Nombre de jours
2.3.5 Lien avec le pergélisol
údo da regulação normativa:
u. impondo o respeito pelos contratos e proclamando conforme à «equidade natural» que:
- as pessoas honrem os seus compromissos452, - os prazos acordados sejam observados453,
446 Dig.15.1.32pr. (Ulpianus 2 disp.): "sed licet hoc iure contingat, tamen aequitas
dictat iudicium in eos dari, qui occasione iuris liberantur".
447 Dig.17.2.63.5 (Ulpianus 31 ad ed.).
448 Dig.2.7.2.1 (Paulus 4 ad ed.): “Eadem aequitas est in eo, qui alio quam quo
debuerat in ius vocabatur”.
449 Dig.11.1.21 (Ulpianus 22 ad ed.): "Ubicumque iudicem aequitas moverit, aeque
oportere fieri interrogationem dubium non est".
450 Dig.13.4.4.1 (Ulpianus 27 ad ed.): "in summa aequitatem quoque ante oculos
habere debet iudex, qui huic actioni addictus est".
451 Dig.4.2.23.1 - Dig.4.2.23.2 (Ulpianus 4 opin.): "Si iusto metu perterritus cogni-
tionem, ad quam ut vinctus iret, potens adversarius minabatur, id quod habere licebat compulsus vendidit, res suae aequitati per praesidem provinciae restituitur. Si faenerator inciviliter custodiendo athletam et a certaminibus prohibendo cavere compulerit ultra quantitatem debitae pecuniae, his probatis competens iudex rem suae aequitati restitui decernat". Cfr. Palma, Antonio, "«Civile, Incivile, Civiliter,
Inciviliter». Contributo allo Studio del Lessico Giuridico Romano", Index, 12 (1983- 1984), 257-297.
452 Dig.2.14.1pr. (Ulpianus 4 ad ed.): “Huius edicti aequitas naturalis est. quid
enim tam congruum fidei humanae, quam ea quae inter eos placuerunt servare?”.
- as partes interpretem e cumpram as suas obrigações con- tratuais de acordo com esse princípio de equidade454, - o dote constituído com base em bens sociais deva ser res-
tituído à própria sociedade, mesmo que o sócio tenha mor- rido antes da dissolução do matrimónio da filha455. v. apelando à boa fé no cumprimento das obrigações, o que en-
volve que, entre outros:
- se admita a categoria geral das «obrigações naturais»456, - sejam afastados dos contratos aqueles que podem induzir
em erro os contratantes457,
- seja respeitada a vontade dispositiva do proprietário458, - as excepções que exoneram o devedor devam ser subme-
tidas a um julgamento quanto à sua justiça particular459. w. enfatizando a necessidade de responsabilização da conduta in-
dividual, reconhecendo que a existência de uma acção pode servir fins de prevenção geral, impedindo que lacunas aparen- tes conduzam directamente à proliferação de condutas irres- ponsáveis 460, e que um mesmo motivo de equidade deve per- mitir estabelecer um limite à atendibilidade das recusas de as- sunção de deveres cívicos461.
x. demarcando a responsabilidade solidária de tutores462 ou a res-
qui constituta ex consensu facta custodit, quoniam grave est fidem fallere".
454 Dig.44.7.2.3 (Gaius 3 inst.): "Item in his contractibus alter alteri obligatur de
eo, quod alterum alteri ex bono et aequo praestare oportet".
455 Dig.17.2.81 (Papinianus 9 quaest.): "reddi pecuniam societati debuisse, pactum
ex aequitate sic nobis interpretantibus".
456 Dig.46.3.95.4 (Papinianus 28 quaest.): "Naturalis obligatio ut pecuniae numera-
tione, ita iusto pacto vel iureiurando ipso iure tollitur, quod vinculum aequitatis, quo solo sustinebatur, conventionis aequitate dissolvitur".
457 Dig.27.6.1pr. (Ulpianus 12 ad ed.): "Huius edicti aequitas non est ambigua, ne
contrahentes decipiantur, dum falsus tutor adhibetur".
458 Dig.41.1.9.3 (Gaius 2 rer. cott.): "nihil enim tam conveniens est naturali aequi- tati quam voluntatem domini volentis rem suam in alium transferre ratam haberi". 459 Dig.50.17.66 (Iulianus 60 dig.): "desinit debitor esse is, qui nanctus est excepti-
onem iustam nec ab aequitate naturali abhorrentem".
460 Dig.47.4.1.1 (Ulpianus 38 ad ed.): "Haec autem actio, ut labeo scripsit, natura-
lem potius in se quam civilem habet aequitatem, si quidem civilis deficit actio: sed natura aequum est non esse impunitum eum, qui hac spe audacior factus est".
461 Dig.50.5.1pr. (Ulpianus 2 opin.): "Omnis excusatio sua aequitate nititur. sed si
praetendentibus aliquod sine iudice credatur, aut passim sine temporis praefinitio- ne, prout cuique libuerit, permissum fuerit se excusare, non erunt, qui munera ne- cessaria in rebus publicis obeant".
ponsabilidade por dolo dos gestores de negócios463, ou a res- ponsabilidade do devedor principal perante os fiadores subro- gados464.
y. fortalecendo a posição do possuidor de boa fé, concedendo-lhe meios expeditos de defesa465.
z. assegurando a regulação detalhada dos poderes do proprietário nas suas relações com os demais, seja configurando alguns di- reitos reais contra vizinhos decorrentes de um princípio de uti- lidade e não-prejuízo 466, seja admitindo temperar, por um exame circunstanciado, as regras da acessão natural467. aa. salvaguardando as expectativas de terceiros de boa fé, com
efeitos vários como o de interpretar os ditames da boa fé de acordo não só com o direito civil, com o direito pretório e com o direito das gentes mas também de acordo com a equidade, e em atenção aos próprios interesses de terceiros, no sentido de se admitir que a interpenetração de interesses torna qualquer um vulnerável a acordos de que não é parte468.
tutores divisa tutela est: aequitas, quae merum ius compensationis inducit, propter officium et personam agentis tutoris non differtur: nam divisio tutelae, quae non iuris, sed iurisdictionis est, modum administrationi facit et inter ipsos locum habet nec experiri cum pupillo volentibus obstare debet".
463 Dig.3.5.3.9 (Ulpianus 10 ad ed.): “Interdum in negotiorum gestorum actione
labeo scribit dolum solummodo versari: nam si affectione coactus, ne bona mea distrahantur, negotiis te meis optuleris, aequissimum esse dolum dumtaxat te praes- tare: quae sententia habet aequitatem”.
464 Dig.17.1.8.8 (Ulpianus 31 ad ed.).
465 Dig.6.2.17 (Nerva 3 membr.): "Publiciana actio non ideo comparata est, ut res
domino auferatur: eiusque rei argumentum est primo aequitas, deinde exceptio «si ea res possessoris non sit»: sed ut is, qui bona fide emit possessionemque eius ex ea causa nactus est, potius rem habeat".
466 Dig.39.3.2.5 (Paulus 49 ad ed.).
467 Dig.39.3.2.6 (Paulus 49 ad ed.) "idcirco et si terrae motu aut tempestatis magni-
tudine soli causa mutata sit, neminem cogi posse, ut sinat in pristinam locum condi- cionem redigi. sed nos etiam in hunc casum aequitatem admisimus".
468 Dig.16.3.31pr. - Dig.16.3.31.1 (Tryphonus 9 disp.): "Bona fides quae in con-
tractibus exigitur aequitatem summam desiderat: sed eam utrum aestimamus ad merum ius gentium an vero cum praeceptis civilibus et praetoriis? […] Incurrit hic et alia inspectio. bonam fidem inter eos tantum, quos contractum est, nullo extrinse- cus adsumpto aestimare debemus an respectu etiam aliarum personarum, ad quas id quod geritur pertinet? exempli loco latro spolia quae mihi abstulit posuit apud seium inscium de malitia deponentis: utrum latroni an mihi restituere seius debeat? si per se dantem accipientemque intuemur, haec est bona fides, ut commissam rem recipiat is qui dedit: si totius rei aequitatem, quae ex omnibus personis quae negotio
bb. obviando às injustiças resultantes das demoras processuais – regulando, por exemplo, a matéria dos frutos na pendência do litígio469