• Aucun résultat trouvé

mhstrategy strategy summary inuinnaqtun eng 0

N/A
N/A
Protected

Academic year: 2022

Partager "mhstrategy strategy summary inuinnaqtun eng 0"

Copied!
38
0
0

Texte intégral

(1)

Ihumaligiyit Aaniaqtailiniq Katimayit Kanatami

Ahianguqnit Tiliugutit, Ahianguqtitni Inuuhit:

Tapkuat Ihumaligiyit Aaniaqtailiniq Atugakhaliat Kanatamut

NAINAQHIMAYUT

(2)

Atugakhalianut Havaqatigit:

Mary Bartram, Howard Chodos, Sarah Gosling,Susan Lynn Hardie, Francinē Knoops, Louise Lapierre, Donna Lyons, Barbara Neuwelt Kipuktaiyinut Kamayi:

Mylene Proulx

ᑖᒃᑯᐊ ᑎᑎᕋᖅᓯᒪᔪᑦ ᐊᑐᐃᓐᓇᐅᒪᕗᑦ [ᑎᑎᕐᓗᒍ ᓄᓇᖃᖅᑳᖅᓯᒪᔪᑦ ᐅᖃᐅᓯᖓ ᐅᕝᕙᓘᓐᓃᑦ ᐃᓄᐃᑦ ᐅᖃᐅᓯᖓ].

This document is available in English.

Ce document est disponible en français.

ᐅᐅᐧᐁ ᐅᔑᐱᐃᑲᓐ ᑕᐧᑲᓐ ᐃᔑᑭᔑᐧᐁᐧᐃᓐ (ᐅᒋᐧᐯ).

Omā māsināhikān otā kākēkātcitinēnāwāw (Paskwāw Ayamowin) Omā māsināhikān otā kākēkātcitinēnāwāw (Sakāw Ayamowin) Ukuat titiqat piyaulat talvani www.mentalhealthcommission.ca Atugahuaquyauyut uqauhit: Ihumaligiyit Aaniaqtailiniq Katimayit Kanatami. (2012). Ahianguqnit Tiliugutit, Ahianguqtitni Inuuhit:

Tapkuat ihumaligiyit aaniaqtailiniq atugakhaliat Kanatamut. Calgary, AB: Makpigaliuqtuq.

©2012 Mental Health Commission of Canada 10301 Southport Lane, SW, Calgary, Alberta, T2W 1S7

(3)

HIVUNMUT

Kivgaqtuqhugit tapkuat Ihumaligiyit Aaniaqtailiniq Katimayit Kanatami, aliahukpiaqtugut hatqiqtitni haphiknut Ahianguqnit Tiliugutit, Ahianguqtitni Inuuhit: Tapkuat Ihumaligiyit Aaniaqtailiniq Atugakhaliat Kanatamut. Tapkuat makpigaliuqnit ukuat titiqat pityutilgit pitaqninik atuqpiaqtut ilagiyai tapkuat havagiyaii tahapkuat uqauhiuyut tapkuanni Ihumaligiyit Aaniaqtailiniq Katimayit tapkunanga Kavamatkut Kanatami talvani Aipuru 2007.

Tapkuat Katimayit pihimayai atuqpakhimanit, ilihimanit uqautyaunilu tausatnit inungnit quyagitnaq nunaqyuaqmit piyaulaktitlugit

uuktugutiliuqnit ukuat Atugakhaliat. Tapkuat unipkat tuhaqhimayavut inungnit inuuyut piqaqhutik ihumaliqutinut aaniaqtailiniqmut ihuityutiliknut aaniagutilgitlu, tapkuat ilagiyai, amihutlu pinahuaqpiaqtut inuit havaqatigiyai quyagitnaq nunaqyuaqmi qangugutigiyavut, ningaktitatigut, pinahuapkaqtigiyavutlu.

Una Atugakhaliaq pityutilik nakuuhivalqininik ihumaliqutinut aaniaqtailiniqmut inuuhigikniqmutlu tamaitnut pinguqtittugitlu, piqatigikhutik, tamna ihumaliqutinut aaniaqtailiniqmut havagutit pilattiaqtut piyaqaqninik inuit tamaitnut ukiulgit inuuyut piqaqhutik ihumaliqutinut aaniaqtailiniqmut ihuityutit aaniagutitlu, ilagiyaitlu. Unapikaphungittuq havanguhinaqnia. Piittuq tamanagitnaq

ihauqhautikhamik piittuqlu atauhiqmik qanugiliugutikhamut atuttialamik tamaitnut tamaitniluniit nunatagauyuni.

Una Atugakhaliaq taimaittumik havagiyai amihut allatqit pityutit hatqiqtitugitlu amihut atugahuaqunit ahianguqninut. Tapkuat akhut havaknit pipkaqni tahapkuatatugahuaqunit atuliqtitninut tatya havagiliqtai kavamauyut, piqaqtitiyut ihumaliqutinut aaniaqtailiniqmut tugangayutlu kivgaqtutit,

tahapkuatlu amihugaluit inuit humiliqak nunaptingni atuqpagait tahapkuat kivgaqtutit ukiuq tamaat.

Tapkuat Katimayit kayuhiniat pininik piyakhatik, kihimik pipkaliqnit tapkuat ihumaliqutinut

aaniaqtailiniq havagutit hamani nunaqyuaqmi ilaa havanguyuq tamaptingnut.

Ukpiguhuktugut pilik tatya atuqtunik atuqpakhimanit pilaqninut ahiangugutikhat.

Ayuqnaqniaqtugaluaq, kihimik tahapkuat ahiangugutikhat hatqiqpaliqtut piplugit ihumaliqutinut aaniaqtailiniqmut havagutit amihunut ukiuni.

Piyaqaqtugut akimalugulu tamna ihumaginia tamna pihimania inuit pitquhigiyaita akuniuvallaqmat pityutauplunilu ihuiligutauninut amihunit atuqpaktat.

Piyaqaqtugut atugahuaqpiaqtitlugitlu tamaita hanmiyat ihumaliqutinut aaniaqtailiniqmut ihuityutilik aaniagutilikluniit pilaq pinahungaqninik tahapkuat ayyikkutai ikayutit, qanugiliuqtaunit kivgaqtutitlu taimattauq quyagitnaq ahiitut piyunik timimut aaniaqtailiniqmut akhugutiliknik.

Pilaqtugut piyaqahutalu atugahuaqtitni ihumaliqutinut aaniaqtailiniqmut tamaitni inuuhiqni, qanugiliugahuaqlutik ayuqnaitpat mikhuigiaqtitni inuit hivuganaqnikkuqnit pivaliatitninut ihumaliqutinut aaniaqtailiniq ihuilittit aaniaqniqluniit, piniqluniit akhuliqpiaqniq ihumagiliqnitluniit inminiqniq.

Piqaqtuq amihunik nakuhivaliquqtunik pivalianinut.

Tapkuat tuhagakhaliuqtit atuqtauniqhauliqtut pivaligutauninut. Tapkuat maniliugutinut naunaiqhimanit nakuhivaliqnit ihumaliqutinut aaniaqtailiniq takukhauvaliqtuq havaktitiyunut kavamauyunutlu. Ilihimanivut hunat atuttiagiakhait utiqniqmut inuuhigikniqmut aglivalianginaqtut qau tamaat.

Ahianguqnit Tiliugutit, Ahianguqtitni Inuuhit piqaqtitai tapkuat uuktugutiliugait kipuktitainut pinahuaqtitnit ahianguqninut huliniqnut, atauhiqmuktitni inuit pinahuaqnit quyagitnaq nunaqyuaqmi tapkununga nuqalaittunut ingutaqnit nakuhivaliqtininut ihumaliqutinut aaniaqtailiniqmut.

Nigiuktugut ilaunikhaqnut uvaptingnut piyangani una.

Michael Kirby David Goldbloom Louise Bradley

(4)

NAINAQHIMAYUT

Una hivulittuq ihumaliqutinut aaniaqtailiniqmut atugakhaliat Kanatamut. Taphuma hatqiqtitnia pityutauyuq angiyumik atuqniq pinahuaqninut pipkaqni ihumaliqutinut aaniaqtailiniq ‘hatqiqtitni iqhimaninut’

ilittuginilu, tamatkikni uqauhit huyaunitlu, ttapkuat piqpiaqnit tauyauninut piqalaitni aaniaqtailiniq piittumik ihumaliqutinut aaniaqtailiniq.

Pigaluaqtitlugu qaphit inugiaknit ilagit maligaqnutlu nunat tapkuat kavamatuqatkut piqaqnit atuqpiaqtunik ihumaliqutinut aaniaqtailinit havangit, tapkuat ihuaqhaqnit atuqtitnilu aaniaqtailiniqmut munaqhiniq, inuligiyikkut kivgaqtit ilihaqniqlu Kanatami piyauhimaniqhat nunaqyuaqtanit nunatagauyunitlu

kavamanginit. Pigaluaqtitlugu tapkuat tamaita-Kanatamiut pigiaqnit ikayulaqnit tamaitnut nunatagauyunut nakuhivaliqnit ihumaliqutinut aaniaqtailiniq qanugitnit, upalungaiyautit titiqat hugiagutai tahapkuat pityutit tapkuat ihumagininut taphuma nunaqyuap tamaat atuinangittut. Nunatagauyunit akhuqnaqnit ilavaliqhimayut tapkuat ihumagiyauninut pipkaqnit uqauhigiyaunit ihumaliqutinut aaniaqtailiniq pityutit pittailinit inungnit tamaitnit akuniuvalaqtumik.

Ahianguqnit Tiliugutit, Ahianguqtitni Inuuhit tapkuat katihimanit amihut ukiut akhut havat atugahuaqtitnilu inungnit quyagitnaq nunaqyuaqmi. Taman atuqpiaqtuq pityuta pivaliatitninut tapkuat uqauhiuvaknit tausat inuit inuuyut ihumaliqutinut aaniaqtailiniqmut ayuqhagutilgit aaniagutilgitlu. Amigaiqpalianginaqtut qaphiuni pinahungagutigivaliqtai uqaqnit inungnut inmingnut atuqhimaniqtik amihutlu pittailitit hanmiyai ikayuqtikhaqhiuqhutik piyaqaqtamingnik maniktaittunut quyagitnaqlu ihumaliqutinut aaniaqtailiniqmut havagutit. Ilagini ilauyut uqauhigikmiyai una naunaiyaqniq tugangania amihunut akhuqnaqnit

hanmikmiyaittauq. Kivgaqtutit piqaqtitnit (tahapkunani ihumaliqutinut aaniaqtailiniq havagutit hilatagutlu tapkuat), naunaiyaiyit, maligaqnutlu ayuitnit ilaliutiyai nipiktik ilaliutiyai nipiktik ilauyugaluknut ququaqtut piyaqaqpiaqtunut ahianguqniqnut. Tamaqmik nipligutigiyai pivaliatitni una Atugakhaliaq.

Quyagitnaq ukiuni, atauhiq tallimanit inungnit Kanatami atuqhimayut ihumaliqutinut aaniaqtailiniqmut ihuityutinik aaniagutmikluniit, piplugu akinga maniliugutauyut avatquqpiaqhimanit tapkuat $50 bilian.1

Ahianguqnit Tiliugutit, Ahianguqtitni Inuuhit piyut tapkuninga nakuhivaliqnit ihumaliqutinut aaniaqtailiniq qanugitnit tamaitnut Kanatamiunut. Tamna hatqiqtitnia Atugakhaliat piyuq atuqniani pivikhaqaqpiaqnia nigiuknaqnialu ihumaliqutinut aaniaqtailiniq. Pigaluaqtitlugit amihut kiuyaungittut akhuqnaqnit, naunaipkutatlu pivalianit humiliqak. Kihimiungittuq atuqtauhimaitnia aglivaliani

(5)

Atauttikkutlu, ilihimanivut qanuqtut nakuniqhamik piyangi inuit inuuyut ihumaliqutinut aaniaqtailiniqmut ayugutilgit amigaiqpaliayut qau tamaat, taimattauq tapkuat ilittugiyaunit tamaitnit piyaunahualaqnit nakuhivaliqni ihumaliqutinut aaniaqtailiniq inuuhigikniqlu inuhikhamutlu naamaktumik pityutikhanut. Inuit quyagitnaq nunaqyuaqmi — havaktiuqpiaqtut tahapkualuttauq ikayuqhinnaqtut akiliqtugauhimaittumik, inuuqatigiyailu ilagiyaitlu — pinahuaqpiaqtut inmingnik nakuhivaliqnit ihumaliqutinut aaniaqtailiniqmut qanugitnikhait, tamatkiknik havaqatigikhutik inmigutlu qiniqhutiklu qanuqtut pivaliqnikhainik tapkuat inuliqutit maniliugutitlu qanugitnit aktuanilgit tamaitnut ihumaliqutinut aaniaqtailinit. Tapkuat atuttiaqhimanit takukhauyut amihuni naunaipkutaqni nakuqpiaqtunik tamaitni nunaliit avikhimanini.

Una Atugakhaliaq ilittugiya pilimaitnivut naamaktumik mikhigiaqnit aktuanit ihumaliqutinut aaniaqtailiniq ihuityutai aaniagutitlu atuqhugit havaktaunit kihimiutitlugu. Nunaqyuangupluni, piyaqaqtugut

ihumagivaliqni atugahuaqtitnilu ihumaliqutinut aaniaqtailiniq tamaitnut inugiakniuyunut pittailinilu

ihumaliqutit aaniaqtailiniq aaniagut humiliqak ayuqnaitpat. Katitiqni naunaipkutat tapkuat atuttiaqniqhainut atugahuaqtitnilu pittailinilu havagutit katitauvaliahimayut Kanatami hilaqyuaqmilu amihunut ukiuni, Pilimaittugutlu utaqivaligiakhaq atuqpalianikhainut tahapkuat havagutit humiliqak ayuqnaitpat.

Kanata piyalik upalunagiyaqniq nakuhivaliqninut havagutit tahapkuat atuttiangitnit. Angipyaktumik pivaliqnit piyauyut quyagitnaq nunaqyuaqmi, kihimik huli ungahiktuq humiliqnikhagaluavut. Uqauhititut tapkuat naunaipkutauqpiaqtut 2006 tuhagakhaliat, Hatqiqnit Iqhimanigiyainit Pitainaqnit, “tapkuat qanugitni uqauhiq atugakhaulaittuq.”2 Taimaingitmata ahii aaniaqtailiniqmut qanugitnit, kihimiuyuq atauhiq pingahuni inungni atuqhimayunit ohumaliqutinut aaniaqtailiniq ihuityutit aaniaqniqluniit — tapkualu ikittut atauhiq hitamani nutaqani inuuhuktuniluniit — tuhagauvaktut qiniqnit pitaqnitlu kivgaqtutit havaktaunilu.3, 4 Piqaqtuq amihunik pityutinik tahapkununga. Ihumagiyauvaknia qulagiyaunialu taiyauyakhaq pittailitauyut amihunit inungnit qiniqniq ikayuqtaunikhamut. Nalvaqniq naamaktumik kivgaqtutikhanik akhut

akhugutaulaqtuq. Ilai inuit ilittugingitat ihuityutiqagiakhaq, naliaknit ilihimangitniqmut pipluguluniit tamna aaniagut inmigut pittailitaulaqnia inungnut kangiqhimayanga qanugilivalianiq inmingnut ikayuqtauniqlu ahityigutaulaqnianik. Taman ihumaliqutinut aaniaqtailiniq havagut piyukhauyuq pilaqnia tamaitnut piyaqaqtunut, tatyalu pivikhauyuq una pilaqnikhanut.

Una Atugakhaliaq hanatyuhikhalianguyuq ahianguqniqmut. Pivaliatitauhimayut tapkunanga Ihumaligiyit Aaniaqtailiniq Katimayit Kanatami (tapkuat ‘Katimayit’), uqaqatigittiaqhugit inuit inuuyut piqaqtut ihumaliqutinut aaniaqtailiniq ihuityutilgit aaniagutilgitlu, ilagit, ilauyutlu timiuyut, kavamauyut, qauyimayiuyutlu. Tapkuat Katimayit inmiguqtut, ataqpiangittut timiuyunut tapkuat pinguqtauhimayut kavamatuqatkut kavamaitnit talvani 2007 kiunahuaqhugit atuqpiaqtut atugahuaquyaunit talvani Hatqiqnit Iqhimanigiyainit Pitainaqnit tuhagakhaliat.

(6)

Tamna Atugakhaliat pivaliatitauyut malgukni naunaittukni tukligikhani. Talvani 2009, tapkuat hatqiqtitni tapkuat Mikhaanut Naamakhivalianiq Inuuhigikniqlu: Havagutauyukhat tapkununga Ihumaliqutinut Aaniaqtailiniq Atugakhaliat Kanatamut tapkunanga Katimayit naunaipkutauyuq iniqnit tapkuat hivuliqmik tukligikhat.5 Tapkuat Havagutikhat hatqiqtitai ihumagiyaunit attaqtuyumiklu pinahuaqnit tapkuat pityutilgit naunaiqpaliani angiqatiggigutaunit pihimani amihunut ihumaliqutit aaniaqtailiniq havagutit piyaqaqtavut, havagutit pihimayut:

• Ilittugiyai ihumaliqutinut aaniaqtailiniq piyaqapiaqnia nakuuninut inuhivut pihimaplutiklu nakuniqpanik naunaiyaqnit ilihimanitlu ikayuqninut inuit qanugiliuqni ihumaliqutinut aaniaqtailiniq ihuityutit aaniaqniqluniit ayyikkuhiutini timimut aaniaqtailiniqmut akhuqnaqnit;

• pipkaqtai tamaita nigiugini pilagunaqhinilu namakhivalianiq, ikayuqni ilagit, atugahuaqtitnilu nakuniqpat ayuqnaitpat ihumaliqutinut

aaniaqtailiniq inuuhigikniqlu tamaitnut inungnut;

• piqaqtitni ayyikkiktumik pilaqnit tamaita allatqit nakuniqpat kivgaqtutit, havaktaunit ikayuqnilu tamaita inungnut, humingagaluaqat hugingitlugit, kitumingaqnit, atuqpakhimanit qanugitniluniit;

• pilaqtitni inuit qanugiligiaqnit ihumaliqutinut aaniaqtailiniq ihuityutit aaniagutitlu

piqatauqpiaqnikhainut nunaliuyut hulinitlu ilauttaqni tamaitnut qanugitnit inuliqutit maniliugutitlu inuhiqmut.

Tamaita inungnut inuuyut Kanatami pilaqnilgit pitaqninut nakuniqhanik ihumaliqutinut aaniaqtailiniq inuuhigikniqlu.

– Ihumagiyauyut Uqauhit, Mikhaanut Naamakhivalianiq Inuuhigikniqlu

Ilihimayugut hunat piyaqagiangitnik. Piplugit tahapkuat nakuniqpat pilaqnit naunaipkutat ilauttaqni tausanit inungnit quyagitnaq Kanatami, una Atugakhaliaq tukilik una ihumagiyaunia atugahuaquyauyut hulininut. Tapkuat ihumagiyauni tapkuat Ahianguqnit Tiliugutit, Ahianguqtitni Inuuhit attaqtuyut atugahuaquyauyutlu ilagiktihimayut siksinut atuqpiaqtut Atugakhaliat Tiliugutit. Atuni Atugakhaliat Tiliugutit pinahuaqhimayut atauhiqmik atuqpiaqtumik ilagiyainik katitlugitlu ilaliutihimanit piqaqtitninut tamatkiumayunik hanalguhikhat ahiangquniqnut. Unniqtutiaqhimaniqhat tamaitnut takuyaunit atuni Atugakhaliat Tiliugutit naniyaulat talvani ihuani ukuat nainaqhimayut. Tapkuat siksit Atugakhaliat Tiliugutit tahapkuanguyut:

(7)

1. Atugahuaqtitni ihumaliqutinut aaniaqtailiniq quyagitnaq inuuhiqni angilgagiyauyuni, ilihaqvikmi, havakviknilu, pittailinilu

ihumaliqutinut aaniagut inminiqniqlu humiliqak ayuqnaitpat. Mikhigiaqni tapkuat aktuanit ihumaliqutinut aaniaqtailiniq ayuqhagutit aaniaqniqlu pivaliqtitnilu ihumaliqutinut aaniaqtailiniq inugiakniqni pittailititlu pinahuaqnit qau tamaat pininut tapkuat aktuanahuquqnity piniqhauyuni.

2. Pipkaqnit nakuhivaliqnit inuuhigikniqlu

inunghnut tamaitni ukiuliknut inuuyut piqaqtut ihumaliqutinut aaniaqtailiniqmik ayuqhagutilgit aaniagutilgitlu, pipkagahuaqnilu pioyungnautai.

Tapkuat atuqpiaqtut nakuhivaliqnit ikayuqninut inuit nanini piyungnautit katihimanit kivgaqtutit, havaktaunit ikayuqnilu piiqnitlu ihuinaqtauvaknit piyaqhugit pittailitit ilautainaqninut havakniqmik, ilihaqniq nunaliuyunilu inuuniqmik.

3. Piqaqtitni pilaqnit piyungnautit katitlugit kivgaqtutit, havaktaunit ikayutitlu, qanga humilunit inuit piyaqaqninik. Tamatkiumayut allatqit kivgaqtutit, havaktaunit ikayutitlu ilautitlugit atuqtauvaktut aaniaqtailiniqmut munaqtaunit, nunalikningaqtut taihimayutlu ihumaliqutinut aaniaqtailiniq kivgaqtutit, inuuqatainit ikayutit, ikayutitlu iglukhanut, ilihaqniq havakhatlu.

4. Mikhigiaqnit allatqiktaqnit hivuganaqnitlu pityutit pilaqnitlu ihumaliqutinut aaniaqtailiniq kivgaqtutit, hakugikhivaliqnilu kiuttaqnit

piyaqatunut allatqikni nunaliuyuni Ukiuqtaqtumiunutlu. Ihumaliqutinut aaniaqtailiniq piyukhaq ihumagiyauluni huliyagangat pivaliqtitnahuaqninut tamaita inuuhiqmut qanugitnit hugiaqnitlu tapkuat taihimayut piyalgit ilagit tahapkuatut nuta Kanatamiut inuitlu ukiuqtaqtumi tikinagittutlu nunaliuyut.

5. Havaqatiginit Nunaqaqaqtut Itqilgit, Inuinaunaiqhimalugit tapkuat atuni

allatqiknit qanugitni, piyungnautai ilitquhitlu.

Ququaqhugit tapkuat pilaqnit tamatkiumayunik kayuhimaqnit ilitquhiqnutlu hivuganaitnit ihumaliqutinut aaniaqtailinit kivgaqtutit, tapkuat Ihumaliqutinut Aaniaqtailiniq Atugakhaliat Kanatamut ikayuqhiutilaq ukpiqnaqninut, ihuaqhaqnit, mamihaqninutlu tapkunanga kinguvaginit akhuqpiaqpakninut.

6. Aulaqtitnit hivuliqtiuniq, nakuhivaliqni

ilihimanit, piguqhaqnilu ikayuqtigiknit tamaitni puqtutqiknini. Ahianguqnit ayuqnaqpiaqniat pihimaittumik tamaitnit-kavamauyut pinahuaqnit tapkununga ihumaliqutinut aaniaqtailiniq maligait, pihimaittumik piguaqhaqnit tapkuat hivuliqnit havangi inuit inuuyut piqaqtut ihumaliqutinut aaniaqtailiniq ihuilitilgit aaniaqgutilgitlu, iligiyaitlu, pihimaitumilu piguqhaqnit

hakugiktumik havagutikhalgit ikayuqtuqninut tuhagakhat katitaunit, naunaiyautit

havaktuliqiyikkutlu pivaliatitnit.

Ahianguqnit Tiliugutit, Ahianguqtitni Inuuhit ququaqvigiyai tamaita Kanatamiut ilauyangi havat nakuhivaliqninut tapkuat ihumaliqutinut aaniaqtailiniq havagutit. Tamaqmiungittuq tapkuat

atuigahuaquyauyut tapkunani Atugakhaliat pitagaulat atauttikkut, tamnalu, nunaqyuaqmi attaqtuqpiaqtumi tamnatut Kanata, Piqalaittuq taphuminga ‘atauhiq aktilanga tamaitnut namagiyaulaq’ pityuhiq tapkununag ayuqnaqpiaqtunut havat nuktiqnit ihumaliqutinut aaniaqtailiniq havagutit. Pigaluaqtitlugit tapkuat attaqtunit angiqatigikni tapkununga atuqniqhat tiliugutit ahianguqniqnut, piqalimaittut tamatkiumaqpiaqtunut angiqtaunit tamaitnut piyaliknut piyakhat hunatluniit piyukhaunit kitutlu tukligikhauninut.

(8)

Ihumaliqutinut aaniaqtailiniq ihumalutaungittuq tapkunanga aaniaqaqnangituliqiyikkut ilanganit kihimiuyuq.

Tapkuat maligait pitquhitlu amihut kavamauyut timingit (ilautitlugit ilihaqniq, apiqhuiyit, anulakhivit, inuliqiyit kivgaqtit maniliqiyitlu) piyut angiyumik aktuanilgit inungnut ihumaliqutinut aaniaqtailiniq inuuhigikniqlu.

Avatagut kavamauyut, naunaittut tapkuat havakviuyut, kavamaungittut timiuyut, tuhagakhaliuqtit, amihutlu ahiit tamaqmik havalgit ilauniqmut.

Ihumamiqniat inuit auni nunaliit avikhimanini nunaqyuaqmi tamaitnilu puqtutqikninit kavamauyut pinguqtitninut nanminiq upalungaiyautit hugiaqninut tapkuat Atugakhaiat atugahuaquyaunit, piplugit tapkuat inmigut qanugitnigiyaqtik. Taimatut, Ahianguqnit Tiliugutit, Ahianguqtitni Inuuhit pipkaiyut tapkuninga pilaqnikhanik tamaitnut pinahuaqninut — angiyut mikiyutlu, tamatkikni iluani hilatanilu titigaqhimanit ihumaliqutinut aaniaqtailiniq havagutit — ikayugiangi pipkaqnit ahianguqnit.

Akuniuniaq pivikha atuqpalianinut tapkuat atugahuiaquyaunit uumani Atugakhaliat, piyaqaqniatlu hunniqtailini atugahauqpiaqnit hivuliqnitlu amihuni puqtutqiknit. Tapkuat Atugakhaliat

ququaqtut tapkuninga:

• inuit inuuyut piqaqtut ihumaliqutinut

aaniaqtailiniq ayugutilgit aaniagutilgitlu ilagiyaitlu pipkaqnit ilauttaqni upalungaiyainiqmut,

ihuaqhaqninut, atuqnit naunaiyaqnilu tapkuat ihumaliqutinut aaniaqtailiniq kivgaqtutit, havaktaunit ikayugutitlu;

• ihumaliqutinut aaniaqtailiniq kivgaqtutit piqaqtitiyut havaqatigininik upalungaiyaiyut, manikhaqhiuqtut, atuqtiuyutlu tapkuninga havagutinik naunaiyaqninik hunat ahianguqnit piyaqaqgiakhai pilugit atuttiaqnit pinahuaqhugit pinguqtitni havagutit nakutqiyat ilaliutyaqni inungnut piyaqaqnit piguqhaqnilu ihuaqhivalianit;

• kavamauyut pivaknit tamatkiumayunik pityuhit qanugiliuqninut ihumaliqutinut aaniaqtailiniq

nakuhivaliqnit qanugitni, ihuaqhigiaqnilu ukiut maniktaqangilguit ihumaliqutinut aaniaqtailiniq;

• ataniuyut atuaniuyuni tamatkikni inungnut inmiguqtutlu ilagiyait pinguqtitnit havakvit tahapkuat ihumaliqutinut aaniaqtailiniq pilaqnit, hulilutiklu ikayuqhiqnit tapkuat attaqtuniqhamik hulinit nakuhivaliqninut ihumaliqutinut aaniaqtailiniq;

• tamaita Kanatamiut atugahuaqtitnit ihumaliqutinut aaniaqtailiniq qau tamaat piyauninik mikhigiaqnitlu ihumagiyaunit ilittugilugit qanuq aktilamik ayyikkikniqanivut

— piittuq taphuminga ‘uvagut’ tapkuatlu

‘taikuat’ piplugu tahamna ihumaliqutinut aaniaqtailiniq inuuhigikniqlu.

(9)

Atauttikkutlu, piplugit atuqpakhimanit hugiyaungitnit tapkuat ihumaliqutinut aaniaqtailiniq ilagiya, tapkuat Atugakhaliat ilittugiyai tapkuat piyaqaqnit hanivaiviunit ilavaliqnit pitquplugu ihumaliqutinut aaniaqtailiniq aniguqunia nakuhivalilaq. Tapkuat uuktugutauni pityuhiq maniktakhainut tahapkuat:

• ilavaliqnit avikhimania aaniaqtailiniqmut

akiliqtutaunit tapkuat tugangayut ihumaliqutinut aaniaqtailiniq talvanga saivat talvunga nait pusamik tapkunani 10 ukiuni;

• ilavaliqnit avikhimania inuliqutinut akiliqtutaunit tapkuat hanivaqhimayut tapkununga

ihumaliqutinut aaniaqtailiniq taphumanga malguk pusamit kititnit tapkunanga tatya puqtunianit;

• naunaiqnit tatya ihumaliqutinut aaniaqtailiniq akiliqtutaunit piyukhat hanivatqikhaqnit nakuhivaliqninut piyagakitniq pitaqnilu nakutqiyamik ihumaliqutinut aamiaqtailiniq qanugitnit; tamnalu

• pipkaqni inmiguqtut havaktiuyutlu ihumaligiyit ilagiyait tunittaqninut piqaqnit tapkununga ihumaliqutinut aaniaqtailiniq..

Ihuaqhaqni upalungaiyautit, humangittuq qanuq nakutigigaluaqat, namalilaittuq inmiguitnaq. Tapkuat aktuanit tapkuat Ahianguqnit Tiliugutit, Ahianguqtitni Inuuhit piyalgit uuktugaqtaunit akuniutitlugu naunaiyaqtauttiaqlutiklu kinguagut tallimat ukiut pinahuaqninut naunaiyaqni pivalianit piyangita. Tapkuat Atugakhaliat uuktugutilgit hivuliqmik ihuaqhaqnit naunaipkutit tapkuat atuqtaulat una piyanga, pitquiplunilu pivaliatitninik atuqpalianitlu hivituyumut upalungaiyaqnit hakugikhinahuaqninut Kanatap naunaiqhimaninut tapkuat tamaitnut ihumaliqutit aaniaqtailiniq inuuhigikniqlu inugiakninut.

Kinguliqpamik, tapkuat Atugakhaliat ilihimayai tapkuat pivaligiaqaqni ilavaliqnit pinahuaqnit hatqiqtitninut tapkuat aktilangi ahianguqnit piyalgit. Tapkuat Atugakhaliat pitquyai Kanatamiut tagiumit tagiumut tagiumutlu ilauttaliqnit ihumaliqutinut aaniaqtailiniq pityutinut, huligiaqninut nunaliuyuni, nunalit

avikhimanini nunaqyuaqmilu pinguqtitninut attaqtuyumik inuliqutit huvalianit nakuhivaliqninut ihumaliqutit aaniaqtailiniq Kanatami.

Tamna Ihumaliqutinut Aaniaqtailiniq Atugakhaliat Kanatamut pityutilik pipkaqnia atuqpiaqninut Kanata nakuatuyanga mikhanut piqpiaqtumik ahianguqnia. Hatqiqtitugit tapkuat unniqtutai ihumaliqutinut aaniaqtailiniq pityutit atuagahuaqunilu inungnut uqauhigiyauttaqnit, tapkuat Atugakhaliat ikayuqniat mikhigiaqnit ihumagiyaunia ihumaitni amihunut, hulilu piiqtaunia ihuinaqtaunit tapkuat pityutauvaknit uumunga ihumaginianik.

tapkuat Atugakhaliat ikayuqniat atuqpiaqninik inuit atuqhimayut ihumaliqutinut aaniaqtailiniq ihuityutit aaniagutitlu — piluqatumik tahapkuat akhuqniapat ayuqnaqniqpatlu ihumaliqutinut aaniaqtailiniq ihuityutit aaniagutitlu — qanugiliuqtaunit naalakhugit hagimagiplugitlu, aliagini tapkuat atauttit piyungnautit

taimattauq tamaitnit Kanatamiut.

Piqatigikluta pilaqpiaqtavut tahapkuat tamaitnit inuuyut Kanatami pivikhaqalaqnit pitaqninik tapkuat nakuniqpat ayuqnaitpat ihumaliqutinut aaniaqtailiniq inuuhigikniqlu.

Amigaiqpaliayut ihumagiyaunit quyagitnaq Kanatami tamna pivikha huliniq tapkununga ihumaliqutinut aaniaqtailiniq hamaniliqmat. Taikayuqniaq hatitni pinahuaqtavut ahianguqninut piqpianguqninik.

(10)

Ihumaliqutinut aaniaqtailiniq, ihumaliqutinut aaniaqniq, nakuuhivalianiq, inuuhigikniqlu. Ihumaliqutinut aaniaqtailiniq allauyuq tapkunanga piitniq ihumaliqutinut aaniaqniq atuqpiqhunilu tamaitnut

aaniaqtailiniptingnut. Ihumaliqutinut aaniaqtailiniq qanugitniuyuq inuuhigikniqmut tamna inmiguqtunut ilittugiyauyuq inmingnik pilaqnit, aniguittalaq atuqtauvaktunik akhuqnaqnit inuuhiqmi, havattialaq atuttiaqtumiklu piyaulaqhunilu nakuyumik ilaliutyaqnit nanminiq havaknit atuttiaqtumiklu, pilaqnitlu illiutyaqniq inminut nunaligiyaminut.6

Ihumaliqutinut aaniaqtailiniq ihuityutit aaniagutitlu atuqpakni pitquhit, ihumaniq ikpigiyatluniit piopkaiyut ilaitnik akhuqnit ihumaalukniq, nangutauniq ayuqhaligutinikluniit hunanut tahapkuatut ilihaqniq, havakniq, inuliqutit ilagitlu qanugiliuguhit pilaqnitluniit inuuniq inmiguqhuni. Tapkuat alatqikpaktut atuqtauvakniqhanut ihumaliqutinut aaniaqtailiniq ihuityutit aaniagutitluniit tahapkuatut ihumalaktaqniq inngumainaqniqluniit tapkununga atuqtauluayuitniqhat tapkuatut ihumakhiyaqniq malguyaqtitivakniqlu ihulitit.

Piittuq atauhinaqmik pityutmik kitunutliqak ihumaliqutinut aaniaqtaioliniq ihuilitit aaniagutitlunit, kilaliqakluniit pilaitniqangittuq, humiluniit nunaqagaluagumi, innutuqaugakuagumi inuuhuktuluniluniit inungniluniit hunagiyaugaluagumi. Ihumaliqutinut aaniaqtailiniq ihuilitit aaniagutitluniit ihumagiyauyut pipkaqnit ayuqnaqniqhaunit akuhimani inuliqutit, maniliugutit, ihumaliqutit, timiliqutit, kinguvagigutit pityutauni tamaitynut ihumaliqutinut aaniaqtailiniq inuuhigikniqluniit.

Tamna ihumaginia tapkuat nakuhivaliayut tugangayuq inuuniq naamaktumik, nigiugiyaqaqhuni, ilauttaqhuni inuuhiqmut, piqagaluaqtitlugu kayuhinaqninut kiklilittautit pipkaqtau ihumaliqutinut aaniaqtailiniq ihuilitit aaniagutitlu. Ukunani Atugakhaliat, tapkuat pityuhit nakuhivalianiqmut attaqtuhihimayut ilaliutiplugit ihumagiyaunia tamna inuuhigikniq, pitquplugu, with soilainik atulilaqnit allatqit tukligikni inuuhiqmi, tapkuat ihumagiyaunit nakuhivalianiq atulat tamaitnut.

Inminiqtailiniq tapkunani Ihumaliqutinut Aaniaqtailiniq Atugakhaliat Kanatamut. Inminiqniq akhugutauqpiaqpaktuq inmingnut, ilaginut, nunaliuyunutlu Kanatami. Inminiqniq ihumaliqutinutlu aaniaqtailiniq ihuilitit aaniagutitlu piyalgit qanugiliuqtauni katitlugit. Tapkunanga 4,000 Kanatamiuni tuquvaktut ukiuq tamaat piplugit inminiqniq, amihuniqhat hanmivaktai ihumaliqutinut aaniaqtailiniq

ihuityutit aaniagutitluniit.7 Inminiqniq ihumaliqutinutlu aaniaqtailiniq ihuilitit aaniagutitlu pivakmiyut amihunik ayyikkipyaktunik hivuganaqnit hapuhimaninutlu pityutit. Tapkuat Ihumaliqutinut Aaniaqtailiniq Atugakhaliat Kanatamut ilalgit amihunik atugahuaquyauninik tapkuat, atuliqata, piniat angipyaktumik hivunmuktitni inminiqtailiniq Kanatami.

(11)

ATUGAKHALIANUT TILIUGUT 1:

Atugahuaqtitni ihumaliqutinut aaniaqtailiniq quyagitnaq inuuhiqmi

angilgagiyani, ilihaqvikni, havakviknilu, pittailinilu ihumaliqutinut aaniaqniq inminiqniqlu humiliqak ayuqnaitpat.

Atugahuaqtittugit ihumaliqutinut aaniaqtailiniq pittailinilu ihumaliqutinut aaniaqniq, ilavalilaqtavut qaphiuni inuit aliahuktut nakuuyumik ihumaliqutinut aaniaqtailiniq ikiklivaliqlugitlu, ayuqnaitpat anginiqhamik, tapkuat qaphiuni inuit piqaqtut ihumaliqutinut aaniaqtailiniq nakungittumik, tapkuat atuqpaktut naunaipkutaqnik ihumaliqutinut aaniaqtailiniq ihuityutit aaniaqnitluniit, tuquvaktutluniit inminiqniqmut.

Nakuuyumik ihumaliqutinut aaniaqtailiniq — naamakniq, inuhiqattiaqniq, pittailiniqlu hanmininik inuhiup akhuqnaqnit — nakuhivaligutauyut inuuhiqmut ilagiyauqpiaqtutlu tamaitnut aaniaqtailiniq inuuhigikniqlu, pigaluaqtitlugu kayuhimaqnit kiklilittautit pipkaqtai ihumaliqutinut aaniaqtailiniq ihuityutit aaniagutitlu.8 Nakuhivaliqni qanugitnit tapkuat ihumaliqutinut inuuhigikniq tahapkununga tamaitnut inugiaqninut pipkaiyut inuliqutit maniliugutitlu ihuaqutai inuuhiqmi.9

Pivaliqtittugit pityutauyut ilihimayauyut ikayuqninut hapuhimanit inuit (naunaipkutagiplugit, ihumaniq ilauniqmik, aliagini nakuuyumik piqatigikniq nakuuyumiklu timimut aaniaqtailiniq) and piiqtitnilu tahapkuat pityutit hivuganaqniqmuktautit (naunaipkutagiplugu, nutagaupluni akhuqnaqnit, inuliqutini inukmiuttailiniq), mikhigiaqtilaqtavut pivaliania ilait ihumaliqutinut aaniaqtailiniq ihuityutit aaniagutitlu, mikhigiaqtitni

naunaipkutat pimmaqlugutitlu, ikayuqhiqnilu inuit ingilgavaliatitlugit nakuuhivalianiqmut.10 Havagutit inuliqutitlu pityutit mikhigiagutauyut akigaqtuityutinut atugahuaqtitninutlu ihumaniq tunganaqniqmik, tahapkuatut ihumaluknaittumik iglunik huniumaituniklu maniktaqnit, tapkuattauq angiyumik atuqpiaqtut.

Aglivalianginaqtut naunaipkutat hunat qanugittuni havagutit atuttialaqnit. Tapkuat nakuniqpat qanugitnit ihumaliqutinut aaniaqtailiniq atugahuaqtitnit, ihumaliqutinut aaniaqniq pittailinit, inminiqniqmikpittailinitlu pitagauyut pigiaqninut tugagauyut taihimayut ilagit (naunaiqtauyut ukiungitigut ahiiluniit pityutit) humitnilu (ilihaqvik, havakvik, angilgaq). Tapkuat piyauvaktut katihimanitigut ilihimayauyut hivuganaqnit hapuhimaninutlu pityutit, ihuaqhini naunaittumik pinahuagat, ikayuqhiqni nunaliuyut hulinikhainut, atutqikhalatlu hivituyumut pivikhainut.11, 12

Qanugiliuqni ihumaliqutinut aaniaqtailiniq ihumaliqutinutlu aaniaqniq pihimani upluq tamaat pityutit ikayuqhiutiniat pitaqninut attaqtuniqpamik pinahuaqnit tahapkuatut ilavalliqtitni havaktitauyangi, nakuhivaliqtitni timimut aaniaqtailinit quyagitnaq inuuhiqmi, ikayuqni inuit pivaliqtitni ilihaqvikmi, and mikhivaliqtitni ihuinaqnit.13, 14 Pitagahuaqhugit ukuat, havagialgit tamatkikni iluani hilatanilu aaniaqtailiniqmut munaqhiniq ihumaliqutinutlu aaniaqtailiniq piyaunita.

(12)

ATUGAKHALIANUT TILIUGUT 1: HIVULIUTYAQNIT

1.1 Pivaliqtitni ilittugiyaunit tahapkuat hunauyangi qanuqtut atugahuaqtitnit ihumaliqutinut aaniaqtailiniq, pittailini ihumaliqutinut aaniaqniq imniniqniqlu humiliqak ayuqnaitpat, mikhigiaqtitynilu ihumagittaqnit.

1.2 Ilanit pilaqnit ilagit, munaqtiuyut, ilihaqvit, ilihaqpalitqikhaqvit ilihaqvit nunaliuyunilu timiuyut atugahuaqtitninut tapkuat ihumaliqutinut aaniaqtailini inulihat, nutaqat, inuuhuktutlu, pittailini ihumaliqutinut aaniaqniq inminiqniqlu humiliqak ayuqnaitpat, qanugiliugahuaqnagiqnitlu

ihuilguqaligangat hivuliqmik hatqiqtitlugu.

1.3 Pinguqtitni ihumaliqutinut aaniaqtailiniq havakvikni.

1.4 Pivaliqtitni pilaqnit inutuqauniqhat

iniqnit, ilagit, munatiuyut qanugitnit,

nunaliuyutlu atugahuaqtitninut

ihumaliqutinut aaniaqtailiniq

ukiuquqtuhivaliqhiqlugit inuuhini,

pittailini ihumaliqutinut aaniaqniq

inminiqniqlu humiliqak ayuqnaitpat.

(13)

ATUGAKHALIANUT TILIUGUT 2:

Atuqtitnahuaqni nakuuhivaliqniq inuuhigikniqlu inungnut tamaitnut

ukiuliknut inuuyut ihumaliqutinut aaniaqtailiniq ihuityutilgit aaniagutilgitlu, pipkainaqnilu piyungnautai.

Tamna ihumaginia tamna ‘nakuhivaliqniq’ tugangayuq pityuhiqmut atuqtauyunut mamihaqniqmut piyauninut, anginiqpamik pilugu ayuqnaitpat, inuit pilaqnilgit ilihimattiaqtumik ihumaliuqniq tahapkuninga ikayuqhiutiik, kivgaqtutit havaktaunitlu pilagutauyunik inuuniq naamaktumik, nigiugiyalikmik, ilauttaqniqlu inuuhiqmi, pigaluaqtitlugu kayuhinaqnit kiklilittautit tapkunanga ihumaliqutinut aaniaqtailiniq ihuityutit aaniagutitlu.15 Nakuhivaliqniqmut-tugangayut ihumaliqutinut aaniaqtailiniq havagutit ihuaqhaqtauyut ikayuqtuqhugit atutqiqhalaqnilu inuit aulatitlugit inuhiqmingnik.

Pigaluaqtitlugit angipyaktut pivaknit pitquhit tugangayut mikhaanut nakuuhivaliqniq inuuhigikniqlu quyagitnaq nunaqyuaqmi, huli piqaqtuq amihunik akhuqnaqniqnik kangiqhiyauttiangitniniklu aniguiyanga unniqtugahuaqninut nakuuhivaliqniq atuliqnilu pitquhit.16, 17 Naunaipkutagiplugu, nakuuhivaliqniq

ayyikkutagingita tamna ‘naamakhiniq,’ ihumangittuqluniit tamna havautituqniq havaktauniq havautitlu piyukhat himmautaunit inuliqutinut kivgaqtutit inuuqatinutlu ikayutit. Kihimik, nakuuhivaliqniq qiniqtuq atugahuaqtitni inuit pilaqnit niguaqtauyukhat, and to atuqpiaqnilu tapkuat atulaqnit pilagiangi piyauninut tamaitnik allatqikni inuit piyaqaqnit.

Pivigiplugit tapkuat nakuuhivaliqnit ihumagiyauni nigiugiyakhat, tuhaumattiaqhuni niguaqhiniq, hagimahukhuni havagittiaqhugitlu ikayuqhiutiniat inuuhigikniqmut nutaqanut inutuqanutlu taimattauq iniqniqnut inuuyunut piqaqtut ihumaliqutinut aaniaqtailiniq ihuityutit aaniagutitlu. Nakuuhivaliqniqmut- pinahuaqhimayut havagutit pinahuaqtut atugahuaqtitni katutyiqatigini ¬— tapkuat kivgaqtutinik piqaqtitiyit, ilagit, ilannait — ikayuqninut inuit inuunahuaqnit mikhaanut nakuuhivaliqniq inuuhigikniqlu.

Kayuhinaqnit piyaupkaqni tahapkuat piyungnautai inuit inuuyut ihumaliqutinut aaniaqtailiniq ihuityutit aaniagutitlu ilagiyauqpiaqtuq pinahuaqninut nakuuhivaliqniq inuuhigikniqlu. Tuluqtautit — ihumagiyaunit, ilitquhit hanatyutitluniit — ilagiyaunit pittiangitauniqmut inungnut inuuyut piqaqtut ihumaliqutinut aaniaqtailiniq ihuityutit aaniagutitlu piiqtauyalgit.

Tapkuat tamainut-kivgaqtuqnit inungnut inuuyut piqaqtut ihumaliqutinut aaniaqtailiniq ihuityutit aaniagutitlu apiqhuiyini havagutini takukhautyutauyut atuqpiaqni naalagiaqaqnit piyungnautai ayyikkiktitlugit

levekivgaqtutai ikayugutailu tahapkuat piyaulaqnit tamaitni Kanatamiuni. Pinahuaqnit ikiklivaliqni qaphiuni inungnut inuuyut piqaqtut ihumaliqutinut aaniaqtailiniq ihuityutit aaniagutitlu tapkunani apiqhuiyini havagutit hakugikhivaligialgit, tungautautiginilu ihumaliqutinut aaniaqtailiniq kivgaqtutit, havaktaunit ikayugutitlu tapkunani havagutini qanugiliugialgit.

(14)

ATUGAKHALIANUT TILIUGUT 2: HIVULIUTYAQNIT

2.1 Hangutitni maligait pitquhitlu mikhaanut nakuuhivaliqniq

inuuhigikniqlu inungnut tamaitnut ukiuliknut inuuyut piqaqtut

ihumaliqutinut aaniaqtailiniq ihuityutit aaniagutitlu, ilagiyainutlu.

2.2 Hulilutik ilauttaqtitni inungnut inuuyut piqaqtut ihumaliqutinut aaniaqtailiniq ihuityutit aaniagutitlu ilagiyailu ihumaliugutinut

kivgaqtutit havagutit.

2.3 Atuqtitni piyungnautai inungnut inuuyut piqaqtut ihumaliqutinut aaniaqtailiniq ihuityutit aaniagutitlu.

2.4 Ikikligiaqtitni avatquhimanit- kivaqtuqnit inungnut inuuyut

piqaqtut ihumaliqutinut aaniaqtailiniq

ihuityutit aaniagutitlu apiqhuiyini

havagutini piqaqtitnilu naamaktunik

kivgaqtutit, havaktaunit ikayugutitlu

tahapkununga havagutityutauyunut.

(15)

ATUGAKHALIANUT TILIUGUT 3:

Piqaqtitni pilaqnit piyungnautit ilagiktitnit kivgaqtutit, havaktaunitikayugutitlu, piyagangata humiluniit inungnut piyaqaqtunut tapkuninga.

Pitaqhimayugut, kayuhiplutalu pitaqninik, pivaliatitni qanugiliuqnit tapkuat ihumaliqutinut aaniaqtailiniq ihuityutit aaniagutitlu Kanatami. Huli, aviktuqhimagaluaqtitlugit maniktaqatiangitkaluaqtitlugit ihumaliqutinut aaniaqtailiniq havagutit quyagitnaq nunaqyuaqmi huli ungahiktut pilqninut tahapkuat ihumaliqutinut aaniaqtailiniq piyaqaqnit Kanatamiut. Inungnut inuuyut piqaqtut ihumaliqutinut aaniaqtailiniq ihuityutit aaniagutitlu — qanuqtut ukiuqagaluaqata qanuqlu akhuqtigiyangi ihumaliqutinut aaniaqtailiniq ihuityutit aaniagutitluniit — ilagiyailu pilaqtukhauyut pivikhaqaqnit pitaqninut tamatkiumayunik allatqinik atulaqnit ihumaliqutinut aaniaqtailiniq kivgaqtutit, havaktaunit ikayutitlu, taimattauq nigiugiyaulatut pihimagaluaqata uumatmut aaniagutmik kansaqaqniqluniit.

Ihumaliqutinut aaniaqtailiniqmut-tugangayut kivgaqtutit, havaktaunit ikayutitlu atuqtauyut amihuni humiliqak allatqini ihumaliqutinut aaniaqtailiniq havaktiuqpiaqtunit, aaniaqtailiniqmut havaktinit, ahiitlu kivgaqtutit piqatityit ikayukaphuktutlu. Tahapkununga piyaliknut ikayuqtauniq, tapkuat tatya havagutit ulamniqtanaqtuyalat, taimailaqmiyut tausanut pinahuaqpiaqtunut inungnut piqaqtitiyut kivgaqtutinik, havaktaunit ikayuqtutlu inungnik piyaliknik. Pigaluaqtitlugu piqalaitnia ‘atauhiq-aktilaq- tamaitnit naamagiyauyuq’ ihuaqhaut, pinahuaqtavut piyukhaq havagutiqaqnia tamaitni ukkuaqni tamna naamaktuq ukkuaq piyanga inungnut ihumaliqutinut aaniaqtailiniq piyaqaqnit akhuqnangitniqpauluni, naamakniqpauluni akituvalangitlunilu ayuqnaitpat.

Piyaqaqtavut ‘ihuaqhihimaniq’ pityuhiq piyangita inuit pilaqnginagiaqaqnit akhut kivgaqtutit, havaktaunit ikayuqnitlu, pilagiakhailu nuttaqnit allatqinut puqtunit munagiyauninut piyaqaqni ahianguqpalianinut.

Atuni inmiguqtut inuuhigiyai nakuuhivaliqniqmut inuuhigikniqmutlu ayyikkutaittut, tamnalu naamaktumik ilagiktitnit kivgaqtutit, havaktaunit ikayutitlu pivaktut inuup piyumayainut qanugitniatalu. Atuni nunaliuyut piqaqtut piqaqviunit atuqtakhanik qanuqlunitlu akhuqnaqnit piyaqaqtai.

Ilagiktitaqpaliqni ihumaliqutinut aaniaqtailiniq havagutit atatyutiyalgit tamaitnut ilagiyainut nunaliuyuni ahiinilu kivgaqtutit havagutit. Ilagit taktigiyai, ilihaiyit, piliihimauyut havaktit, hivituyumiklu munaqtiuyut havaktit ilagiyai tahapkuat havaqatigiktukhat ahiilu piqatigilugit ihumaliqutinut aaniaqtailiniq kivgaqtutit piqaqtitiyit qanugiliugahuaqninut inungnut ihumaliqutinut aaniaqtailiniq piyaqaqnit. Ikayuqtigikpaliqniq ilaliutyaqniqlu havagutit pilaqgutaulat amihunut piqaqnit ikayuqninut havagutit nakuuhivaliqniqmut:

piyagakittumik pilaqnit havautit naamaktumiklu akituvalangittumiklu igluqaqniq, havaktiuqpiaqtut uqautyinit piinagiaqaqnilu inuuqatit ikayuqtigini; ikayuqtauniqlu ihuaqhaqni pitaqnilu ilihaqniq havakniqmutlu pinahuqnit.

(16)

ATUGAKHALIANUT TILIUGUT 3: HIVULIUTYAQNIT

3.1 Attaqtuhivaliqni havaginit atuqniqhat aaniaqtailiniq munaqhiniq

pitaqninut ihumaliqutinut aaniaqtailiniq piyaqaqni.

3.2 Ilavaliqni pilaqninut kamagiyaunilu ihumaliqutinut aaniaqtailiniq kivgaqtutit nunaliuyuni inungnut quyagitnaq ukiuliknut.

3.3 Piqaqtitni nakuuniahanik pilaqnit akhut, tugattiaqtut, taihimaqpiaqtuniklu kivgaqtutit, havajktaunit ikayutitlu

piyaqaligangata inungnit inuuyunit akhutak ayuqnaqniahaniklu

ihumaliqutinut aaniaqtailiniq ihuityutit aaniagutitlu.

3.4 Ilittugini inuuqatigiyat ikayuqgutit atuqpiaqtut ilagiyat ihumaliqutinut aaniaqtailiniq kivgaqtutit.

3.5 Ilavaliqni pilaqnit iglukhat ikayutilgit, manikhatlu, havakniq, ilihaqniqlu ikayutit inungnut inuuyunut piqaqtut ihumaliqutinut aaniaqtailiniq

ihuityutit aaniagutitlu, piqaqtitnilu anginiqhamik ikayuqnit ilaginut.

.

(17)

ATUGAKHALIANUT TILIUGUT 4:

Mikhigiaqnit allatqikninut hivuganautit pityutit pilaqnilu ihumaliqutinut aaniaqtailiniq kivgaqtutit, hakugikhivaliqnilu hugiaqtaqnit piyaqaqtunut allatqinut nunaliuyut Ukiuqtaqtumiutlu.

Tamaqmik Kanatami piyukhat pilaqnit pitaqninut nakuuniqpamik ayuqnaitpat ihumaliqutinut aaniaqtailiniq inuuhigikniqlu. Tatya, tamna pilaqniq pihimaittuq ayyikkiktitumik.

Una Atugakhaliaq Tiliugut pinahuaq hunanut piyaulaqni nakutqiyamik qanugiliuqninut ihumaliqutinut aaniaqtailiniq piyaqaqnit hatqiqpaktut inungnut hivuganaqniqhauyuni pivalianit ihumaliqutinut aaniaqtailiniq ihuilitit aaniaqnitlu, atuqpaktutlunit allatqiktauninut pilaqnit naamaktumik ihumaliqutinut aaniaqtailiniq havagutit kivgaqtutitlu piplugit inunliqutit-maniliugutit qanugitnit; humingaqnit-ilitquhit hunauyangit, atuqpakhimanit nangutauni humingaqhimaninut ahiilu qanugitnit ihuinaqtauniq,

pityutitlu nunatagiaqhimaniq; inuuniq ukiuqtaqtumi tikinagittumiluniit nunaliuyuni; ilauniq inukitniqhani hunauyuni atuqtauyaliknut uqauhiqnik nunalikni (French-tut Qaplunaatutlunit); angutauniqlu

aqnauniqlu hunauyanginut.

Inunliqutinut pittailitit tahapkuatut ayuqhaqniq, naamangittumik igluqaqniq, ihuilitit havakhaqtaqniq ilihaqniqlu pityutaulat ihumaliqutinut aaniaqtailiniq pipkaqnilu inuit hivuganaqniqhamik pivaliatitnit ihumaliqutinut aaniaqtailiniq ihuilitit aaniagutitlu. Ukiuqtaqtumi tikinagittunilu nunaliuyuni, piinagitni halumayumik imaqmik, akituvalangitni niqit, atuqtauvaktutlu aaniaqtailiniqmut kivgaqtutit

akhugutaukmiyuttauq. Hivuliqtiuniq amihuni puqtutqikniqmi piyaqaqniq pipkaiyut ahiangugutinik aaniaqtailiniq inuliqutinutlu maligait piyalgit mikhigiaqninut tahapkuat alatqigutit aktuanitlu ihumaliqutinut aaniaqtailiniqmut qanugitninut.

Pilaqni naamaktumik kivgaqtutit akhuqnagutaulaqmiyut amihunut ilaginut. Havaktaunit ikayugutitlu piyalgit tungahuktittangi atuttiagiangilu nunayuqmi allatqiknit inugiaknit. Timiuyut kivgaqtutitlu piqaqtitiyit piyalgit tuhaumatyutinit allatqikninuty ilitquhit, uqauhit, angutauni aqnaunit, piqatigikpaknit, atuqhimanitlu ihuinaqtauniqmut. Una pityuhiq ilalik piqaqtitni pilaqnit ihumaliqutinut aaniaqtailiniq kivgaqtutit tuhagakhatlu ikitqiyauyunut atugialgit uqauhit nunaliuyuni (French-tut Qaplunaatutlunit), ahiiluttauq uqauhit.

Ilagiplugitlu, ihumaliqutinut aaniaqtailiniq pilaqnit piyalgit hakugikhivaliqni nunalikni, ilagiyaini timiuyut nunalinilu kivgaqtutit piqatittiyit havaktut taihimayuni nunaliuyuni. Atuqpiaqmiyuqtauq naunaiyaqni pilaqnit ilitquhit ilihimanit, ilitquhiuyut, pitquhitlu qanigiliuqninut ihumaliqutinut aaniaqtailiniq ihuilitit aaniagutitlu tahapkunani nunataqtuni ahinit, aimahimayuni, hunaunit-ilitquhit, humingahimaninutlu ilagiknit, pivaliqtitnilu pilaqnit tahapkuat atuttiaqtut.

(18)

ATUGAKHALIANUT TILIUGUT 4: HIVULIUTYAQNIT

4.1 Pivaliqtitni ihumaliqutinut aaniaqtailiniq pinahuaqninut havaligangat pivaligahuaqhugit tamaitnut inuuniqmut qanugitnit aaniaqtailiniqmutlu qanugitni.

4.2 Pivaliqtitni ihumaliqutinut aaniaqtailiniqmut kivgaqtutit

ikayutitlu tahakunanga tapkunungalu nunatagiaqhimayunut ahinit,

qimahimayut, hunaunit-ilitquhit humingaqhimaninutlu ilagiknit.

4.3 Qanugiliuqni akhuqpalianit ihumaliqutinut aaniaqtailiniq akhuqnaqnit ukiuqtaqtumi tikinagittunilu nunaliuyuni.

4.4 Hakugikhivaliqni hugiaqnit ihumaliqutinut aaniaqtailiniq piyaqaqnit ikitniqhauyuni uqauhit ilagikni (French-tut Qaplunaatutlunit).

4.5 Qanugiliuqni tapkuat taihimayut

ihumaliqutinut aaniaqtailiniq

piyaqaqni tugangayut angutinut

aqnanut piqatigivatainutlu qanugitni.

(19)

ATUGAKHALIANUT TILIUGUT 5:

Havaqatigini Nunataqataulgaqtut Itqilgit, Inuit, Métislu qanugiliuqninut nunaini avikhimanini ihumaliqutinut aaniaqtailiniq piyaqaqnit, pitaqnigaqnit ayyikkutaitnit qanugitnigiyaqtik, piyungnautit, ilitquhitlu.

Nunaqaqaqtut Itqilgit, Inuit, Métislu ilitquhit tamaitnutlu kangiqhimanit hulaqyuaqmun ilaliutihimaqpiaqtut pipkaqninut ihumaliqutinut aaniaqtailiniq havagutit Kanatami. Tapkuat hivuliutyaqnit naunaiqtauyut uumani Atugakhaliat Tiliugutit atuqpiaqtut tamaitnut inuuyunut Kanatami, taimaitmikmattauq hivuliutyaqnit atugahuaquyaunilu huliniinut ihuaqhaqhimayut talvani Atugakhaliat atuqmiyuttauq tapkununga Nunaqaqaqtut Itqilgit, Inuit, Métislu.

Una Atugakhaliaq Tiliugut ilalik naunaitni hunaunit tapkununga Nunaqaqaqtut Itqilgit, Inuit, tapkuatlu Métis.

Una pityuhiq naalakta atuqpiaqnia allatqikni ilitquhit atuqpakhimaninutlu atuni ilagit, tapkuatlu naunaittut hunaunit piyungnautit pinguqhimani anguigutauninut, piquyat, kavamataqniqmutlu angugutit, ahiilu hunat.

Atauttikkutlu, ilia ayyikkit hivuliutyaqnit naunaiqhimayut piplugit ihumaliqutinut aaniaqtailiniq piyaqaqni Nunaqaqaqtut Itqilgit, Inuit, Métislu nunaqyuani inukitqiyanittutlu nunani, piplugitlu qaphit ayuqnaqniqhat inuliqutinut pityutit aktuahimayai Nunaqaqaqtut Itqilgit, Inuit, tapkuatlu Métis ihumaliqutinut aaniaqtailiniq humitkaluaqata inuit nunagiyai.

Hivuliutyaqnit huliniqnut pivaliatihimayut atuqhugit kayuhinaqnit uqaqatigikniq tapkununga Katimayit Nunaqaqaqtut Itqilgit, Inuit Tapiriit Kanatami, Métis Nunaqyuaqmi Katimayit, tapkuat Katimayiqyuat Nunaqaqaqtut Inungnut, tapkuat Nunaqaqaqtut Aqnat Katimayit Kanatami, ahiilu piqatauyut timiuyut, tapkuatut Nunaqyuaqmi Katimayit Ilannagikniqmut Havakvit.

Una Atugakhaliat Tiliugutit pipkaqta akhut pinahuaqnia tapkuat Nunaqaqaqtut Itqilgit, Inuit, Métislu ilagit nunaliuyutlu mamihaqniq tahapkunanga kinguvaginut aktuanit aulaqtitauplutik ilihagiaqniq, nutaqanut inulqutit maligait, ahiilu ilagiyai kavamataqtitauniq pityutauhimayut ihumaliqutinut inuuhigikniq.

Ikayugahuaqhugu una mamihaqniq pityuhiq, Nunaqaqaqtut Itqilgit, Inuit, Métislu — humiliqak nunalgit

— piyalgit pilaqnit tamaitnik atuinaqnit ilitquhit hapuhimani ihumaliqutinut aaniaqtailiniq kivgaqtutit, havaktaunit ikayutitlu, atuqnit ikayuqtigikhutik atuqniqpanut Nunaqaqaqtut Itqilgit, Inuit, tapkuatlu Métis timingit. Kayuhinaqni pinahuaqni tamaitni puqtutqiknini kavamauyut hugiaqninut havagutikkut pityutit tapkuatut nangutauni humingaqninut, kavamaliqutit, ayuqhaqtutlu piyaqaqmiyuttauq.

Pigaluaqtitlugu inminiqniq tamaitnut ihuityutaungitnia Nunaqaqaqtut Itqilgit, Inuit, Métislu nunaliuyuni, angipyaktumik akhuqnagutauyuq amihuni nunaliuyuni humiliqaq nunaqyuaqmi. Taimattauq inugiakninut tamaitnut, ihumaliqutinut aaniaqtailiniq inminiqniqlu hugiaqtauyalgit katitlugit.

(20)

ATUGAKHALIANUT TILIUGUT 5: HIVULIUTYAQNIT

5.1 NUNAQAQAQTUT ITQILGIT PINIT: Pinguqtitni ikayuqtigiklutik kayuhinaqnit ihumaliqutinut inuuhigikniq kivgaqtutit (ihumaliqutinut aaniaqtailiniq tapkuatlu atuqniqlukni kivgaqtutit) tapkununga tapkunangalu

Nunaqaqaqtut Itqilgit, ilitquhit, ilitquhiliqutit, tamaitnutlu pityuhit.

5.2 INUIT PINIT: Pinguqtitni ikayuqtigiklutik kayuhinaqnit ihumaliqutinut inuuhigikniq kivgaqtutit (ihumaliqutinut aaniaqtailiniq tapkuatlu atuqniqlukni kivgaqtutit)

tapkununga tapkunangalu Inuit, ilitquhit, ilitquhiliqutit, tapkuatlu havaktauninut pityuhit.

5.3 MÉTIS PINIT: Piguqhaqni Métis pilaqnit nakuuhivaliqninut ihumaliqutinut aaniaqtailiniq nakuuhivaliqnilu pilaqnit ihumaliqutinut aaniaqtailiniq atuinagumaliqniqlu kivgaqtutit atuqhugit atuqpiaqtumik,

tamatkiumayunik, ayyikkiktitnilu piyauninut pityuhit naunaiyaqnilu.

5.4 Hakugikhivaliqni kiuttaqnit Nunaqaqaqtut Itqilgit, Inuit,

Métislu nunaliuyuni inukitqiyanilu ihumaliqutinut aaniaqtailiniqmut pityutit, ayuqnatqiyanutlu

inuliqutit pityutit aktuayut

ihumaliqutinut aaniaqtailiniq.

(21)

ATUGAKHALIANUT TILIUGUT 6:

Aulagiaqtitni hivuliqtiuniq, nakuuhivaliqni ilihimanit, atuqtitpaliqni ikayuqtigiknit tamaitni.

Hivuliqtiuniq amihuni puqtutqikni, naunaipkutaqaqhuni nakuuniqpanik pilaqnit ilihimanit, piyalik pitagahuaqninut ihumagiyat ihuaqhihimayut uumani Atugakhaliat. Ihumaliqutinut aaniaqtailiniq

ihumaliqutinutlu aaniaqniq tapkuatuangungittut ‘pikaphuit’ aaniaqtailiniqmut pityutit tamnaluniit ‘pikaphuit’

akhuqnaqnit ilainut inmiguqtut. Pityutit tugangayut ihumaliqutinut aaniaqtailiniq ihumaliqutitlu aaniaqnit aktuayut tamaptingnut allatqini pityuhiqnut aalatqiniklu akhuqtiginit, tugangaplutiklu amihunut pityutit kavamauyunut inmiguqtutlu ilagiyai huliniit.

Kavamauyut quyagitnaq nunaqyuaqmi piyalgit pinit ‘tamatkiqlugit-kavamauyut’ pityuhiqmik kamagininut ihumaliqutinut aaniaqtailiniq-tugangayut maligait pitquhitlu tamaitni amihuni timiuyuni, pilugit tamatkiumani piqataunit katimayiutaqtunut hivuliqtit. Ilagiplugitlu, pigaluaqtitlugit ihuaqhaqni atuqtitnilu aaniaqtailiniq ahiilu kivgaqtutit angiyumik havagiyaunit nunaqyuaqtat nunatagauyutlu, piqaqtuq amihunik hunat tapkuat kavamatuqatkut atqupiaqtumik havaginit tahapkununga tamatqiqhani-Kanatamiut pigiaqnit ikayulat tamaitnut nunatagauyuni nakuuhivaliqnilu ihumaliqutinut aaniaqtailiniq qanugitnit.

Uuktugaqnit pivaliqni nakuuhivaliqninut qanugitnit quyagitnaq nunaqyuaqmi piyaqaqpiaqtuq piyaliklu ayyikkipyaktunik naunaipkutaqnik uuktugautitlu, ikayuqhiqlugit nalaumayunik titiqanik. Piyanginik,

piyaqaqtugut kayuhinit malgukni pityuhiqni: hivulliq, naunaiqhimani naunaipkuttat tahapkununga titiqanut katitaulat ayuqnaittumik tamanalu, aipaa, pivaliatitni tamatkiumayunik titiqat katitaunit havagutit havagutitlu katitninut piyalgit titiqat.

Tahamna akhut maniktaqattiangitni ihumaliqutinut aaniaqtailiniq naunaiayqni ihuaqhiyalgit naunaiyaqnitlu qanugiliugaunikhai pivaliatitni pilaqninut naunaiyautit maniktakhait atuqtauyangi nakuuniqpamik

ayuqnaitpat. Ilagiplugitlu, tapkuat pivaliatitni allatqit naunaipkutat atuqtauvaktutlu piyaqaqni

ikayuqninut pinagiqtauvaliqnit nutauninut ilihimanit hulinikhanut pivaliqtitnilu nakuunit. Nakuutqiyamik upalungaiyainiq hugiagutaulaq tataya ihumaliqutinut aaniaqtailiniq havaktuliqiyikkutnut amigaqhaqnit ikayuqlugitlu ihumaliqutinut aaniaqtailiniq havaktiuyut atuliqnit nutat attaqtutqiyatlu kivgaqtutit piyaqaqni atuqpiaqmiyuttauq pitaqninut ahianguqnit.

Tapkuat pinnagini hivuliqtiuniq inungnit inuuyut atuqhimanit piyalgit nakuutqiyamik quyaginiaqtai pilaqpaliqnikhatlu pilaqnit inmingnut atuqninut una hivuliqtiuniq. Una nutnia piyalik naunaiyaqnia hivuliqtiuniqmik ilihaqnikhat ihuaqhaqnilu pivaliatitnit inungnut atuqhimayunut nunalikni, nunaliit avikhimanini nunaqyuaqmilu puqtunitni.

(22)

ATUGAKHALIANUT TILIUGUT 6: HIVULIUTYAQNIT

6.1 Ihuaqhaqni ihumaliqutinut

aaniaqtailiniq maligait quyagitnaq kavamauyuni quyagitnaqlu ilagiyaini.

6.2 Pivaliqtitni ihumaliqutinut aaniaqtailiniq titiqat katitnit, naunaiyainiq, ilihimanitlu

himmiqtautit quyagitnaq Kanatami.

6.3 Hakugikhivaliqni ihumaliqutinut aaniaqtailiniq havaktiliqiyikkut.

6.4 Attaqtuhivaliqni ivuliqtiuniq havagini inungnut inuuyut ihumaliqutinut aaniaqtailiniq ihuilitilgit aaniagutilgitlu, ilagiyaitlu, ihuaqhaqninut

ihumaliqutinut aaniaqtailiniq-

tugangayut maligait.

(23)

TAMATKIUMAYUT TITIQAT

ATUGAHUAQUYAUYUT HULINIINUT

(24)

ATUGAKHALIANUT TILIUGUT 1: :

Hivuliutyaqnit Atugahuaquyaunitlu Huliniinut

1.1 Pivaliqtitni ilittugiyaunit qanuqtut atuqgahauqpaliqtitni ihumaliqutinut aaniaqtailiniq, pittailini ihumaliqutinut aaniaqtailiniq aaniaqniq inminiqniqlu humiliqak ayuqnaitpat, mikhigiaqnilu ihumagittaqnit.

1.1.1 Takupkaqnit maligaliuqpaktut, havaktitiyut tquyagitnaqlu inungnut qanuqtut nakuuyumik ihumaliqutit aaniaqtailiniq ikayuqni Kanataup inuliqutit maniliugutitlu piuqpaliqnit.

1.1.2 Pivaliqtitni inungnit kaniqhimani qanuqtut nakuuhivaliqni inmingnut ihumaliqutinut aaniaqtailiniq inuuhigikniqlu, ikayuqtuqnilu nunaliuyut huliniinut pivaliqtitni understanding ihumaliqutinut aaniaqtailiniq inuuhigikniqlu.

1.1.3 Pivaliqtitni inuit kangiqhimanit qanuq ilittugini ihumaliqutinut aaniaqtailiniq ihuilitit aaniagutitlu, qanuq

ikayuqtuqni piyaqaqata, qanuqlu ikayuqtikhaqtaqniq ahiiptingnut.

1.1.4 Ilihaqtitni havaktiqpiat kivgaqtit piqaqtitiyut tamaitnik allatqinik naunaiqninut ihumaliqutinut aaniaqtailiniq ihuitlitit aaniagutitlu pinagiqlugit, atuqtitni ihumaliqutit aaniaqtailiniq pittailinilu

ihumaliqutinut aaniaqniq inminiqniqlu humiliqak ayuqnaitpat.

1.1.5 Akigaqtuqnia ihumagiyauni ilaupkaqpaklugit pilaqnit atuqgahauqtitninut, pittailinit qanugiliuqnagiqnilu pigiagutit pininut uqaqatiginilu inuit inuuyut ihumaliqutinut aaniaqtailiniq ayugutilgit aaniagutilgitlu.

1.2 Pivaliqtitni pilaqnit ilagit, munaqtiuyut, ilihaqvit, ilihatqikhaqvit ilihaqvit nunaliuyunilu timiuyut atuqgahuaqtitninut ihumaliqutinut aaniaqtailiniq inuhani, nutaqat, inuuhuktutlu, pittailinit ihumaliqutinut aaniaqniq inminiqniqlu humiliqak ayuqnaitpat, hugiaqnagiqnilu piyagangata ihuilittautit hatqigangata.

1.2.1 Ilavaliqni ikayuqnit angayuqanut munaqtiuyunutlu atuqgahuaqtitni aaniaqtailiniqmik inuliqutit ikpigiyanutlu pivaliatitnit

atulihaqnini nutaganulaktitlugitlu,

1.2.3 Ilagiaqni kangiqhimanit ilihaqniqmut aaniaqtailiniq ilihatqikhaqniqlu-iniqhilgaqhuni ihumaliqutinut aaniaqtailiniq pigiaqnit atugahuaqtitiyut

(25)

1.3 Pinguqtitni ihumaliqutinut aaniaqtailiniq havakviknik.

1.3.1 Atuqpalianit tapkuat Ihumaligiyit Aaniaqtailiniq Qanugilittailiniqlu Atuqtauvaktut inmiguqtuni inungnutlu ilagiyaini.

1.3.2 Ilagiaqni pilaqnit atuqpalianinut tamatkiumayut pityuhit ihumaliqutinut aaniaqtailiniq havakvikni.

1.4 Ilagiaqnit pilaqnit inutqutyanut, ilagit, munaqhiviuyut qanugitnit, nunaliuyutlu atuqgahuaqtitni ihumaliqutinut aaniaqtailiniq inuukhaqpaliliqhuni, pittailinit

ihumaliqutinut aaniaqniq inminiqniqlu humiliqak ayuqnaitpat, pittailinilu pigialihaqtitluit ihuilgut hatqilihaqninit.

1.4.1 Akigaqtuqnia aktuanit ukiunginut ihuilitauhimanit ihumaliqutit aaniaqtailiniq.

1.4.2 Ikayuqni angayukhit iniqnit ilauttaqninut atuqniqaqpiaqtumik hulinit, ihuaqhihimani piqatigiknit nakuuhihimanilu timimut aaniaqtailiniq.

1.4.3 Ilagiaqni pilaqnit angayukhit iniqnit, ilagiyaitlu tahapkuatlu havaqatigiyai naunaiqninut ihumaliqutinut

aaniaqnit, inngumainaqniq pilaqnitlu angayukhit inniqnit, inutqutyat nangutaunit, inminigahuquqnit, pittailinagiqtaqlugitlu.

(26)

ATUGAKHALIANUT TILIUGUT 2:

Hivuliutyaqnit Atugahuaquyaunitlu Huliniinut

2.1 Nutitni maligait pitquhitlu mikhaanut nakuuhivalianiq inuuhigikniqlu inungnut tamaitnut ukiuliknut inuuyut piqaqtut ihumaliqutinut aaniaqtailiniq ihuilitit aaniagutitlu, ilagiyaitlu.

2.1.1 Atuqpaliani allatqit

nakuuhivalianiqmut-pihimayut pigiaqnit Kanatami, ilautitlugit pivaliatitni atuqpalianilu

nakuuhivalianiqmut naunaipkutat.

2.1.2 Atugahuaqtitni ilihaqniq ilihautinilu ihumaliqutinut aaniaqtailiniq havaktiuqpiaqtut, aaniaqtailiniqmut havaktiqupiaqtut, ahiilu kivgaqtit piqaqtitni nakuuhivalianiqmut- pihimayut pityuhit.

2.1.3 Attatuhinit atuqniq

inmiguqtut munaqhiniqmut upalungaiyautit pihimayut

nakuuhivakianiqmut inuuhigikniqlu.

2.1.4 Ihuaqhaqni atuqtaunit hivuagut tiliugutit pivikhat piyagangata inuit akhut ihumaliqutinut aaniaqtailiniq ihuilitilgit aaniagutilgitlu

pilainigaqtauyut ihumaliuqniqmik.

2.1.5 Atuqpalianit pityuhit pilagutit inungnut tugaqhugit aulanit ilait kivgaqtutimingnut maniktakhat, piplugit Kanatamiuni piyaunit.

2.1.6 Atuqpaliani ikayugutit ilaginut pivaliqtitni nakuuhivalianiq inuuhigikniqlu, piqaqtitni munaqnit, pitaqnilu inmingnut piyaqaqnit anugiliuqni

ihuumalaktaqnit tammainitlu.

2.1.7 Pivaliqtitni ilihimanit tahapkunanga kivgaqtit piqaqtitiyit, inungnut ihumaliqutinut aaniaqtailiniq ihuilitilgit aaniagutilgitlu, ilagiyaitlu nakuuniqhamik pityuhit ilautitni ilagit uli quyagitnaq tuhaumatithimaittumik.

2.2 Huliplutik ilautitni inuit inuuyut piqaqtut ihumaliqutinut aaniaqtailiniq ihuilitit aaniagutitlu ilagitlu ihumaliuqtut tahapkuninga kivgaqtutit havagutit.

2.2.1 Ilavaliqni hulinit ilauttaqni inuit inuuyut piqaqtut ihumaliqutinut aaniaqtailiniq ihuilitilgit aaniagutilgitlu ilagitlu kavamaliqutinut, titigaqtaqnit, munagiyaunit, uqautyaunilu timiuyut

2.2.2 Pinguqtitni pilaqnit inungnut inuuyut piqaqtut ihumaliqutinut aaniaqtailiniq ihuilitilgit aaniagutilgitlu pitaqnit havanguyut tamaityni puqtuniqni tahapkunani ihumaliqutinut

(27)

2.3 Pihimapkaqni piyungnautai inuit inuuyut piqaqtut ihumaliqutinut aaniaqtailiniq ihuilitilgit aaniagutilgitlu.

2.3.1 Piiqni tuluqtautit ilauttainagialikmik inungnut inuuyut piqaqtut

ihumaliqutinut aaniaqtailiniq ihuilitit aaniagutitluniit havakvikni, ilihaqvikni (ilautitlugit ilihatqikhaqniq iniqhilgaqhuni ilihaqvikni),

ahiinilu humiliqak.

2.3.2 Nutqaqtitni hatqiqtitnit tapkuat

‘piliihimat titiqanut naunaiyaqnit’

pittailitaunit piliihimanit atuqhugit ihumaliqutinut aaniaqtailiniq piquyat.

2.3.3 Naunaiyaqni tamnalu, humi piyagiaqaqat, nutanguqni piquyat nutanguqnilu maligait quyagitnaq nunatagauyuni ilagiyainilu pitagahuaqninut ayyikkiktitni tapkununga UN Maligait Piyungnautinut Inungnut Pimmaqlutiliknut.

2.3.4 Pivaliatitni atuqpalianilu

nakuuhivalianit-pihimani, akhuqnaqnit- tuhaumani atulaqnit atuqninut

ilikkuqnit pittailinilu, ihumagiplugit mikhigiaqni atliqnikhailu tahapkuat pitquhit piyaqaguiqpiaqtitninut.

2.3.5 Ikayuqni pinahuaqtitni inungnut inuuyut piqaqtut ihumaliqutinut aaniaqtailiniq ihuilitit aaniagutitlu, ilagiyailu.

2.4 Mikhigiaqni tapkuat ingattaqnit-uqauhiginit inungnut inuuyut piqaqtut ihumaliqutinut aaniaqtailiniq ihuilitit aaniagutitluniit ihuinaqhimayunut apiqhuiyit havagutit piaqaqtitnilu naamaktumik kivgaqtutit, havaktauni ikayugutitlu tahapkununga havagutinittunut.

2.4.1 Ilagiaqni pilaqnit havagutit ahiinut tugaqtitnit inungnut inuuyut piqaqtut ihumaliqutinut aaniaqtailiniq

ihuilitit aaniagutitlu tahapkunanga anulakhivit havagutit, ialutitlugit ihumaliqutinut aaniaqtailiniq apiqhuiyit ahiilu kivgaqtutit ikayuqninut

inuuhuktut iniqnitlu.

2.4.2 Piqaqtitni naamaktumik ihumaliqutit aaniaqtailiniq

kivgaqtutit, havaktaunit ikayugutitlu inuuhuktuni iniqniqnilu ihuinaqtut apiqhuiyit havagutit, atuqpiaqnilu tamaitnut kangiqhimattiagiakhai pipkagutauyut upalungaiyautit anipkagaunini nunaliuyunut.

2.4.3 Hugiaqni piyaqaqpiaqtut piilguit havaktauniqmut havagutit inuuhuktunut aniqniqnutlu ihuinaqhimayunut akhut

ayuqnaqniqhanutlu ihumaliqutinut aaniaqtailiniq piyaqaqni.

2.4.4 Pivaliqtitni havaginit tapkuat

‘inungnut’ ihumaliqutit aaniaqtailiniq havagutit piqaqtitninik kivgaqtutit, havaktaunit ikayugutitlu inmiguqtunut ihuinaqhimayunut apiqhuiyit havagutit.

2.4.5 Piqaqtitni piliihimat, apiqhuiyit itiqtauviknilu havaktit ilihimaninik tahapkuat ihumaliqutinut aaniaqtailiniq ihuilitit aaniagutitlu, ilihaqnit qanuq

(28)

ATUGAKHALIANUT TILIUGUT 3:

Hivuliutyaqnit Atugahuaquyaunitlu Huliniinut

3.1 Attaqtuhinit havagini atuqniqhat aaniaqtailiniqmut munaqhiniq pinahuaqhugit ihumaliqutit aaniaqtailiniq piyaqaqni.

3.1.1 Hakugikhivaliqni ikayuqtigiknit pityuhitpiniqhaunit ihumaliqutitlu aaniaqtailiniq munaqhiniq atuqhugit nakutqiyamik tuhaimatitiniq, ikayuqnit maniktakhat, allatqitlu haavgiyat ilihaqnit.

3.1.2 Ilaiutyaqni nakuuhivaliqnit pityuhit atquniqhanut aaniaqtailiniq munaqhiniq, qilaupkaqni inungnut inuyut piqaqtut ihumaliqutinut aaniaqtailiniq ihuilitit aaniaqgutitlu ilagiyaitlu upalungaiyainiqmut, havaktauninut inmingnik-aulaniq ukiuqatailu ikayuqnit.

3.1.3 Atuqpalianit naunaipkutat naunaiyautit, kivgaqtutit, havaktaunit ikayutitlu atuqtauvakniqhanut ihumaliqutit aaniaqtailiniq hunatlu atuqninut ihuilitit inminiqniqlu pinahuquqnit, piluaqtumik inungnut akhut timimingnut

aaniaqtailiniq ihuilitilgit.

3.1.4 Atuqpiaqtitni inungnut inuuyut piqaqtut ihumaliqutinut aaniaqtailiniq ihuilitit aaniagutitlu piyagakittumik pilaqnit naamaktumik timimingnut aaniaqtailiniq munagiyaunit.

3.1.5 Atuqni pityuhit pinahuaqninut ikayuqtigiknit, pivaliqtitni pilaqnit kivgaqtutit, atuqnilu inungnut aulaninik inmingnut ihumaliqutit aaniaqtailiniq ihuilitit aaniagutitlu.

3.2 Pivaliqtitni pilaqnit kamagiyaunilu ihumaliqutinut aaniaqtailiniq kivgaqtutit nunaliuyuni inungnut tamaitnut ukiuliknut.

3.2.1 Pivaliqtitni piqaqnit pilaqnitlu

allatqinut nunaliuyuni ihumaliqutinut aaniaqtailiniq kivgaqtutit kivgaqtuiyut inungnut tamaitnut ukiulgit.

3.2.2 Nakuuhivaliqni ikayuqtigikniq havaqatigikniqlu tapkunani quyagitnaqlu ihumaliqutinut aaniaqtailiniq, aaniaqtailiniq,

3.2.4 Pivaliqtitni pilaqnit ihumaligiyinut aaniaqviknutlu uqautyaunit kivgaqtutit piqaqtitiyut ayuinilgit atuqtauninut pityuhit pihimayut nakuuniqpanik pilaqnit naunaipkutat.

3.2.5 Piiqnit maniliqutinut tuluqtautit nutaqanut inuuhuktunutlu ilgiyainutlu pilaqnit ihumaligiyinut

(29)

3.3 Piqaqtitni nakuuniqhanik pilaqnit akhut, tugangattiaqtunik, taihimaqpiaqtuniklu kivgaqtutit, havaktaunit ikayutitlu piyagiaqaligangata inungnut inuuyut piqaqtut akhut ayuqnaqniqhaniklu ihumaliqutinut aaniaqtailiniq ihuilitit aaniagutitlu.

3.3.1 Pinguqtitni naunaipkutauyut

pilaqninut akhut, tugangaqpiaqtunik¸

taihimaqpiaqtutlu havaktaunit kivgaqtutitlu inungnut tamaitnut inuuyut piqaqtut akhut

ayuqnaqniqhanikluniit ihumaliqutinut aaniaqtailiniq ihuilitit aaniagutitlu.

3.3.2 Atuliqnit nakuuhivaliqniq

inuuhigikniqlu pityuhit maligaqni pitquhiqnilu akhut, tugangaqpiaqtut, taihimaqpiaqtutlu ihumaliqutinut aaniaqtailiniq kivgaqtutit.

3.3.3 Ihuaqhihimani atuttiaqtumik nuktiqnit tapkunanga akhut kivgaqtutit,

ilautitlugit qilamik kinguagut takuyauni anipkagaulgaqtitlugit aaniaqvikmit ikayutitlu pitaqnit pilaqni nunaliuyuni ihumaliqutinut aaniaqtailiniq kivgaqtutit.

3.3.4 Qanugiliuqni tuluqtautit ayyikkiktumik pilaqninut havautikhat.

3.3.5 Piiqni tuluqtautit atuttiaqtumik nuktiqnit tapkunanga nutaqat, inuuhuktut, iniqnit, inutqutyatlu ihumaliqutit aaniaqtailiniq kivgaqtutit.

3.3.6 Nakuuhivaliqni ikayuqtigiknit

kivgaqtutit inungnut inuuyut piqaqtut ihumaliqutinut aaniaqtailiniq ihuilitit aaniagutitluniit piyut pivaliatitniqmik pimmaqlutilgit ihumakityutilgitluniit ihuilitit, pivaliqtitnilu ayuitnit ilihimanitlu tamaitnut tahapkuat piqaqtitiyut kivgaqtutinik tapkununga.

3.3.7 Piovaliqtitni ikayuqtigikniq atuqtauninut kivgaqtutit inungnut inuuyut piqaqtut tamatkiknik hunat atuqniqnit ihuilitit ihumaliqutinutlu aaniaqtailiniq ihuilitit aaniagutitluniit (‘kinguligit ihuilitit’).

(30)

3.4 Ilittugini ukiuqatigit ikayutit atuqpiaqnit ilagiyat ihumaliqutinut aaniaqtailiniq kivgaqtutit.

3.4.1 Pivaliqnit naamaktumik piqaqnit ukiuqatigit ikayutit pigiaqni tamatkikni inmiguqtut, ukiuqatigit-pinit havaktit atuqniqhatlu ihuaqhihimanit.

3.4.2 Pivaliqni ukiuqatigit ikayugutit pilaqnit ilagiinut.

3.4.3 Pivaliatitni nunaqyuaqmi ilittugiyauyut naunaipkutat ukiuqatiginut ikayugutit, ikayuqtigik nitq ukiuqatiginut

ikayugutit timiuyut.

3.5 Pivaliqtitni pilaqnit iglukhat ikayugutilgit, manikhauhitlu, havakhat, ilihaqnitylu ikayugutinut inungnut inuuyunut piqaqtut ihumaliqutinut aaniaqtailiniq ihuityutilgit aaniagutitlu,

piqaqtitnilu anginiqhamik ikayugutit ilaginut.

3.5.1 Pivaliqtitni piolaqnit qanugitnaittumik, hivuganaittumik, akituvalangitumiklu iglukhat ikayugutiliknik

inungnut inuuyut piqaqtut ihumaliqutinut aaniaqtailiniq ihuityutilgit aaniagutilgitlu.

3.5.2 Attaqtuhivaliqnit pityuhit tahapkuatut ‘iglukhat hivuliuni’

angilgaqangittunut inungnut inuuyut piqaqtut ihumaliqutinut aaniaqtailiniq ihuityutilgit aaniagutilgitluniit.

3.5.3 Pivaliqnit ikayutit inungnut inuuyut piqaqtut ihumaliqutinut aaniaqtailiniq ihuityutilgit pinahuaqnit ilihaqniq pitaqnilu havakhamik.

3.5.4 Pipkaqni pimmaqluktut ihuaqutit havagutity atlaqniqhaunit

inmiguqtunut piyaqaqni inungnut inuuuyut piqaqtut ihumaliqutinut aaniaqtailiniq ihuityutilgit

aaniagutilgitlu, piiqnilu maniliqutinut piyumahuigutauini pittailitit utiqninut havakniq ilihaqniqluniit.

3.5.5 Ikayuqni munaqtiuyut nakuutqiyamik maniliqutinut ikayugutit, pivaliqnit pilaqni ingattaqtunut munaqnit, ihuaqhigialatlu havakvit maligait.

(31)

ATUGAKHALIANUT TILIUGUT 4:

Hivuliutyaqnit Atugahuaquyaunitlu Huliniinut

4.1 Pipkaqni nakuuhivaliqni ihumaliqutinut aaniaqtailiniq pinahuaqni havaligangat pivaliqninut tamaitnut inuuniqmut qanugitni aaniaqtailiniqlu qanugitnit.

4.1.1 Pinahuquni kavamauyut hivuliqtit pigiaqtipkaqninik katitlutik huliniit mikhigiaqninut allatqiknit inuuniqmut qanugitnit, hulittauq nakuuhivaliqni ihumaliqutinut aaniaqtailiniq qanugitnit.

4.1.2 Atuqni ‘aaniaqtailiniq ayyikkiktumik taukunit’ atuqpiaqtitninut

tapkuat nutat ihumaliqutinut

aaniaqtailiniqmut maligait havagutitlu inugiakninut tamaitnut.

4.1.3 Hakugikhivaliqni tugahakhat naunaiyaqnilu pivaliatitninut nakuutqiyamik kangiqhimanit ihumaliqutinut aaniaqtailiniq piyaqaqnit hakugiknilu aalatqit inugiaknit ilagit.

4.2 Nakuuhivaliqni ihumaliqutinut aaniaqtailiniq kivgaqtutit ikayugutitlu tapkunanga tapkunungalu nunataqtut, qimahimayut, hunaunit-ilitquhit humingaqnitlu ilagit.

4.2.1 Attaqtuhivaliqni atuqni atuqtauvaktut ilitquhiqnut naamakhihimanit

hivuganaitni, ilautitlugit atuqhugit titigaqtagutaulaqnit timiuyut havaktiuqpiaqtutlu katimayit.

4.2.2 Pivaliqni pilaqnit tuhagakhat ihumaliqutinut aaniaqtailiniq kivgaqtutit, havaktaunit ikayutitlu allatqinut uqauhit.

4.2.3 Nakuutqiyamik naunaiyaqni pilaqnit ilituqhiit ilihimani, ilitquhit pitquhitlu hugiaqninut ihumaliqutinut aaniaqtailiniq ihuityutilgit

aaniagutilgitlu, pivaliqtitnilu pilaqnit tahapkuat havaktunut.

4.2.4 Ikayuqnit nunataqtut, qimahimayut, pitquhit-ilitquhit humingaqhimanitlu nunaliuyuni timiuyunut naunaiyaqnit nunalikni ihumaliqutinut aaniaqtailiniq piyaqaqni hakugiknilu huliniinut nunalikni hivuliutyaqni, ikayuqtigikniq ihumaliqutinut aaniaqtailiniq ahiilu kivgaqtutit havagutit.

4.2.5 Pivaliatitni atuqpalianilu ihumaliqutinut aaniaqtailiniq upalungaiyautit

tamaitni nunatagauyuni hugiaqninut tapkuat ihumaliqutinut aaniaqtailiniq piyaqaqnit nunataqtunut, qimayunut, hunauni-ilitquhit humingaqhimanitlu ilagit, tamaitnut ilauttaqninut.

4.3 Hugiaqnit piyaqaqpialiqtut ihumaliqutinut aaniaqtailiniq akhuqnaqnit ukiuqtaqtumi tikinagittunilu nunaliuyuni.

4.3.1 Hugiaqniq ahianguqninut nakungittut inutyutauyut qanugitnit pittailitaulat ihumaliqutinut aaniaqtailiniq, tahapkuatut inugiakpallaqniq naamangittumikluniit igluqaqniq,

4.3.2 Pinguqtitni maniktakhat uuktuggutit pihimayut atuqpiaqtunut piqaqtitninut munaqhityutit ukiuqtaqtumi

tikinaqgittutlu nunaliuyut pitquplugit piilguit kayuhininut ihumaliqutinut

(32)

4.3.3 Piqaqtitni iglukhat ahiilu piyumatyutit piyauyumaquplugit ihumaliqutinut aaniaqtailiniq kivgaqtutit piqaqtittiyit pinahuaqunilu huniqtailini

ukiuqtaqtumi tikinagittutlu nunaliuyut.

4.3.4 Pivaliqtitni ihumaliqutinut aaniaqtailiniq ilihaqniq havagutit ayyikkutainut nunalit inungnut pinit nunalikni havat pilaqnit ukiuqtaqtumi tikitnagittunilu nunaliuyuni.

4.3.5 Ikayuqtuqni ukiuqtaqtumi

tikitnagittunilu nunaliuyut pivaliatitni atuqpalianilu ihumaliqutinut

aaniaqtailiniq havagutit pigiaqnitlu atuttiaqniat pihimaninut.

4.3.6 Hakugikhini ihuaqhaqnit tuhaumatyutitlu tapkunanga mikitqiyani nunaliuyuni angitqiyatlu havakvit, tahapkunani nunaqyuaqtat nunatagauyutlu aaniaqtailiniqmut havagutit piyagangata inuit piyaqaqnit aulaqniqmik pitaqninut taihimayut kivgaqtutit.

4.3.7 Pivaliqtitni atuqnit tiivikkut- ihumaliqutinut aaniaqtailiniq qagitauyakkutlu-ihumaliqutit aaniaqtailiniq piguqhaqlugit nakuutqiyanik havagutit, piqaqtitni kayuhinaqtut ilihaqnit ikayutitlu, ihuaqhigialaqniqhatlu qanuqtut kivgaqtutit maniktakhainut.

4.4 Hakugikhigiaqnit kiutyutai tapkuat ihumaliqutinut aniaqtailiniq piyaqaqnit ikitniqhanut atuqtauyalgit uqauhit nunaliuyuni (French-tut Qaplunaatutlu).

4.4.1 Pivaliqtitni pilaqnit ihumaliqutinut aaniaqtailiniq tuhagakhat, havaktaunit, ilihaqnit, havaktitnit, pihimainaqnilu ihumaliqutinut aaniaqtailiniq tuhagakhat, kivgaqtutit, havaktaunit ikayugutitlu ikitniqhanut atuqtauyalgit uqauhit ilagini.

4.4.2 Pivaliatitni havagutit naunaiqninut, ilihaqnit, havaktitaqnit, pihimainaqnilu ihumaliqutinut aaniaqtailiniq

kivgaqtutit piqaqtitiyuit pipkailat kivgaqtutit uqauhiqni ikitniqhanut atugialgit uqauhit ilagit.

4.5 Hugiaqnit taihimayut ihumaliqutinut aaniaqtailiniq piyaqaqnit tugangayut angutit aqnait piqatigiktaqninutlu qanugitnit.

4.5.1 Pivaliqtitni havaktiuqpiaqtut inungnutlu kangiqhimanit allatqikni ihumaliqutinut

4.5.4 Pivaliqtitni pilaqnit tapkuat LGBT- kut timiuyut hugiaqninut tapkuat

(33)

ATUGAKHALIANUT TILIUGUT 5:

Hivuliutyaqnit Atugahuaquyaunitlu Huliniinut

5.1 NUNAQAQAQTUT ITQILGIT PINIT: Pinguqtitni ihuaqhihimani kayuhinit ihumaliqutinut inuuhigikniq kivgaqtutit (ihumaliqutinut aaniaqtailiniq hunatlu atuqni kivgaqtutit)

tapkununga tapkunagalu Nunaqaqaqtut Itqilgit, tapkuat ilalgit ilitquhigiyauyut, ilitquhiliqutit, atuqniqpauyutlu pityuhit.

5.1.1 Umikni piyaqaqpiaqnit piilgut

kayuhininut ihumaliqutit aaniaqtailiniq inuuhigikniq kivgaqtutit, havaktaunit ikayutitlu tapkununga Nunaqaqaqtut Itqilgit, ilautitlugit ilitquhit,

ilitquhiliqutit, havaktauninutlu pityuhit.

5.1.2 Tuniuqaqni atuqatuigiknitlu ilihimanit tapkununga pinahuquqni ilitquhit, ilitquhiliqutit atuqniqhaunitlu pityuhit ihumaliqutinut inuuhigikniq, tapkuatut ihumaliqutinut inuuhigikniq havaqatigit ilittuginilu havaginit Inutqutyat.

5.1.3 Ikayuqnit ilittuginilu nunaliuyut nanminilgit nakuuniqpanik piqaqnit ilihimaninut nunalikni ilihimanit pivaliatitnilu nunalit pilaqnit nakuuhivaliqninut ihumaliqutinut inuuhigikniq.

5.1.4 Pivaliqtitni ilihiomanit, ayuitnit, havaktitaqnit pihimainaqnilu allatqit kivgaqtutit piqaqtitiyut pilaqni piqaqtitninut atuttiaqtumik ilitquhiqnutlu hivuganaittumik kivgaqtutit, havaktaunit ikayugutitlu tapkununga Nunaqaqaqtut Itqilgit ihumaliqutinut inuuhigikniq.

5.1.5 Hakugikhini ikayuqtigiknit piqatigikni tahapkuat kavamatuqatkut,

nuaqyuaqtat, nunatagauyut tapkuatlu Nunaqaqaqtut Itqilgit kavamait nakuhivaliqninut maligait, havagutit kivgaqtutitlu tugangayut ihumaliqutinut inuuhigikniqmut.

5.2 INUIT PINIT: Pinguqtitni ihuaqhihimani kayuhinit ihumaliqutinut inuuhigikniq kivgaqtutit (ihumaliqutinut aaniaqtailiniq hunatlu atuqni kivgaqtutit) tapkununga tapkunagalu

Nunaqaqaqtut Itqilgit, tapkuat ilalgit ilitquhigiyauyut, ilitquhiliqutit, atuqniqpauyutlu pityuhit.

5.2.1 Umikni piyaqaqpiaqnit piilgut

kayuhininut ihumaliqutit aaniaqtailiniq inuuhigikniq kivgaqtutit, havaktaunit ikayutitlu tapkununga Inuit,

ilautitlugit ilitquhit, ilitquhiliqutit, havaktauninutlu pityuhit.

5.2.2 Ikayuqni Inuit hugiaqnit inmingnut ihumaliqutinut aaniaqtailiniq piyaqaqni pinahuaqhugit ilihimanit hakugiknitlu nunaligiyamingni.

5.2.3 Piqaqtitni namaktumik, atutqikhalaniklu maniktakhat ikayugutitlu pivaliatitninut

ihumaliqutit aaniaqtailiniq havaktit hakugikhigiaqnilu havaktitaqniq pihimainaqnilu ihumaliqutinut aaniaqtailiniq havaktit.

5.2.4 Ilagiaqnit pilaqni tahapkuat Inuit-tugaqtaunit ihumaliqutinut inuuhigikniq tuhagakhat, naunaiyautit, tuhagakhat, ilihimanit ilihaqnitlu.

(34)

5.2.5 Pipkaqni nuktiqnit ihumaliqutinut inuuhigikniq kivgaqtutit atuqhigit hakugiktumik katutyiqatigiknit tapkuat kavamaiyut, kavamaungittutlu timiuyut,piguqahaiyit inmiguqtutlu ilagiyait.

5.3 MÉTIS PINIT: Piguqhaqni Métis pilaqnit nakuuhivaliqninut ihumaliqutit

aaniaqtailiniqnakuuhivaliqnilu pilaqnit ihumaliqutit aaniaqtailiniq atugumainaqnitlu kivgaqtutit atuqhugit atuttiaqtunik, tamatkiumayunik, ayyikkiktitnilu pivaknit pityuhit naunaiyautitlu.

5.3.1 Uqaqatigini piqatiginilu Métis inuqutai pivaliatitninut tamna Métis-tugangayut ihumaliqutinut aaniaqtailiniq hunatlu atuqnoit atugakhaliat.

5.3.2 Piguqhaqni Métis ilihimani atuqhugit naunaiyaqnit kangiqhininut tamaita kinguvagit aktuanit qaplunaaqaliqninut ihumaliqutitlu aaniaqtailinit piyaqaqni Métis inuqutai uplumi.

5.3.3 Pivaliatitni, ilavaliqnilu

ihuaqhihimanilu Métis ihumaliqutinut aaniaqtailiniq havaktuliqiyikkut.

5.3.4 Nakuuhivaliqni pilaqnit tamaitnik kayuhinit iliquhiliqutit pilaqpiaqnit ilitquhiliqutitlu hivuganangitni ihumaliqutinut aaniaqtailiniq kivgaqtutit, havaktaunit ikayugutitlu tahapkunujnga Métis inuqutingi.

5.3.5 Pivaliatitni hakugikhinilu ikayuqtigikniq piqatigit tamaitni puqtutqini kavamauyut hivunmuktitni nakuuhivaliqnilu Métis ihumaliqutinut aaniaqtailiniq inuuhigikniqlu.

5.4 Hakugikhigiaqni hugiaqnit tapkuat Nunaqaqaqtut Itqilgit, Inuit, Métislu nunagiyaqni inuqukitqiyanilu ihumaliqutit aaniaqtailiniq pityutit, ayuqnaqniqhanutlu inuliqutit pityutit aktuayut ihumaliqutinut aaniaqtailiniqmut.

5.4.1 Pivaliatitni ihumaliqutit aaniaqtailiniq hunatlu atuqnity atugakhaliat tapkununga

Nunaqaqaqtut Itqilgit, Inuit, Métislu nunagiyauyuni inuqukitqiyanilu.

5.4.2 Pivaliqnit pilaqni piqaqtitni pilaqnit

5.4.3 Pinit ikayuqtigikhutik huliniit quyagitnaq tamaitni kavamauyut hugiaqninut ayuqnaqtut inuliqutit pityutit pittailitai Nunaqaqaqtut Itqilgit, Inuit, Métislu ihumaliqutinut aaniaqtailiniq, tahapkuatut

Références

Documents relatifs

Saint John, New Brunswick, June 29, 2012 – Building on last month’s successful release of Canada’s first-ever mental health strategy, the Mental Health Commission of Canada (MHCC)

St John’s, Newfoundland and Labrador, July 11, 2012 – Building on the successful release of Canada’s first-ever mental health strategy earlier in May, the Mental Health Commission

Evergreen’s strategic directions were developed from consul- tation with young people, parents, family members, health care professionals, government officials, educators,

The public consultation process undertaken by the Commission to obtain feedback on their draft document Towards Recovery and Well-Being – A Framework for a Mental Health Strategy for

‘strongly agreed’ that the issues captured what needs to be addressed to develop a strategic plan for mental health promotion and mental illness in Canada (Figure 2.1

Possible Strategic Directions: In unpacking the strategic directions identified in the background paper, participants called for an array of refinements and

• The Public Health Agency of Canada recently reported that among the seven major health conditions, mental health problems and illnesses had the highest total direct care costs

The Strategy focuses on improving mental health and well-being for all people living in Canada and on creating a mental health system that can truly meet the needs of people of