LEESDIDACTIEK IN HET SECUNDAIR
ONDERWIJS
Mee(r) lezen in Gent
VAKGROEP ONDERWIJSKUNDE
ONDERZOEKSGROEP TAAL, LEREN, INNOVEREN
OVERZICHT
3
OVERZICHT
̶̶ Kennismaking
̶̶ 5 sleutels voor effectieve leesdidactiek
̶̶ Een concreet voorbeeld: ProjectExpert
̶̶ Tijd voor vragen
4
KENNISMAKING
5
WIE BEN IK?
̶̶ Pedagogische Wetenschappen
̶̶ Lerarenopleiding
̶̶ Doctoraatsonderzoek naar
begrijpend lezen in het secundair onderwijs
̶̶ Begeleiders: Hilde Van Keer &
Koen Aesaert
6
WIE ZIJN JULLIE?
̶̶ Naam?
̶̶ School?
̶̶ Welke vragen hebben jullie over begrijpend- leesdidactiek?
7
5 SLEUTELS VOOR EEN EFFECTIEVE
LEESDIDACTIEK
8
VLOR REVIEW
9
10
PER SLEUTEL
11
̶̶ Betekenis
̶̶ Waarom belangrijk?
̶̶ In de klas
̶̶ Jullie input: concrete ideeën/ voorbeelden
SLEUTEL 1: FUNCTIONALITEIT
12
SLEUTEL 1: FUNCTIONALITEIT
= uitdagende, betekenisvolle leesopdrachten voorzien
Leerlingen lezen met een concreet doel voor ogen
Sluit aan bij dagelijkse leven of interesses
13
14
Wat zal er
gebeuren met het hoofdpersonage?
Hoe kan ik deze game installeren?
Waarom worden jongens anders
verliefd dan meisjes?
Wat is er aan de hand in de wereld?
WAAROM?
Leerlingen ervaren lezen als nuttig en betekenisvol Actief aan de slag tijdens het lezen
Meer verbindingen met voorkennis
Verhoogde kans op effectief tekstbegrip
15
IN DE KLAS
- Teksten kiezen die aansluiten bij de leefwereld van leerlingen
- Relevante opdrachten/ leesdoelen koppelen aan teksten
- Leerlingen zelf teksten of leesdoelen laten kiezen - Lees- en schrijfopdrachten aan elkaar verbinden
16
LEESOPDRACHTEN: IDEEËN/ VOORBEELDEN
https://padlet.com/kim_vanammel/Meerlezen
17
SLEUTEL 2: INTERACTIE
18
INTERACTIE TUSSEN LERAAR EN LEERLING
19
Tekstthema introduceren Voorkennis activeren
Enthousiasmeren Leesdoel bespreken
… VOOR
In gesprek gaan over de tekst
Onduidelijke passages verhelderen
Vragen stellen of laten opstellen
… TIJDENS
Laten nadenken over betekenis van de tekst Vragen stellen of laten
opstellen
Terugkoppelen naar leesdoel
… NA
WAAROM?
Leren om teksten te begrijpen gaat niet automatisch
Ondersteuning nodig van de leraar
20
INTERACTIE TUSSEN LEERLINGEN
̶̶ In groepjes lezen
̶̶ Opdrachten rond de teksten uitvoeren
̶̶ Boekgesprekken
̶̶ …
21
WAAROM?
Interactie tussen leerlingen
22
Actief aan de slag gaan
met informatie in de tekst Elkaar ondersteunen om tot tekstbegrip te komen
IN DE KLAS
Lezen in groepjes met verschillende rollen
23
Voorspeller Vragen steller
Verduidelijker Samenvatter PER
STRATEGIE
Voorlezer
Strategiebewaker PER TAAK
INTERACTIE: IDEEËN/ VOORBEELDEN
https://padlet.com/kim_vanammel/Meerlezen
24
SLEUTEL 3: STRATEGIE-INSTRUCTIE
25
LEESSTRATEGIEËN
= een mentale tool die een lezer inzet om begrip te ondersteunen, monitoren of te herstellen
26
WAAROM?
Verschillen in teksten, lezerskenmerken, leesdoelen,…
Nood aan verschillende strategieën, die op een flexibele en selectieve manier gebruikt kunnen worden
27
28
TYPE
COGNITIEF METACOGNITIEF
FASE
VOOR het lezen
Voorspellen
Voorkennis activeren
Titels, tussentitels en prenten bestuderen ...
Plannen van de leesaanpak Leesdoelen formuleren ...
TIJDENS het lezen Betekenis van moeilijke woorden achterhalen Schematiseren
Markeren van sleutelwoorden Hoofd- en bijzaken onderscheiden Jezelf vragen stellen
Herlezen
Samenvatten
(Delen van een) tekst in je eigen woorden formuleren
...
Bewaken van het leesproces- en leesbegrip Planning reviseren
Reflecteren op leesbegrip ...
NA
het lezen
Schematiseren Samenvatten
(Delen van een) tekst in je eigen woorden formuleren
...
Terugblikken op leesbegrip
Terugblikken op leesstrategiegebruik ...
IN DE KLAS: 4 EFFECTIEVE STRATEGIEËN
29
STRATEGIE-INSTRUCTIE
Belangrijk om aan te leren
wat een strategie inhoudt
hoe je een strategie kan gebruiken
wanneer je een strategie kan gebruiken waarom je een strategie moet gebruiken
30
IN DE KLAS: STRATEGIE-INSTRUCTIE IN 5 STAPPEN
31
STAP 1: RELEVANTIE
̶̶ Stellingen/ klasgesprek/ oefening over het belang van leesstrategiegebruik
̶̶ Huidige strategiegebruik in kaart brengen via een vragenlijst/ observatie/ klasgesprek
̶̶ Leerlingen vragen om luidop na te denken tijdens het lezen
32
STAP 2: EXPLICITEREN
Klasgesprek over
̶̶ Wat de strategie inhoudt
̶̶ Hoe je een strategie gebruikt: welke stappen
̶̶ Wanneer: voor – tijdens – na het lezen, bij moeilijkheden …
̶̶ Waarom: moeilijke stukken beter begrijpen, verbanden leren zien …
33
STAP 3: MODELLEREN
Luidop nadenken als leraar
https://www.powtoon.com/online-presentation/cq03ZvW FsjD/?mode=movie#/
34
STAP 4: BEGELEID INOEFENEN
35
STAP 5: TRANSFER
̶̶ Implementeren in zaakvakken
̶̶ Gebruiken van teksten uit het dagelijkse leven van de leerlingen
̶̶ Inzetten tijdens huiswerk
̶̶ …
Zie ook sleutel 5
36
STRATEGIE(-INSTRUCTIE): VOORBEELDEN/
IDEEËN
https://padlet.com/kim_vanammel/Meerlezen
37
SLEUTEL 4: LEESMOTIVATIE
38
39
LEESMOTIVATIE
40
WAAROM?
Autonome leesmotivatie
Veranderingen in leesgedrag: bv. meer lezen of actiever lezen
Beter teksten begrijpen
41
STIMULEREN VAN LEESMOTIVATIE
42
IN DE KLAS: AUTONOMIE
̶̶ Keuze/ inspraak
̶̶ in teksten
̶̶ in verwerkingsopdrachten
̶̶ Relevantie van de taak duiden
̶̶ Identificeren en verbreden van leesvoorkeuren
̶̶ in klasgesprekken
̶̶ voorlezen
̶̶ boekenbingo
̶̶ Vrij (begeleid) lezen
̶̶ …
43
IN DE KLAS: VERBONDENHEID
̶̶ Voorlezen
̶̶ Boekgesprekken
̶̶ Samenwerking tijdens de leesles
̶̶ Samen lezen
̶̶ Samen verwerkingsopdrachten uitvoeren
̶̶ …
44
IN DE KLAS: COMPETENTIE
̶̶ Leesstrategieën aanleren
̶̶ Zorgen voor succeservaringen
̶̶ Bieden van voldoende structuur
̶̶ …
45
LEESMOTIVATIE: VOORBEELDEN/ IDEEËN
https://padlet.com/kim_vanammel/Meerlezen
46
SLEUTEL 5: TRANSFER
47
TRANSFER
= doortrekken in alle vakken
= doortrekken over leerjaren heen
= doortrekken buiten de schoolmuren
48
WAAROM?
̶̶ Nut inzien van lezen (~ sleutel 1: functionaliteit)
̶̶ Meer oefenkansen
̶̶ Verhoogde kans dat leerlingen leesstrategieën inzetten buiten de klassieke leeslessen
49
IN DE KLAS
Leesbeleid op school
Enkele concrete ideeën:
- Strategiekaart gebruiken in alle vakken
- Strategiegebruik gradueel opbouwen vanaf het eerste jaar
- Teksten uit andere vakken gebruiken in de leesles - …
50
TRANSFER: VOORBEELDEN/ IDEEËN
https://padlet.com/kim_vanammel/Meerlezen
51
52
PROJECTEXPERT
53
̶̶ Educatief programma
̶̶ 12 lessen
̶̶ Gebaseerd op theoretische principes
̶̶ Volledig uitgewerkt (handleiding voor leraren, materialen,…)
̶̶ Voor leerlingen in het derde jaar bso
54
FOCUS OP HET BSO
55
56
PRINCIPE 1: KEUZE VAN TEKSTEN
57
58
PRINCIPE 2: FOCUS OP LEESSTRATEGIEËN
59
60
61
62
STRATEGIE-INSTRUCTIE
63
PRINCIPE 3: SAMEN LEZEN PER TWEE
64
PRINCIPE 4: FUNCTIONEEL LEZEN
65
Doordachte keuze van teksten
- Vragen bv. hoeveel verdien je met een studentenjob?
- Fake news bv. zat er ooit cocaïne in Coca-Cola?
- Eigen ervaringen bv. hoe tonen jongens hun emoties?
- Misvattingen bv. zullen al onze jobs overgenomen worden door robots?
66
OPBOUW LES
̶̶ Introductie: focus op leesmotivatie
̶̶ Inoefening: aanleren en inoefenen leesstrategieën, in groepjes van twee
̶̶ Reflectie
67
12 LESSEN
̶̶ Les 1: introductie
̶̶ Les 2-6: aanleren strategieën
̶̶ Les 7-12: inoefenen strategieën
68
TIJD VOOR VRAGEN
69
VRAGEN?
70
Ghent University
@ugent
Ghent University
Kim Van Ammel
VAKGROEP ONDERWIJSKUNDE [email protected]
www.ugent.be
www.taallereninnoveren.ugent.be
http://onderzoeksprojectbegrijpendlezen.weebly.com
