALGÉRIE
2.1.2. SITUATION DE LA GESTION DES DECHETS EN ALGERIE
66
67
Tablo 13: Risk Değerlendirmesi ve Kontrol Raporu RİSK
NO TEHLIKELER
TEHLİKENİN OLMA SIKLIĞI
TEHLİKEDEN
ETKİLENENLER OLASI RİSKLER
1
Medikal depo içerisindeki ilaç, tıbbi sarf, cerrahi alet ve
laboratuvar malzemelerinin stok
hareketlerinin takip edilmemesi.
Yüksek Olasılık. Kesin Denebilir.
Hastanede muayene ve tedavi sürecinde yer alan doktor, hemşire ve diğer sağlık personelleri ile tedavi gören hastalar. Hastane yönetimi, ürünleri tedarik eden satın alma birimi.
Stoklarda yer alan ürünlerin takibinin yapılmaması sonucunda; hastane tedavi ve muayene süreci olumsuz etkilenecektir.
2
Medikal depo malzeme sınıflandırma ve tanımlamaları yapılmaması.
Yüksek olasılık.
Hastane yönetimi, ürünleri tedarik eden satın alma birimi ve depo görevlisi.
Depoda yer alan ürünlerin envanterinin yapılarak sınıflandırma ve tanımlama işleminin yapılmaması hastanede bulunan stokların kontrolünü zorlaştıracağı için hastane stoklarının güncel durumunun takibini zorlaştıracaktır.
3
Medikal depo stok hareketleri incelenerek gerekli analizler yapılmaması.
Olma ihtimali yüksek.
Hastane yönetimi, ürünleri tedarik eden satın alma birimi ve depo görevlisi.
Depo hareketlerinin incelenerek analizlerin yapılmaması durumunda hastane stoklarının
yönetimini güçleştirecektir.
4
Yapılan analizler sonucu riskli bulunan stok hareketleri hastane yönetimi ile temasa geçilerek bilgilendirme yapılmaması.
Olma ihtimali
yüksek. Hastane yönetimi.
Stok analizlerinin yönetime bildirilmemesi durumu;
stoklardaki zayiat, kaybolma, çalınma ve bozulma gibi durumların yönetimden gizlenmesi ile alınacak önlem ve stratejik kararları engellemektedir.
5
Medikal depo ve stok yönetimi hizmetlerine ilişkin güncel mevzuat, talimat, kural setlerinin takibi yapılıp uygulanmaması.
Çok düşük de olsa mümkün.
Hastane yönetimi ve depo görevlisi.
Hastane yönetiminin yayınlanan mevzuat ve oluşturdukları iç yönergeleri zamanında ve tam olarak depo personeline iletmemesi ya da iletilen mevzuat ve yönergeleri depo
personelinin zamanında uygulamaması veya eksik uygulaması sonucunda;
depo stoklarının yanlış sınıflandırılması, ürünlerin saklama ve bulundurma koşulları gibi birçok şey eksik ve hatalı yapılacaktır.
68 Tablo 13’ün devamı
RİSK
NO TEHLİKELER
TEHLİKENİN OLMA
SIKLIĞI
TEHLİKEDEN
ETKİLENENLER OLASI RİSKLER
6
Medikal depoda işlemleri takip edecek yeterli sayıda personelin bulunmaması.
Çok düşük beklenmez.
Uzak olasılık.
Hastane yönetimi ve depo görevlisi.
Depo personelinin olması gereken personel sayısından daha az olması stokların takibi analizi dağıtımı gibi birçok uygulamayı olumsuz etkileyecek uygulamalarda aksaklıklar, duruşlar ve kalite azalışı meydana gelecektir.
7
Depo görevlileri arasında görev ayrı mı olmaması.
Çok düşük beklenmez.
Uzak olasılık.
Hastane yönetimi, depo yönetimi ve depo görevlisi.
Depo personeli arasında görev ayrımının olmaması depoda yapılacak ve tecrübe gerektiren uygulamaların aksamasına yol açacağı gibi alt ve üst ilişkisinin
olmaması kontrol ve denetimi de zayıflatacaktır.
8
Medikal depo içerisindeki ilaç, tıbbi sarf, cerrahi alet ve laboratuvar malzemelerinin depodan talep edilir iken yazılı başvuru
yapılmaması.
Olma ihtimali yüksek.
Hastane yönetimi, ürünleri tedarik eden satın alma birimi ve depo görevlisi.
Hastane yönetimi çıkaracağı iç yönerge ile depodan teslimlerin standart bir form ve ıslak imzalı nüshası ile yapılması gerekliliğini vurgulamalı ve ilan etmelidir. Sözlü olarak depodan alınacak ürünlerin art niyetli kullanılabilmesi durumu söz konusu iken aynı zamanda takibi de zor olacaktır.
9 Medikal depo stokları sayımı.
Mümkün. Olma ihtimali var.
Hastane yönetimi, ürünleri tedarik eden satın alma birimi ve depo görevlisi.
Depoda yer alan ürünlerin sayımı periyodik (aylık, üç aylık, yıllık vb.) olarak yapılmaması durumunda stokların güncel durumu ve olası hile, zayiat, kaybolma gibi durumların tespitini güçleştirecektir.
10
Yapılan depo sayımında doğru teknikler
kullanılmaması.
Mümkün. Olma ihtimali var.
Hastane yönetimi, ürünleri tedarik eden satın alma birimi ve depo görevlisi.
Depo sayımları belirli periyotlarda yapılsa dahi stokların kontrolünün yapılması ve eksik hata ve hilelerin tespiti için sayımların doğru teknik ve yeterli personel ile
yapılması gerekmektedir.
69
Risk haritasına göre hastane depo işlemleri için risk puanlaması yapılmış olup aşağıda yer alan tablo oluşturulmuştur. Oluşan tablo ile depo birimi için risk skoru, seviyesi, muhasebeye sistemindeki etkileri ve bu risklere ilişkin alınacak önlemler sınıflandırılmıştır. A hastanesi iç denetim prosedürleri ve yönergelerine göre yapılan denetim faaliyeti neticesinde oluşan tablo aşağıda yer almaktadır.
70
Tablo 14: Prosedür ve Yönergelere Yönelik Denetim Sonucu
RİSK NO
FİİLİ DURUM (MEVCUT ÖNLEMLER)
ÖNLEMLER ÖNCESİ
RİSK SKORU RİSK SEVİYESİ ÖNCELİK
SIRASI
MUHASEBE SİSTEMİNDEKİ
RİSKLER RİSKLERE VERİLECEK CEVAP OLASILIK ETKİ RİSK
SKORU
1
Medikal depo içerisindeki ilaç, tıbbi sarf, cerrahi alet ve laboratuvar malzemelerinin stok hareketlerinin takibi üç ayda bir depo görevlisi tarafından yapılmaktadır.
5 4 20
Telafisi Güç Riskler, Faaliyetler Durdurulur.
Depo envanterinin yapılmaması durumunda; kayıp çalıntı ve fire tespiti yapılamayacaktır. Stok hesapları güncel ve dinamik olmayacak stok hesapları doğruyu yansıtmayacaktır.
Depo stok kontrolü haftalık olarak depo personeli tarafından, aylık olarak depo yönetimi tarafından ve üç ayda bir olacak şekilde hastane yönetimi tarafından kontrol edilmelidir.
ACİL ÖNLEM AL.
2
Medikal depo malzeme sınıflandırma ve tanımlamaları depo görevlileri tarafından ürünler tedarik edildiğinde yapılmaktadır.
4 5 20
Telafisi Güç Riskler, Faaliyetler Durdurulur.
Stokların doğru sınıflandırılmaması neticesinde stokların değerlenmesi yanlış olacak stok hesapları gerçeği yansıtmayacaktır.
Ürünlerin sınıflandırılması haftalık olarak yapılmalıdır. Ürünlerin yanlış sınıflandırılması neticesinde yanlış ürün tedariki yanlış ürün kullanımı gibi ciddi sonuçlar doğacağı için teknik bilgisi olan çalışanlar aylık olarak
kontrol ve denetim yapmalıdır.
ACİL ÖNLEM AL.
3
Medikal depo stok hareketleri incelenerek gerekli analizler depo görevlileri tarafından yapılmaktadır.
3 3 9
Telafi Edilebilir Riskler.
Faaliyetler Kontrollü Sürdürülür
Stok analizi yapılarak maliyet
kayıtları ve stok hareketleri doğruluğu sağlanmaktadır.
Depo yöneticisi stok hareketlerini aylık olarak
kontrol edip hastane yönetimine raporlamalıdır.
ÖNLEM AL.
4
Medikal depo ve stok yönetimi hizmetlerine ilişkin güncel mevzuat, talimat, kural setlerinin takibi yapılıp uygulanmaması.
3 3 9
Telafi Edilebilir Riskler.
Faaliyetler Kontrollü Sürdürülür
Güncel mevzuat takibinin yapılmaması neticesinde teşvik, indirim, istisna ve muafiyetlerden yararlanılamayacağı gibi yapılacak eksik kayıtlar neticesinde yasal yükümlülükler ile de
karşılaşılabilecektir.
Hastane güncel mevzuat değişikliklerini ve iç yönergeleri mail ve tablolara asarak
personellere duyurmaktadır. Personelin takip edip değişiklikleri kaçırmaması için denetim ve
kontroller yapılmalıdır.
ÖNLEM AL.
5 Medikal depoda işlemleri takip
edecek personel sayısı yeterlidir. 1 5 5
Dikkate Alınması
Gereken Riskler Faaliyetler
Sürdürülür
Depo hareketlerinin takibi ve operasyonel işlemlerinin eksik yapılması neticesinde hastane maliyetleri stokları gibi hesap kalemlerinde hata ve eksiklikler söz konusu olacaktır.
Depo personeli yeterli fakat personel izin çizelgesi ve takibi yapılarak olası risklerin
önüne geçilmelidir.
KABUL ET. İZLE.
71 Tablo 14’ün devamı
RİSK NO
FİİLİ DURUM (MEVCUT ÖNLEMLER)
ÖNLEMLER ÖNCESİ RİSK
SKORU RİSK SEVİYESİ
ÖNCELİK SIRASI MUHASEBE SİSTEMİNDEKİ RİSKLER RİSKLERE VERİLECEK CEVAP OLASILIK ETKİ RİSK
SKORU
6
Depo görevlileri arasında görev ayrımı iç yönerge ile belirlenmiştir.
1 3 3
Dikkate Alınması
Gereken Riskler Faaliyetler
Sürdürülür
Depo hareketleri için oluşturulacak kayıtların kayıt işlemini yapan personel ve bu işlemleri kontrol eden bir yöneticinin yapması kayıt ve işlemlerin doğruluğunu ve güvenirliğini artıracaktır.
Depo personelinin görev ayrımına riayet edip
etmediği kontrol edilmelidir.
KABUL ET. İZLE.
7
Medikal depo içerisindeki ilaç, tıbbi sarf, cerrahi alet ve laboratuvar malzemelerinin depodan talep edilir iken yazılı başvuru yapıldığı fakat acil durumlarda yazılı talepler daha sonra istenebilmektedir.
4 4 16
Telafisi Güç Riskler, Faaliyetler Durdurulur.
Depo hareketlerinin belgelendirilmemesi ya da sonrasında belgelendirilmesi muhasebe hile, hata ve
manipülasyonlarına yol açacaktır.
Muhasebe kayıtlarında eksik ve hatalı işlemleri artıracaktır.
Depodan sözlü olarak talep edilen ürünlerin art niyetli kullanıma acık olması ve takibinin yapılamaması nedeni ile kuralların esnetilmeden iç prosedürlere uygun olarak yazılı olarak talep edilmesi gerekmektedir.
ACİL ÖNLEM AL.
8 Medikal depo stokları sayımı. 3 4 12
Telafisi Güç Riskler, Faaliyetler Durdurulur.
Depo sayımı ile fili envanter yapılmakta muhasebe kayıtların da yer alan stok adetleri kontrol edilmektedir. Sayım neticesinde kayıp çalıntı fire gibi işlemler tespit edilerek muhasebe işlemleri düzeltilmelidir.
Depodan sayımı aylık olarak riskli ve hassas ürünler için depo görevlileri tarafından yapılmalı, üç ayda bir olmak üzere satın alma ve depo yönetimin katılımı ile genel stok sayımı yapılmalıdır. Ayrıca her yılsonu hastane yönetiminin denetiminde genel bir stok sayım
yapılmalıdır.
ÖNLEM AL.
9 Yapılan depo sayımı doğru
teknikler kullanılmaması. 3 4 12
Telafisi Güç Riskler, Faaliyetler Durdurulur.
Sayımda doğru tekniğin
kullanılmaması sonucunda hastane fili stokları ile muhasebe kayıtları arasında farklar meydana gelecektir.
Stok ve maliyet hesapları hatalı gelir ve gider hesapları gerçeği
yansıtmayacaktır.
Sayım tekniği ve katılacak kişi listesi yıllık olarak hastane yönetimi tarafından belirlenmeli ve iç yönerge olarak ilgililer ile paylaşılmalıdır.
Hastane yönetimi denetimler ile iç yönergenin
uygulanıp uygulanmadığını kontrol etmelidir.
ÖNLEM AL.
72
Yapılan iç denetim faaliyetleri neticesinde hastane depo birimi risk skorunun yüksekliği ve olası risklerin fazlalığı dikkat çekmiştir. İç denetim birimi ile mevcut iç denetim prosedürleri üzerine yapmış olduğumuz konuşmalarda bizlerin telkini ve kendilerinin tecrübeleri neticesinde iç denetim prosedürlerinin eksik ve hataları kapsayacak şekilde geliştirilmesi ve değiştirilmesi kararlaştırılmıştır. Aşağıda hastanenin mevcut iç denetim faaliyetlerinde kullandığı prosedürleri için yapılan önermeler ve bu önermeler neticesinde oluşacak yeni risk skorlarının yer aldığı tablo yer almaktadır.
Oluşturulan Risk Haritasın da oluşacak risk puanlarına göre aşağıda yer alan önlemler belirlemiş risk matrisi puanlamasına göre depo faaliyetleri değerlendirilmiştir.
73
Tablo 15 : Risk matrisindeki sonuçlara göre alınacak önlemler Risk matrisindeki sonuçlara göre alınacak önlemler:
SONUÇ DEĞERLENDİRME ÖNEM
DERECESİ
Telafisi olmayan Riskler (25)
· Yapılan çalışmalar durdurulur. Risk seviyesi kabul edilir seviyelere indirilene kadar çalışmalar başlatılmaz. · Riskin düşürülmesi için yapılan çalışmalara rağmen hala risk düşmemiş ise çalışmalara başlanamaz. Denetim için kontrol birimleri süreç, iş akışı, prosedür ve talimatlar
oluşturmalıdırlar.
· Gözlemler ve değerlendirmeler yapılarak kayıt altına alınmalıdır.
· Yapılan denetim neticesinde düzeltici ve engelleyici işlemler belirlenir, raporlanır, uygulanır ve gözlemlenir.
· Sorumlu personeller için gerekli tedbirler alınır
· Denetim neticesinde öncelikli risklerin kabul edilir sınırlara indirilmesi hedeflenir.
· Düzenlemeler analitik testler ile sürekli takip edilerek kaydedilir.
· Denetimler belirli periyotlarda sürdürülüp riskler kontrol altına alınmaya çalışılıp raporlanır.
Faaliyetler Durdurulur
Telafisi Güç Riskler (15,16,20)
· Önlenmesi gereken riskler. Risk tespiti ve önleyici çalışmalar gerekir. Risk azaltma ve önleme çalışmaları yapılarak risk kabul edilir seviyeye indirilmeli ve çalışmalara devam
edilmelidir. Çalışmalar devam ediyor ise durdurulmalıdır.
· Tehlikeler-Riskler tespit edilip önlenmelidir.
· Önleme çalışmaları için süreç, iş akışı, prosedür ve talimatlar oluşturulmalıdır. · Gözlem, ölçme ve değerlendirme yapılarak kayıt altına alınmalıdır.
· Risk önleme faaliyetleri saptanarak uygulanır ve gözlemlenir.
· Sorumlu personel için gerekli tedbirler alınır ve eğitimler verilir.
· Denetim neticesinde risklerin, kabul edilir sınırlara indirilmesi hedeflenir.
· Düzenlemeler analitik testler ile sürekli takip edilerek kaydedilir.
· Denetimler belirli periyotlarda sürdürülüp riskler kontrol altına alınmaya çalışılıp raporlanır.
Faaliyetler Durdurulur
Telafi Edilebilir Riskler (8,9,10,12)
· Önleme çalışmaları neticesinde kontrol altına alınarak
önlenebilecek risklerdir.
· Düzeltici ve önleyici çalışmalara devam edilir.
· Sorumlu personel için gerekli eğitimler verilir.
· Denetim neticesinde risklerin, kabul edilir sınırlara indirilmesi hedeflenir
Faaliyetler Kontrollü Sürdürülür
Dikkate Alınması Gereken Riskler (2,3,4,5,6)
· Önleme çalışmaları neticesinde kontrol altına alınarak
önlenebilecek risklerdir.
· Tespit edilen riskler tehlike oluşturmaması için gözlemlenir.
· Denetleme ve gözleme çalışmalarına devam edilir.
· Sorumlu personeller için gerekli eğitiler verilir.
Faaliyetler Sürdürülür
Önemsiz Riskler (1)
· Çalışmalar için herhangi bir zarara yol açmayacak basit risklerdir. Risklerle ilgili denetim faaliyetine, gözetleme ve kayıt altına alınmasına gerek yoktur.
Faaliyetler Sürdürülür
74
Tablo 16: Önermeler Sonrası Oluşacak Risk Skorları
RİSK
NO ALINAN EK ÖNLEMLER UYGULAMA
ZAMANI DENETİM
ÖNLEMLER SONRASI
RİSK SKORU RİSK
SEVİYESİ
İZLEME VE DENETİM AÇIKLAMA OLASILIK ETKİ RİSK
SKORU
1
Medikal depo stok hareketleri kurumsal kaynak planlama (erp)* sistemi ile kullanılarak sürekli takip edilmelidir
İşlem süresince
ERP sistemi kullanılmaya başlandı.
2 4 8
Dikkate Alınması
Gereken Riskler Faaliyetler
Sürdürülür
Risk kontrol altında.
KONTROL ET.
2
Medikal depo malzeme sınıflandırma ve tanımlamaları için tedarikçilere ürün teknik bilgilerinin yer aldığı dokümanlarla teslimat zorunluluğu getirildi.
İşlem süresince
Teknik dokümanı olmayan ürünler teslim
alınmamaktadır.
2 5 10
Dikkate Alınması
Gereken Riskler Faaliyetler
Sürdürülür
Risk kontrol altında.
KONTROL ET.
3
Medikal depo stok hareketleri incelenmesi ve iç denetim çalışmalarının sürdürülmesi için muhasebe, satın alma ve yönetimden oluşan üç kişilik denetim ekibi oluşturuldu.
İşlem süresince
Depo hareketleri İç denetim ekibi tarafından incelenerek yorumlanmaktadır.
2 3 6
Önemsiz Riskler, Faaliyetler Sürdürülür.
Risk kontrol altında.
KONTROL ET.
4
Medikal depo ve stok yönetimi hizmetlerine ilişkin güncel mevzuat, talimat, kural setlerinin takibi için sürekli yayın yapan dergi ve sitelere üyelik oluşturuldu.
İşlem süresince
Mevzuat takibi üyelik olunan platformlardan yapılmaktadır.
2 3 6
Önemsiz Riskler, Faaliyetler Sürdürülür.
Risk kontrol altında.
İZLEMEYE DEVAM ET.
5 Medikal depoda işlemleri takip edecek
personel sayısı yeterlidir. İşlem
süresince
Medikal depo personel sayısı yeterli, yıllık izin çizelgesi yapılarak personel izinleri takip edilmektedir.
1 5 5
Önemsiz Riskler, Faaliyetler Sürdürülür.
Risk kontrol altında.
İZLEMEYE DEVAM ET.
75 Tablo 16’nın devamı
RİSK
NO ALINAN EK ÖNLEMLER UYGULAMA
ZAMANI DENETİM
ÖNLEMLER SONRASI
RİSK SKORU RİSK
SEVİYESİ
İZLEME VE DENETİM AÇIKLAMA OLASILIK ETKİ RİSK
SKORU
6
Depo görevlileri arasında görev ayrı mı iç yönerge ile belirlenmiş ve oluşturulan iç denetim birimi tarafından kontrol edilmektedir.
İşlem süresince
İç denetim ekibi tarafından gerekli kontrol
sağlanmaktadır.
1 3 3
Dikkate Alınması Gereken
Riskler Faaliyetler
Sürdürülür
Risk kontrol altında.
İZLEMEYE DEVAM ET.
7
Medikal depo içerisindeki ilaç, tıbbi sarf, cerrahi alet ve laboratuvar
malzemelerinin depodan talepleri ERP sisteminden oluşturulacak talepler ile yapılır.
İşlem süresince
ERP sistemi kullanılmaya
başlandı. 2 4 8
Dikkate Alınması Gereken
Riskler Faaliyetler
Sürdürülür
Risk kontrol altında.
KONTROL ET.
8
Medikal depo stokları sayımı. İç denetim biriminin koordinasyonunda ve takibinde yapılmaktadır.
İşlem süresince
İç denetim ekibi tarafından gerekli kontrol ve Koordinasyon sağlanmaktadır.
2 4 8
Dikkate Alınması Gereken
Riskler Faaliyetler
Sürdürülür
Risk kontrol altında.
KONTROL ET.
9
Yapılan depo sayımı doğru teknikler kullanılmaması. İç denetim biriminin koordinasyonunda ve takibinde yapılmaktadır.
İşlem süresince
İç denetim ekibi tarafından gerekli kontrol ve Koordinasyon sağlanmaktadır.
2 4 8
Telafisi Güç Riskler, Faaliyetler Durdurulur.
Risk kontrol altında.
KONTROL ET.
* Kurumsal kaynak planlama (ERP) kuruluşların muhasebe, satın alma, proje yönetimi, risk yönetimi ve mevzuata uygunluk, ayrıca tedarik zinciri operasyonları gibi günlük iş faaliyetlerini yönetmek için kullandığı bir yazılım türünü ifade eder.
76
SONUÇ
Dünyada küreselleşmenin hızlanması ile ekonomi, teknoloji, bilim ve siyaset alanlarındaki etkileri hissedilmeye başlamıştır. Küreselleşme ile ülkemizde özellikle özel sektör işletmeleri iç denetim ve kontrol sistemlerine yönelmiş kamu kesiminde ise bürokrasinin getirdiği hantallıkla geç ve yavaş ilerlemektedir. Firma ve kuruluşlar iç denetimin getirmiş olduğu risk tespiti ve kontrolü sayesinde atıl kapasitelerini aktif hale getirmiş riskleri tespit ederek önlemler almış kârlılık ve verimlilik artışları ile sürdürülebilirliği yakalamaya çalışmaktadırlar.
Bu çalışma ile özel sektör hastanelerinin iç denetimin işleyişi ele alınmış yapılan teknik çalışmalar ile olası riskler öngörülmüş bu risklere karşı alınabilecek önlemler sıralanmıştır.
Aşağıda A hastanesinde denetim öncesi stoklarda oluşabilecek risklere ilişkin risk matrisi ve alınan önlemler neticesinde oluşan risk matrisi yer almaktadır. Aşağıda yer alan tablo 17’de hastanenin mevcut iç denetim prosedürleri ile yaptığı denetim ve sonrasında oluşan risk skorları siyah noktalar ile gösterilmiş ve dağılımına yer verilmiştir.
Tablo 18’ de ise mevcut denetim üzerinde yapılan geliştirme ve değiştirme neticesinde ortaya çıkan risk skorlarının dağılımı gösterilmiştir.
77
Tablo 17: Denetim Sonucu Risk Haritası: Önlemler Öncesi Önlemlerden Önce Oluşan Risk Haritası
Şiddet (Etki)
Olasılık Çok Hafif (1) Hafif (2) Orta Derece
(3) Ciddi (4) Çok Ciddi (5) Çok Nadir (1) Çok Hafif
Seviye Risk 1
Düşük Seviye Risk 2
Düşük Seviye Risk 3
Düşük Seviye Risk 4
Düşük Seviye Risk 5
Nadir (2) Düşük Seviye Risk 2
Düşük Seviye Risk 4
Düşük Seviye Risk 6
Orta Seviye Risk 8
Orta Seviye Risk 10
Sıklıkla (3)
ʘ Düşük Seviye
Risk 3
Düşük Seviye Risk 6
ʘ ʘ Orta Seviye
Risk 9
ʘ Orta Seviye
Risk 12
Yüksek Seviye Risk
15
Tekrarlayan (4) Düşük Seviye Risk 4
Orta Seviye Risk 8
ʘ Orta Seviye
Risk 12
ʘ Yüksek Seviye Risk
16
ʘ Yüksek Seviye Risk
20 Sürekli
Tekrarlayan (5)
ʘ Düşük Seviye
Risk 5
Orta Seviye Risk 10
Yüksek Seviye Risk 15
ʘ Yüksek Seviye Risk
20
Çok Yüksek Seviye Risk
25
Tablo 18 : Denetim Sonucu Risk Haritası: Önlemler Sonrası Önlemlerden Sonra Oluşan Risk Haritası
Şiddet (Etki)
Olasılık Çok Hafif (1) Hafif (2) Orta Derece
(3) Ciddi (4) Çok Ciddi (5)
Çok Nadir (1) Çok Hafif Seviye Risk 1
Düşük Seviye Risk 2
ʘ Düşük Seviye
Risk 3
Düşük Seviye Risk 2
ʘ Orta Seviye
Risk 5
Nadir (2) Düşük Seviye
Risk 2
Düşük Seviye Risk 4
ʘ Düşük Seviye
Risk 6
ʘ ʘ Orta Seviye
Risk 8
ʘ Orta Seviye
Risk 10
Sıklıkla (3) Düşük Seviye Risk 3
ʘ Düşük Seviye
Risk 6
Orta Seviye Risk 9
Orta Seviye Risk 12
Yüksek Seviye Risk
15
Tekrarlayan (4) Düşük Seviye Risk 4
ʘ ʘ Orta Seviye
Risk 8
Orta Seviye Risk 12
Yüksek Seviye Risk
16
Yüksek Seviye Risk
20 Sürekli
Tekrarlayan (5)
Düşük Seviye Risk 5
Orta Seviye Risk 10
Yüksek Seviye Risk 15
Yüksek Seviye Risk
20
Çok Yüksek Seviye Risk
25
78
İç denetim birimi yapılan denetim çalışmalarındaki aksaklık, hata ve eksiklik gibi durumları ayrıca değerlendirmektedir. Değerlendirmeleri neticesinde iç denetim prosedür ve yönergelerini güncellemekte ayrıca aşağıda yer alan örneklerde görüldüğü gibi iç denetim faaliyetlerini de işlemlerin risk yapısı ve öncelikli durumlarına göre yenilemektedir.
İç denetim faaliyetlerinin sürdürülebilmesinde, denetim ekibinin gelişimi ve denetim prosedürlerinin kalitesi etkin rol almaktadır. A hastanesinde denetim birimi eğitim ve tecrübeleri ile gelişime açık olmaları gelişen ve değişen sisteme entegre olmaları, iç denetim faaliyetlerinin kalitesi açısından önemli bir gelişmedir. A hastanesinde denetim prosedürlerinin iç denetim faaliyetlerinin sürdürülmesi açısından istenilen kaliteyi sağlamaması durumunda değiştirilmesi gereksinimini ön plana çıkarmıştır.
İç denetim birimi ile yapmış olduğumuz çalışmada risk puanı yüksek işlemlerde ekibin tecrübeli çalışanlarının denetim çalışmalarında daha etin olması, özellikli konularda profesyonellerden danışmanlık desteği alınması, daha önceki dönemlerde karşılaşılan hatalı işlemlerin yoğun olduğu işlemlere denetim süresinin artırılması gibi tedbirleri denetim faaliyeti içeresinde dinamik bir şekilde uyguladıkları görülmüştür. İç denetim biriminin yeterli donanımda ve özellikli durumlarda dinamik olarak işlemlere uyum sağlaması iç denetim faaliyetlerinin etkinliğini ve yüksek oranda başarı sağlamasında etkin rol oynadığı gözlemlenmiştir.
Ele alınan A hastanesinde iç denetim öncesi stoklar için oluşabilecek riskler tespit edilmiş bu risklere ilişkin gerekli iç denetim ve iç kontrol işlemleri yürütülmüş bu çalışmalar neticesinde risklerin önlenmesi için önerilerde bulunulmuştur. Öneriler neticesinde tablo da görüleceği üzere risk yoğunluğu daha kabul edilebilir risk seviyelerine düşürülmüş özel A hastanesinde riskler neticesinde oluşacak muhasebe manipülasyonları, hileleri ve hataları önlenebilir seviyelere gelmiştir.
A hastanesinde denetim prosedürlerinin değiştirilmesi ve geliştirilmesi ile birlikte hastane iç denetim faaliyetleri sürdürülebilirliği ve etkinliği artmış olduğu gözlemlenmiştir. İç denetim faaliyetleri işletmenin maddi kayıplarını önlediği gibi işletme faaliyetlerinin etkinliğini artırmış, sistemin daha verimli çalışmasını sağlamış ve iş gücünün etkin kullanımı sağlayarak işletme faaliyetlerinin verimliliğini artırmıştır.
79
Bu çalışma ile işletme ve kurumlarda uygulanacak iç denetim ve iç kontrol sistemleri ile yolsuzlukların, hilelerin, manipülasyonların ve hataların azalacağı ve önleneceği sonucuna varılmış, yapılacak çalışmalar ile iç denetim ve iç kontrol sistemlerinin risk tespiti ve önlenmesindeki payının daha iyi anlaşılacağı düşünülmektedir.
80
KAYNAKÇA
Acar, İ. A. ve Elif A. Ş. (2009), “Plan ve Bütçe İlişkisi Açısından İç Denetim”, Maliye Dergisi, Sayı: 156, 83-103.
ACFE (2019), Report to the Nations 2018 Global Study on Occupational Fraud and Abuse, https://s3-us-west2.amazonaws.com/acfepublic/2018-report-to-the-nations.pdf (Erişim Tarihi: 22.12.2020).
ACFE (2020), Report to the Nations 2020 Global Study on Occupational Fraud and Abuse, https://acfepublic.s3-us-west-2.amazonaws.com/2020-Report-to-the-Nations.pdf (Erişim Tarihi: 14.05.2021).
Akalın, S. E. (2017). TMS 8 Kapsamında Muhasebede Hata ve Hilenin Tespiti ve Şirketlerin Bağımsız Denetim Raporlarının İncelenmesi, Başkent Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İşletme Anabilim Dalı, Yüksek Lisans Tezi.
Akçay, G. (2011), Kurumsal Risk Yönetiminde İç Denetimin Rolü ve Kamu İdarelerinde Yaşanan Gelişmeler”, Denetişim, (7), 27-28.
Akçay, S ve Uysal, M . (2019). Hastane İşletmelerinde İç Denetim ve Hile Denetimi İlişkisi Üzerine Bir Değerlendirme. Artvin Çoruh Üniversitesi Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi, 5(2), 205-225
Aksoy, M. (2008). “Kamuda İç Kontrol & İç Denetim”, Ankara: Muhasebat Kontrolörleri Derneği.
Aksoy, T. (2005). Bağımsız Denetim Şirketleri İçin Ulusal ve Uluslararası Düzenlemelerle Uyumlu Çok Yönlü Bir İç Kontrol Anket Formu Önerisi”. Mali Çözüm Dergisi, Ekim-Kasım-Aralık, (73), 168-202.
Alagöz, A. (2008). “İşletmelerde İç Kontrol Sisteminin Önemi ve Denetim Komiteleri ile İç Denetim Birimi İlişkisinin Hata ve Hilelerinin Önlenmesindeki Rolü”, Editörler: Doğan Zeki, İnal Mehmet Emin, Güncel İşletmecilik Konuları, Konya: Tablet Yayınları, 95-126.
Albrecht, W. S. (2018) Instructor Solutions Manual: Fraud Examination, U.S.A, Cengage Learning.
Albrecht, W. S. Albrecht, C. C. ve Albrecht, C. O. (2009). Fraud Examination.
South- Western Cengage Learning.
Alıcı, O. V. (2006). “Belediyelerde İç Denetim”, Mahalli İdareler Aylık Mesleki Mevzuat Dergisi, Ekim, Yıl: 16, Sayı: 147, 48-54.
81
Atasever, M. ve Altunkaynak, K. (2018), Sağlık İşletmelerinde Tıbbi Labaratuvar Hizmet Alımları Yönetimi, Ankara.
Aygün, D. (2013). Yaratıcı Muhasebe Stratejileri, Eskişehir Osmangazi Üniversitesi, 8 (2).
Azaltun, M. (1999), Otel İşletmelerinde İç Kontrol. Eskişehir: Eskişehir T.C.
Anadolu Üniversitesi Yayınları, No:1075.
Bağımsız Denetim Raporlarının İncelenmesi, Başkent Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İşletme Anabilim Dalı, Yüksek Lisans Tezi.
Beasşey, M. (2019), What is Enterprise Risk Management, ERM Professional Insights, NC State University, Enterprise Risk Management Initiative, https://erm.ncsu.edu/az/erm/i/chan/library/What_is_ERM_July_2019.pdf (Erişim Tarihi:
22.11.2020)
Bilen, A, ve Akatak, A. (2019). Adli Muhasebe Uygulama Alanları İle Adli Muhasebe Kapsamında Hile Ve Yolsuzlukların İncelenmesi. Artuklu Kaime Uluslararası İktisadi ve İdari Araştırmalar Dergisi, 2 (2) , 164-175.
Bozdağ, F. (2020), Kurumsal Risk Yönetimi: Üniversiteler İçin Bir Uygulama Örneği, Yozgat Bozok Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İşletme Anabilim Dalı, Yüksek Lisans Tezi, Yozgat.
Bozkurt, C.(2010), Risk, Kurumsal Risk Yönetimi ve İç Denetim, Denetişim, (4), 17-30.
Bozkurt, N. (2000), Muhasebe Denetimi, Alfa yayınları, 3. Baskı, İstanbul.
Bozkurt, N. (2011), İşletmelerin Kara Deliği Hile, Alfa Yayınları, İstanbul.
Bozkurt, N. (2016) İşletmelerin Kara Deliği Hile Çalışan Hileleri, İstanbul, Alfa Yayınları.
Boztepe, Engin (2017), Hile denetimi ve tespitinde lojistik regresyon analizinin kullanımı; Sağlık sektöründe bir uygulama, İzmir Katip Çelebi Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İşletme Ana Bilim Dalı, Doktora Tezi, İzmir.
Bulut, Y. ve Bakan, İ. (2012), Yönetici ve Yöneticilik Üzerine Kahramanmaraş Kentinde Bir Araştırma, SÜ İİBF Sosyal ve Ekonomik Araştırmalar Dergisi, 5 (9), 62-89 Carmichael, D.R. - Graham, Lynford. (2011), Accountant’s Handbook, Special Industries and Special Topics, John Wiley&Sons, New Jersey.
COSO (2013). Internal Control—Integrated Framework, Comitte of Sponsoring Organizations (COSO).
82
COSO, (2017) Integrating with Strategy and Performance Executive Summary, https://www.coso.org/Documents/2017-COSO-ERM-Integrating-with-Strategy-and-Performance-Executive-Summary.pdf (Erişim Tarihi: 22.06.2021)
Çarıkçı, Oğuzhan ve Yıldırım, Ahmet (2020), Risk Odaklı İç Denetimin Stratejik Yönetim Anlayışı Açısından Değerlendirilmesi, Süleyman Demirel Üniversitesi Vizyoner Dergisi, 11 (26), 302-313.
Çubukcu, Sezen (2009), “Muhasebe Hilelerini Ortaya Çıkarmada Benford Modeli’nin İlk İki Basamak Yaklaşımı ile Kullanılması, MÖDAV, 11(3), 113-142.
Demir, M. (2010), Türk Kamu Yönetiminde İç Denetim, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Atılım Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.
Demir, M. ve Arslan, Ö. (2018) "Finansal Raporlama Hilelerinin Saptanmasında Kullanılan Araçların Önem Derecelerinin Bağımsız Denetçilerin Bakış Açılarıyla Değerlendirilmesi", Adıyaman Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, No:30, 1099 – 1142.
Doğan, S. ve Kayakıran, D., (2017), “İşletmelerde Hile Denetiminin Önemi”, Maliye Finans Yazıları, 108, 67-188.
Elitaş, C. (2004). “İç Denetçinin Verdiği Raporların Üst Yönetim Tarafından Değerlendirilmesi”, Mali Çözüm Dergisi, Ekim-Kasım-Aralık, Sayı: 69, 220-238.
Emhan, A. (2009), Risk Yönetim Süreci Ve Risk Yönetmekte Kullanılan Teknikler, Atatürk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 23 (3), 209-220.
Fishman, H. N. (2001), “Signs of Fraud: A Case By Case Review”, Cpa Journal, 71(3), 58-59.
Frank, F. (2000), Korku Kültürü: Risk Almanın Riskleri, Çev: Barış Yıldırım, Birinci Basım, Ayrıntı Yayınları, İstanbul.
Gökçen, B. ve Yelken, R.A. (2019). Holdinglerde Risk Odaklı İç Denetim Yapısı Ve Bir Araştırma, Ida Academia Muhasebe ve Maliye Dergisi, 2 (2), 155-177.
Göksu, S. (2011) “Adli Muhasebe Kapsamında Çalışan Hileleri ve Kars İlinde Adli Vakalar Analizi”, İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, İstanbul.
Gül, S. (2016). Kalkınma Ajanslarında Kurumsal Risk Yönetimi Sistemi.
Denetişim, (11), 76-85.
Güney, S. (2009), Yönetim ve Organizasyon, Nobel, Ankara.