- 345 - ةيمنتلا جذومن :ةايحلا ةدوجو ةمادتسلاا الله فيض يداهلا دمحم 1 ، ةزبل ماشه 2 ، هبابع يلع 3 1 .رئازجلا ،يداولا ،رضخل همح ديهشلا ةعماج 2 .رئازجلا ،يداولا ،رضخل همح ديهشلا ةعماج 3 .رئازجلا ،يداولا ،رضخل همح ديهشلا ةعماج :صخلم ت دد ن ددد ن ددانلددحت لانةقدددانهدد نم ددهلا ن ن ددد تان دد لن بددد لان ، ددحلن دد حب هنل ا ددددتانا ددهف ن دت ن د لن بملبدعلانا دتملان د نتات لاهن ب لان ، جنمبشك دبلنلف خملانل ا دتان،بعلأنمبشك دا نه ا دددم لن ددد علانتبدددجب تانيددد ،نل عدددلن دددانيدددلجنداتهنعصدددتلاهن ب بدددم جتانيددددبم لان دددل نل ا ددددتا انتبفبقثلانتب ه لف خمل . ن ن،بددعل ان دد نبددجج م ن ددع نبدداهن ل ا دددتاهن بدد لان ، ددجنه ددلنل ددجلانلدد ث لانلددحت لانةقددانهددشك ت ه نلددد م لانم دددان أن ددد لان دددص ع هن ه ا دددملان بددد نلددد ، نه دددت ن ددد ن دددمع نبددد لانل ا ددددبلننل لبدددش ملا ب انلدد ص نهدد ن لبددعلاندبدد أنفدد مجنبددفنأبدد لانفدد مجنه دد م ن ددانل ا ددتملا نلدد ، لنفدد م لاهنل دددبد ان ه بددج نلد ،بم جتانلد م لان أنلحت لانةقانه نب ح دانبمكن ل صقملانلب ج ان ب نل ، لنأبتملان ه،ن ضفأن ب . ب لانل ، نه ن جنا ت ن نظبف لاهنق خلن قلانه نل مح نعت أن ف نل ا تملا ن حاتفملا تاملكلا ةي : تملانل م لان ب لان ، ج ل ا . 1 -ةمدقم ن ناجنبد هف ن دلأن د لن عد ا حلانه ن زملان مش لنا هفملانف د ن ل نل ا تملانل م لبلنابم اتانا،أ ن أن ددددل ن لبدددد هن ، ددددحلاهنلددددقثلاهنتبدددد تاهنمبددددج بان ددددث نبدددد علان ددددثملانهدددد ن دددد علان ددددضينلدددد لب نلددددم ق ل دددددب دهنلدددد ،بم جاهنلي،بدددج حاهنلدددد ي لن،بددددعلأن ددددلن لان دددجملا نز بددددم ملان دددد زهنفدددددا لاناا خ ددددتان لاددددفن ن د ن بدح لنىته د نن د ن د كلهنا تبد ناا دتملان دم لان دثمينتهن دهفلانل دلنل ا ددتان دعحين جم ل ن ددم لان أن دد لن بدد بانب ح ا دددانب بدد نج ددلأنلدد ،بم جتانل لهمددتملان أنبددمكنأ دد لاهن ددد ملانا ددملا نه قفا نب ين أنعحينل م لاه ه ا ملانتبعح هنتبجب انف . ن ن ، دحلنبد ات اهنلدفبقثلانلبد نهد نبد نةتبد بلن تب دجملانهد ن ثكنف نل ا تملانل م لان ا نت د انه دلنهد نز ك لانل بتلان ملانبفن ش ينه قلان ب تلان نه ع ن حنلبثملان صدن هن ب لا حملان أنه دد نبددفن اا ددتملان ددجلان د ن لددف خ نلدد لهأن ددلن دددنتبددلبنلانتبددح ن دد ن ددم عينىقددلانفددم ن ددش ينبدد لانلدد م حملانهأنلدد جتبخلانلددي صلب هن ،ا ددفيلنل ددجخشلانهأنلدد ا لانتبمددتلبلن بدد لان ، ددجن ردد ه ن ب لانل ، ن ب ن ن ب لان ، جن نفم حملان،ا فأن نبجتبخلان ر لان ن به ف .ل ا دتبل ن نه نلدحبعلان ده هنى دش لانل دتلانهدج هن بد لان ، جنا هفملنل صت لانز ص هن لا لانلدات لانةقانهشك ت ن بددد نلددد ، نه دددت نل ا ددددبلنهددد ميناددد كن دددهفن ددد ن دددمعلاناقدددان بدددت هن بددد لان ، دددجهنل ا ددددتانه دددل
- 346 - لاهنل ا دددددتانا ددددهف ن دددد ع ن دددد نلددددلهب ننتهأن ه دددد زنلدددددات لانفدددد هن ه ا دددملا ن ل ا ددددتملانلدددد م .با،بعلأهنبهم هبف نلشحب ن ن ب لان ، جنا هف نف نلحبع لنبدب ع انيلجنهمض ه نبد أ ن ل ا ددتملانلد م لاهن بدد لان ، دجنه ددلنلدحبعلانلددع ص ن د ند دضلان ددت ن دانلدددات لانةقدانهدد نم دهلا ن،بدددعلأن دددتف نلدددلهب هن ه ددد ن ملانه قدددانتا ددد م نه دددلن لا ددد لانا ددد ن بددد لنفددد نلددد م لان ددد ن بددد لان ، دددج .ل ا تملا نل ا ددددتملانلدددد م لانادددد ع لنبدددده نله انت دددد ملانتددددج ن ل ددددت وتنتهبدددد نلدددد ب نل دددد نلدددددات لانته دددد ه نتا ددد م هن بددد لان ، دددجنل ددد ن هبدددف ن ددد ند دددضلاندبدددقل ن ددد نلددددات لانهددد نب بدددثلانت ددد ملانبدددفهن به ا ددد م ه دد ح ن ددقفنلدددات لانهدد ن دد تانت دد ملانبدد أن بهدددب ق ن ، ددجهنل ا ددتملانلدد م لانه ددلنلددحبعلان ددتف ن ددل ن دد فنب .تب ل لانضع هنللبخلنلدات لانجم اهن ب لا )تارشؤملا ،موهفملا( ةمادتسملا ةيمنتلا :لاوأ نلددد ي صلانبيبدددضقلاهنتا ددد ن ملان دددك ن ددد نلددد ي صلانتبي،بدددج حبلنفدددداهن دددتف نل ا ددددتانبددد ع نفدددحا لانبدددف لهنل دددبدأنلدد ج ل يباه نلدد ،بم جتانعدد ا حلانيدد ،نهدد ن تبدد ،نبدداهن ،بددعل ان، ددع نت دد نهدد ندزددجنبدده ك نلد لبملاهنلي ق لاهنل جلاهنل فبقثلاه Gazzola & Querci, 2017, p. 364
نت د ن، دقعلانةقدانلبد هن ) نبدي صلانت ا د لانللردت ن ه ددبدأنه لردت ن د نا د ان د كلهن بدض بزن بدكن نل ا تملانل م لانا ع ا . قفلان نا فخ لن م لاناقان ل نلجب لاهن فوب ن شلنى،بج حتان م لانع بجينىقل ن ن ا دق تانعد ح نبد ع نلد ج ل صلانلد ب لانهد ن د أندبد ان نه نل ا دتان ع نتب تبلنق انف ه اتبدد ه تاهنتبلا دد تانعدد ح نبدد ع نلي،بددج حتانلدد ب لانهدد هن ددم لاهندبددق لان ددجأنهدد نم دد لاه نل ددت و لانت نبم دددنتهنجددح لبلنبددموا،نقدد ع نلدد ب نلفددجلنل ا دددتبفن ددمعلانهدد نهددح لاهنتا ق دددتانا دد ن دد نن دد لاه . صق تم لن لا نقد ق لن دلنابد قلانعدحينبد ن د نبدفنل جلانل شملانهكلهن أبدتان انس لنل ا تملانل م لانا ع ه انلد م لانا هف ن ن هن ل ا تملانل م لا نى،ن د تنبدفنلدي ص لنبملبدعلان م مدملانبدفن دصرأن دشلنل ا دتمل نابد نبدفنه بدج 1992 ن ن ه دشعلاهن د ا لان دق لنبد ملانله دحلاهنه دشعلاهن د ا لان دقلانلبدم أنله دجنفد ناب نبفه 2012 ن نلي،بدج حتانلد م لنل دت و لانتبدابح تانجدشح ن دله ان ت انلمحنه نل دنه ش ن عل ندبضقلاهندا ضخلا ن د تن م مد نبدفن قفلان 20 نزد ك لانلبد نهد نل ا دتملانلد م لانا دهف ن دق ن د هن نلددد م لنلي،بدددج حتاهنلددد ج ل يبانزوبدددك لانقبددد نبددده ع ص لنفدددد نبددد لانل دددش لاهنلددد ،بم جتان،بدددعل ان ددد ن تن ب بنبقفهن ل ا تملا 1992 ن نلبم انله جه 21 ن نل ددنبدف 2003 ل ح ا ددان مدش ن د لن ن نلد م لا ننلدد فبقثلاهنلدد ب ملاهنلدد ي صلاهنلدد ،بم جتاهنلي،بددج حتانلدد م لان،بددعلأنفدد مجنل ا ددتملا World Bank, 2001 نا دحن د ن د بعينى شلنفم ح ندبش ن ن م تملانا ق لانب ع نب انل ا تملانل ،بم جتانل م لاهن ) لاهنل ن لاهنل ق علاهنل فبقثلانتبفب تانف مجن اهبتملا ن.تب عملاهنتا،ا باهن،تا م لنل،بعلانف ز ن 1 -1 -:ةمادتسملا ةيمنتلا فيرعت نهد ن دلتن بدكفن ل ش لان، ه نج بلنلي صلانتخ ن نتب ش نتز لن ب بملان قلانتب بم نليا لنق كفلان، ددهحلانضددخم ن ددل نا،أنبدد ن تب ددشملانةقددان دد نعدد ن لانبددفن بددت ن دد جنلدد م نلفددت فن،بددحي نلدد
- 347 - نت ن بث د نه دص ن دحن دج ن ل ا دتملانلد م لان ددبلنم د نلد م لن د جنا هف نه نبملبعلانا تملان ن لم ب نه تلانمتآنق نب بت تانفم حملانبفن اتقح نةا هنةب ع ن أ 2016 نل فلن 355 .) ن دد ن بددعملنل ا ددتملانلدد م لانا ددهف نبدد نلددق ب نلدد زنتا دد فنا دد ن دد ه نبلبدد لان دد عملان أنت ن دد نبدد نلاهنبح ددشلانه ددتعملانه ددلن ،تبدد لانل دد لان بددج نفدد ن دد ن لدد بثلانلدد ملبعلانل دد لان ددعلن ددهظ نبدفنا دق لانلد را نبد ع ن، دجلاناقدانبدفنلد م لاهن فدت فنعدت ن دكنلي،بدج حتانلد م لنتب ح ا دان ن بم جعلا نل ،ب جلانله لا 2015 نل فلن 53 .) ان قله نابد نلد م لاهنلدي صلانهد نلد ملبعلانلد ح لان د ق نت دلن أنقد نل ا دتملانلد م لانا دهف ن ش 1987 ن نه ددددلن دددد مملان دددد فلانلبدددد ني ت دددد لبلن ددددض انا ددددهفملان بددددكه 1970 ن ه 1987 نلدددد م لان تبدددد ،نج خ دددددانج ن ناب ن لهتان م لنل ا تملا 1980 ن ن ج نتن هن دبق لنل ملبعلانل ح ا دتانبف نه دع نا دهف نل د نقبدف ا نهدد نلعددداهنلدد مح ن ددل ن ددش نل ا ددتملانلدد م لانن تبدد ،ن أن دد ن بددمج نلبدد ان أنت ن ل ا ددتملانلدد م ل ن ت دقلاهن ل دش لانتبد بم اتاهنلدي صلاهن،بدج حتان تا،بنعد ا حلان، دع نيه ن، جهنبضق هن لف خملانبيبضقلا ن لم ب نل بتدمملا 2016 نل فلن 67 ن حهن ) نلدي ص لن د ملان د ان م مد نبفنت قملان لبثلانأ صملانم ناب نه حي، تنبفن قع ملانل م لاه 1992 ن ن د لن لد م لانبدفنق لانزبح ن ته نبه رلنل ا تملانل م لا . صق تملاهن ب لانلب ج نل ي صلاهنل م لانتبجب لانهبت ن ن نقق د لانلدد م لانلدد م نبدده رلنجددف ن دقف نبددفنلدد صقملانلبدد ج ان ت ددحن د نل هبددتملان ه،ن دد ب لانتبددجب نبددص نب ن لبددلنب بدد ن ه بددجب نلدد ص 2014 نل فددلن 104 نقددف نلدد م نبدده رلنيلقددكنل ا ددتملانلدد م لانجددف هن ) نلدد ب لانهدد نلددلبعفنلدد بثلانلبدد حتانه ددلنل لبددلن ددوا،نرددش فن لدد ،بم جتاهنلي،بددج حتاهنلدد ي صلانلدد م لانه ددل حتا ن بددد نى صدددل نلددد ي صلانلددد ب لانهددد نلددد م هنلددد ،بم جتانلددد ب لانهددد نلدددل،ب نلي،بدددج 2015 نل فدددلن 122 .) نلبدد جأنلددحب ن ه،ن دد ب لانتبددجب ن ف دد نبدد لانلدد م لانبددانل ا ددتملانلدد م لان لاددفن دد ب ه لنلدد ح لنبددقفهه تب لنل دب تلان ،اتتان نرش ن أنعحينبمكن ه بجب ن ف نه ن صق تملا ن نبدفنقدخ ملانتاتا دقلاناقكه نل ي صلاهنل ،بم جتان لي،بج حتانتب زتان ر Rogers, Jalal, & Boyd, 2008, p. 42
.) نلبد نأأتن ى دق نلبد نأأتن:تب نلتم نه ن ك ن،بعلتان ، ع نل م نبه رلنبله لاني صلانبهف ن حه لا نبع ص نلب نأأتهن ب بم جانلب نأأتن ى شلنلب نأاتن ى،ب ن ها 2016 نل فلن 352 .) ن ددل نى،مدد نبددم نب ددحنلدد م لانفددف،نبددفنل ا ددتملانلدد م لان ا ددجنهددم ين لدد ب لانله ددلان دد نلددهجهنهدد نبدد أ ن هددتينبدد ن بدده نظبددف لاهنلدد ملانلددي صلانه ددت هن بملبددعلانلبه دددتاهن بدد لانع لبدددأنبددفنه بدد لاهنتهبددف لا ن د خلانلد ملبعلانلدي صلان تا، نتب ش ن نبف ن ج دشد نل دشملانبملبدعلانابدم اتانتاجن 2000 نل فدلن 22 ن ت ددحنض ددع ن ه،ن دد ب لانتبددجب هنب بدد أنبددص نبدد لانلدد م لانلدد م نبددانل ا ددتملانلدد م لبفن دد هن ) نهدد ن ددكنل ا دددتبلنب ددلأنبدد بم اان دده نبدد لانا دد علان مددش هن دد خ لن ه بددجب نلدد ص ن دد ن صق ددتملانلبدد جأ ي صلاهن ل اتزلانا .ا أنا نل مجنهم ن بم جتان هن ،بج حتاهن ل ن نلدد ج ل ك هنلدد ي هنلدد ،بم جاهنلي،بددج حان،بددعلان دد نلبدد نهدد نبددا ا جن، دد ن ددلب نل ا ددتملانلدد م له ن ا نهن دبج نبه ن كق 2006 نل فلن 125 :)
- 348 - ن أ ب تلان، نتب ن أب ج ل ك لان ق ن أ،تا م لند فكلاناا خ دتا ن ن لانف أث ن أل ي صلان،ه لاهن لان ن أق تلان،بج حانه ت ن أل كفلانتبابح تان ن هنب لاهن ع لا ن .ل قب اهنل ،بم جتانتا ن لا ن لبددلنب بدد نبدد نبدد ن دد نزددك نل ا ددتملانلدد م لانا ددهف ن لاددفنا ددق نبدد نأبدددأن دد ه 2014 نل فددلن 115 :) ن لنلدددع بجنلددد لا نل ل مددد نلددد م نبددده نبددد لاهن )لددد ي صلاهنلددد ،بم جتان لي،بدددج حتان نل بدددت تانتبدددجب أل م لانةقان،بعلأن ثم ن أ جن وا هن جن،تا نه ن ن ، ح ن م ت نل ك نل م نبه ن أ قص لانتن لان م ع نل بق نل ،اهنل م نبه ن نمدد هن لدد م لنلدد عملانلدد لب لان ددقلانتب دد ان ددل نى،مدد نبدده نقدد ن دد ن بددت نبدد لان ددقلانتبددش ان ددلانى، أل م لا ن ن دد ح لنلي،بددج حتانلدد هبف لانقدد ق نبددفهن لدد ب ملانلي،بددج حتان،تا ددملاناا خ دددانبددفنلدد زا نلدد م نبدده ألق بلانلب جتاهنبلب لا ن ألي صلبلنتا ان ه،ن،تا ملانا خ ت ن انل نل م نبه ن انلكتبشملان م ع نل م نبه أباق ف هنل م لانتبدب تلانف هنبفنل صعشل ن أباق ف هنل م لانةقان ن،ا نبفن لانل دأنا خ ت نبه ن أل ب ملان،تا م لند فكلاناا خ دتبلنيلجهن صق تملاهن ب لانبفنى،بج حتانتا ق دتان ل نى،م نبه ن . م لاهن تبح لنل ا تملاننبم تان نب له،نب ب ن ددزته ن ، ددح ملان،تا ددملانادد ظ نبددفن دد لان ددانبه مددض ن لاددفنل ا ددتملانلدد م لانادد ع نبددفنمب دد تا نهمددض نبدده أنبددمكن صق ددتملانلبدد جأنبدده ح ن ددوبفنهدد نتق دد نهأنبات ا دد نهأنبه دد ب ن ددل نى،مدد نتن ت ددجل بف دددتانهدد نلدد ،بقلانلبدد ج انا دد نتن دد لن، ددح نتنبدد لان،تا ددملاناا خ دددانبددفنلددم لا ن لاددفنيلقددكن بدده ن ، نس دددددنلبددددق ان بمددددضلن دددد لنل ددددعملن ، ددددح ملان دددد زنلددددحب لانت،بددددج نلبه دددددانعدددد نل ا ددددتملانلددد م لا . ، ح ملانلحب لانت،بج ن ل نبح ت ه 1 -2 -:ةمادتسملا ةيمنتلا فادهأ ا ا انةقانا ج ن ف مح لنل ا دان ثرأهن ضفأن صق ت نق ق لنل نبانل ا تملانل م لانما اأ نم ناب نل لنما ا انه نم ان كنق ق ن هملانه ن بههجا نب لانل ملبعلانتبي ل 2030 نجت ن ن ا ق نهنب ب ق نب نبم فن ملان يلن ش نلع تلانما ا ا 2019 نل فلن 5 ن:)
- 349 - -ن ننن. اهبتملانا ن جهأنه ن لا نننننننننن -ن .ل ا ت نل نتبعم ح هن -ن لانجب تاهنلبه دتا ننننننننننن. تهمتم -ن .ب ب ملان معلا -ن ننننننننننننننننننننننن.دبملانج ن ب لا -ن . صلانبفن ب لا -ن نننننننن.ل قلانتبتدمملاهنل علاهنابتلا ن -ن .ما ا انق ق لنتبرا شلان ق -ن ننننننننننننننننننننننن. قفلان ندبضقلا -ن . حلان ندبضقلا ن -ن ن.ةبف لاهن حلانل جلا ننننننننننننننننننن -ن . حلان ع لا -ن نننننننننننننننننننن.ه ت حلانه لن اهبتملا -ن ل جلانلفب لاهنلف لانةب ملا -ن ننننننننننننن.لل قع نتبعدر هنلف نلحب -ن .،بج حتان م هنقوبلان معلا -ن .ل دبد ان رب هلاهنتبك لتاهنل ب جلا 1 -3 -:ةمادتسملا ةيمنتلا تارشؤم ت نلدمه نثبثدلانبيبدضقلانةقدان لد ي صلاهنل دش لاهنلي،بدج حتانبيبدضقلانه نل مح نل ا تملانل م لانم ه ن ت ددجلانبددفنتا ددقلانىقددخ هنتبدددب تلانبع بددلنفددض نتا دد م ن ف دد نعدد ن بددفن بدد كلان زا دد لانقدد ق ل ا ان ن ا بت هن ل م لان ن ت نب لانبق ق لانتبتملانلف عملنل ق ق لا نقد ق نةبدح بلنعددب نا دق نز .ل ا تملانل م لا ن دل نبده لنبم فن ا نبمكن به تبح نبفهنبهفا اأهنبه بض نبفنثبثلان،بعلتاهنبيبضقلانةقانه خ نبمر نف د ا نبدهلن،بدعلتانةقدان أنج ن ل ا دتملانلد م لانبدفن د لان ه،نباا د ن د نزد ك لانهد مينبدفن صكن دد زنا دد أهنلك ددش نتبدد بلنل ا ددتملانلدد م لانقدد ص نبددفنتب عددجلانضددعلن، ددجهنعدد بجن ددل ن لك ددش ن .بلا ملان شلان أن ،بعلتانةقانما اأنضعلن تبع ن ( مقر لكشلا 01 ةمادتسملا ةيمنتلا داعبأ :) م لانق ق ن نبا اهنىتبمث دتانب لانقبف تانلدب دن ب ب دن جبان:ت جملا نللبدتن ل ا تملانل ن ا دنأب ،نتب فنلع بجن ت لانا نبفن تجب 2013 / 2014 صن 9 . ن نبد لانتب دخلاهنف دتلانهد نجبد بان ،بد زنبدفنزدك نىقدلانى،بج حتان ع لان أن شلاناقانه ن ض ه م لبددلن دد ن دد ين دد ن ،ا ددف انل دد ،ن ،بددد زن ددل نى،مدد نبدد لاهنل بددت تانتبددجب لانف ددش ن ننب بدددم جتا نبدفنل عدشلانلكتبدشملاهن دقفلانلدحلبع هنلد م ع لاهنل دجلانتب خلانلب نه نب بم جتان ع لان ق خينىقلا ن أنبددمكن لددي صلانلددفب ن ددق خ نىقددلانلدد ص لان،تا ددم لنبددي صلانه م لبددلن دد نبددم ث ن باقدد ف هنتاتا ددقلانف ددل لانلددحلبع هن دد ع لاهنل ددجلانلدديب لبكنتب ددخلان ف دد نه دد م لانقددق ن أنبه ردد نهدد نل صعددشلانلكتبددشملاهن ددقف
- 350 - ناقددان دد ع ن ددل نت،أنبددم كن ددصرأن ددشلنت ف دد هن ددثرأنجددقمع نبددم كن دد نهدد هن فددم حملاهن بددت سلنب بددم جتا .ه م لا ن لدد ص لان،تا ددم لن ددضف اناا خ دددتاهنلدديبم لان ف دد ن أنبددهلنهدد مينث دد لانهدد نلدد لب نلددي لنقدد ق ن أنبددمر اقان ناقهله ن نلبدحملنت دخين دعلن دكن أنهد ن ز لبدلنل ا تملانل م لان،بعلأنه لن بف لاهن لا لان شلا . شلانه ن ض انبمكنه ع ناب هنه ع نتا ددد مملانهددد نلددد محملنجه ددخ لناقدددانبددد ن ددد هنه ددشعلان دددقلانلددديبه نقددد ن دد صكنب بدددت نجلقدددلن ددقله نهددد خ نبدددهفن ل ا دددتملانلددد م لانهددد نقددد ح،ن دددشلن دددصعملا نلددد م لانا دددهف نل ددد ن ددد لانتبدددهجهنمب بدددل نهددد ن دددنلاهن تبددد تانبدددفن ج ردددملانتب دددتملاهنتا ددد ن ملان دددل نيدددلجنفدددج هن ددد اجن ددد نبدددفنل ا دددتملا نل وبددج تانتبدد ب صلان ددل ن ددت نبدد لانلي،بددج حتانتا دد مملانضددعلن دد نزك ددتفنبا، ددع لنا دد هن دد مملا ددش نا ددهف هنتبدد انهمدد نلي،بددج حتاهنلدد ي صلا ن ددم أ نلدد لب لاننبددق لانبددفنبددا كجنهدد مين ل 2007 نل فددلن 297 نن:) 1 -نبد كلانجبد تانا دت نس دق هن د ن د مملاناقدان ن:بلبمجتانب ملاني ب لانه ن، فلانع ج نهددد نبدددمه نا دددج ن دددثمين ددد أنت ن ب بدددكنبددددب قنل ا دددتملانلددد م لانأبددد قلن ددد ن دددم عينتن ددد أنفددد ن دددمح ه . ب لانل ، ن لب 2 -ن نتبفبد تان د نقبدف تان د مملاناقدهلن دجقين:بلبدمجتانبد ملاني ب لان ل نتبمث دتانبلبمج نل ت نل ددت ن دد مملاناقددانس ددقينبددمكن بلبددمجتانبدد ملاني بدد لانهدد نلدد ي نل ددت كن،بددج حبلنلدد لبثلانل ددل ان ددل .جب تان ل نتبمث دتا 3 -ن نبددد ملاني بددد لانهددد نلددد ي نل دددت كنىتبدددحلانلبدددت لان دددلت نلدددجت،ن ددد مملاناقدددانس دددقين:بلبدددمجتا ن د نبدم ن،تا دملان د بقلن د مملاناقدان د هن لان م ن نبه ت حن ق نبفن بت هن له لانل . ت لان ن ت قلانز زع نم هلنتات،بجلانجب ن ل ن،تا ملان ق ن نلله لان ت ح 4 -ن جتانب ملاني ب لانه نل ي نل ت كنبجتبخلانه لا ن له دلانلد نلدجت،ن مملاناقانس قين:بلبم ن ت ددحنا دد ن دد نبددم ن ،تا ددملان دد بقلنه ددلان دد مملان دد هن ددلان ددم ن دد نبه ت ددحن دد ق نبددفن بددت ه .،ا تلان ن ت قلانز زع ن جقلنتات،بجلانجب ن ل ن،تا ملان ق ن ن صلا 5 -ن نل ت كنلم تملانل مد لانل وبم تان بتملانبفبل ناقدانس دقين:بلبدمجتانبد ملاني بد لانهد نلد ي ن ت دجلن، د ن داهن لد ،بم جتانتب دخلاهنلد م لبلن ده لان دل نم ه نب لاننه شلان ت نتب ت ن مملا .بلبمجتانب قلاني ب لانه نل ي نل ت 6 -ن ان بدد حنلدد بفهن ،بددج حتان بدد ف انا دد ن دد مملاناقددانس ددق هن:تا،تا ددلان ددل نتات،بددجلانل ددت ن تبددح ل ن لبددلنب بدد ن ددلاناقددان،ا،زدد نل ددت لانةقددان ،بدد زصفن ب ددقلان ددلانه ددك نبددفنلدد جتبخلا 2014 نل فددلن 112 .) 7 -نن ناقدددان،ازنبدددم كفن لدددحب لاناا خ ددددان دبدددفكنس دددقين ددداهن:لدددحب لانلبه ددددانهددد ن، دددفلانع دددج ن دددد .ات ن ثرأن،بج حتان بكنبم كن د ملا
- 351 - 8 -ن نهن:فم حملانبفنللب لانل ع نبدم كنل دعملاناقدان دحنبدم كفن ل دش لان،تا دملاناا خ ددان دبدفكنس قين ا .جب بان ،ب زنبلب لب هن معلان قلن صرأنص فنت ف 9 -ن نس دقين داهن لد لانلد صلاهنل ب جلاهنل اتزلبكن،بج حتان ه فن لن جق هن:ى،بج حتان هلان . ت قلانةقان،ا،ز ن هن ب هن،بج حتان ت ح ةايحلا ةدوج :ايناث ن ددتأن د ن د نجدحهنقد نلدمي قلانلد ب لانلفدت فلان دل ن بد لان ، دجنا دهف نتهقدجنفج 322 -384 ن) نهدد نبددكن نلبددحن دد ن لان دد ن ددانبددم نلددف خ نبددياهزنلبدد نهدد نا ددهفملاناقددهلن دد ن بددكن دد ن انق نهنلدق لن د حلان بد لان كت د نبد علانلق لانلب لأهنل بعلا ندا عددنا د ين أنبداهن د ا Bowling & Windsor, 2001, p. 54 ن د حلان بد لاهنل دجخشلانلد هبف لاهن ،بعدتلبلنبد انلد لان بد لانا دهف ن د تاهن) ن لد بثلانلد ملبعلانل د لان دعلنفدداهن دشلن بد لان ، دجنا دهفملنابم اتان از هن ل جخشلان قلبلنيلجنلحب ه ب تلانبفنا هفملان هظه ن ب د لنهن د ن جنا هفمكنب بملان قلانه نتب ع تلاهنت 2014 نل فدلن 38 نلد ص لاهنلد ،بم جتانا د علانه ،بد نف مجنبفنبهلبمع دان نب لانلع ش ملانتب جملانه ن لأهن ) نهنتبدد بمثلان دد فنلدديا لنفدد هن لي،بددج حتانلدد هبف لان دد ع ن ددل نابددعلان دد هف نبددفن ددشين دداهن ل بددت تاه نبدد نل دد ،هن تبددج خملان ، ددجهنتبدددح ملان ، دددجنبا ددد رر هن ، ددحلان ت ددثلنف ددتلانت دده لاهنتب عددت لانبددفنبدداب ن لدددددب تلان عددددد لان ،بدددددج حتان لدددد اتزلان ل ب ددددجلبكنتتبددددحملانهدددد ن دددد علانبددددفنبددددهق ص هن ، ددددحلان بددددع اتان ،بددد زنبدددان ت دددثلانيددد ني ا ددد ن ددد أن بدددكن ل دددتف لانتبددددات لاهن بدددم جتا نبدددفن بددد لان ، ددددجنا ددددهفملنابدددم ن ى، عت نلقلبتلانتتبحملا 2015 نل فلن 204 .) 2 -1 -ةايحلا ةدوج موهفم نلدددد ،بم جتانلدددد م علانتتبددددحملانهدددد خملنه ث بدددد لاهنه ددددم هملانه ددددلن بدددد لان ، ددددجنتبددددف ع نت، ددددع ن ددددقل اهنلد مي،بر انتبدلب خلانبدفن جم لن نقف نا ع ن ج نتن ن لي،بج حتاه ن دكجنهد م هن ل ددب تل :ب نبم فنبهضعل نلددم أنقب دددنبددفنبددش ملان عدد لن، ددفلانلات، نبدده رلن بدد لان ، ددجنلدد ملبعلانل ددجلانلددم نم ددع ن دد ن دددد بم اانا ددددت هن دددد بعح هن ددددفا ارلنلات،باناقددددانلددددحب هن دددد فنم دددد ينىقددددلانفددددم حملانبددددفن ددددقلاهنلددددفبقثلا ن ى، عت 2015 نل فلن 205 .) أن د نم دع نبدمر ن د ن دج لاهن فدم حملان،ا دف نا دق نبد لانلد ،بم جتاهنلدي،بملانتب دخلانا دت نبدحتنبده نىقدددلانفددم حملانيدددلجن ف ددلانفدددم ح نا دددن دددق ق نف ددتينتن م دددلاناقدداهن ةبدددف لبلنفدد م نبددد لان بدد لان ددم ن ع لنهن بف ن ب دنل صلبنلنل ش ملانتب شملانلفبكن ين أن ب دا 2018 نل فلن 3 .) ددع ه ن ا دددن ع ددملان ددص نهن بم دددن ددم ن فبددكنهددلن دددبقلان ددلأن ددم نم 2018 نل فددلن 247 نبدده رلن) نل دتف لانللبدجلانهد نلدل صق نلدجت،ن ن ل لبعف اهنل ق هنلي تجنل جلنبع م ن جن ب ن، فلانم ،نللب قلان دبددفكلاهنبدتف لانلبق دددتاهن بد لانهدد نبد لاهنى دد ك لانل دتلاهنسف لبددلنلدقثلاه نلدد ،بم جتان بدد لاهنلد ا ن.ل ق خلاهنل لان قلاهنل ،بم جتان بتملاهنتاتبهملاهندبم تبر
- 352 -
نلد ن ل ، د ملاهنلد اقلانب ا د لانهد نل ا نع ا حلن ر نبعداهنب هف ن ص ع ن ب لان ، جن أنبمر ن دلنف م نىقلانلبق دتانا هن ، ف لنل تف لانللب لاهنل جلانللب لبل ن بده ينبد لانلد ،بم جتانتبدحبعلاه
نبه فنم ينب لانلدي صلبلن حب نه نبضف Bonomi, Patrick, Bushnell, & Martin, 2000
.) نلدددد ص نا ددد نبدددد ن دددثمين أن دددلن ددددجقب هن لدددي ص لنلدددف خملانعدددد ا ح لن بدددت بانتات دددج ن بدددد لان ، دددجن دددثم ه ا دددف انلات، نا ددد نهأنل دددش لانتبدددع لاهنتبدددجب تا نهددد خ نبدددفنبددد لانا ددد نهأنبددد لنتبددد محملانهأن، نل دتف لان د لب هنتخشلانةبفتن نز ك لانبانىأن ب لانتتبح Costanza R, et al., 2006, p. 268 .) نبده أهن لد لان د ب نمه د لنةبد تنهد نلدح ب لانل دتف لان ،بعتلبلن، فلانت ع نلجت،نبه رلن ه آنبهف ع ه بملانتب دخلانا دت نبحت نفد م نبد لان بد لان دم ن د ن دج لاهن فدم حملان،ا دف نا دق نبد لانلد ،بم جتاهنلدي، اناقددداهن ةبدددف لبل نلدددفبكن ددد ين أن ب ددددانىقدددلانفدددم حملانيدددلجن ف دددلانفدددم ح نا ددددن دددق ق نف دددتينتن م دددل نبدده لبق نبد لاهنتبد م لاهنلبد لانقدد ق نا د نهد ن دصع ن بد لانلدد ، فن ب ددنلد صلبنلنل دش ملانتب دشملا ينبدد لان ددقلان دد هنلددفبقثلانقب دددنبددفن، دد نبدد لاهن بدد لانفدد هنل دد ن،ا ددف انتات ددج هنتا ددصخلا نبدده فن ددش نهن بددف ن ددهلنلدد بهلانبيبددضقلاهنت دد انلدد هب هنلدد اا لانلددلب لن هم دد ق هن ه بددعح هن ا بددع هنبددهلن دد م ه ن ع ل 2018 نل فلن 3 .) ن بدده فنم دد ينبدد لان ددقلاهنلددفبقثلانقب دددنبددفن بدد لانبددفن ددعح ملن، ددفلانلات، نبدده رلن ددت هن دد كنبددهف عينبددم ل ن هنللبخلان فا اأنف نبه ته نقد ق نلبد نه ن ب لانه نب لاهن ،بعتلبلن، فلانت ع هن ا ق ع هن بعح ن د اجنفد ن دقفا نلدجت،هن لي،بدج حتاهنلد ي صلاهنل ددات لاهنلد ،بم جتاهنل دتف لاهن ل دجلانعد ا حلانه لن زا لا ن تبشقلانهنش ش نه لانف ه 2017 نل فلن 134 .) لن،ه دد ملانا ددهفملان أن ددل ن تبدد بانت ددح ه نقدد ع نبددم فنفددداهنقبدد ن دد نا خ ددتين بددكنبددم تن بدد لان ، ددح نت دددد ملانزهبددددح نقب دددددنبددددفن ا خ دددددان دددد ن بدددد لان ، ددددجنا ددددهف ن أنبددددضيأنلبددددق هن ل ددددجلانمه لبددددل نةبددف لانأبدد قنبددفن ه ددثلاهن ددلانزدد مينىقددلانى،بددج حتا Shucksmith, Stuart, Merridew, &
Pichler, 2009, p. 1276 ددابح ن أن ه،ن ) نلدد ، نه ددت نبددفن،بددج حتانلددف ظ لن دددب لانته ددلان ن ددحأن لا دد لن لا ص دددان دد حانيلقددلهن بددت بانلدد هبفتن دد نا ددجنبف دد نا دد م ن ددعين، ددفلان دد ،ن أهن لددش ملا .ل جلاهن ع لاهنل ان هنل دب دنلكتبشمكنب ه كت دد نبددمكن بدد لانعدد ا جن ددكن ددضينب بدد نا ددهف ن بدد لان ، ددجنا ددهف ن ددص عي ن مددش لنفددت ن دداهن،ا ددف انبه ن د اجن دق ق ن دص ن، دف لنبدتف لانقدفا لانقدق ينىقدلانى د عملان ب د باهن ل دبد انتبجب لنى،بملان ب با ن.ل اجنتب هنل ، نمه ظن ب لان ، حلن لافنيلجن نادب ه ددد ل نا دددق نبددد لان ، دددع ملانتب دددخلانتتبدددح نبدددفنبددد ت ناته،ن بددد لان ، دددجن ددد ه نبددده أنبدددمكن فدددم حملاندب نن ، ددجنلددم كنبددفنبدددبد ان ددج علا Quality ن نةقدداهن دد ي هن، ددفلانه ددلنلدد قلانلدد لبعف تانلددحبعلانبددفن ددض نلد فبقثلان د ا علاهنلدي صلانته،نلد ماأن د ن دكم نبدمكن د بكت هن، دفلانس ددب أهن بدش نبه دد نبد لانلحبعلا . ب لان ، حلنتا، مر
- 353 - جن أن ل نبل،بعلان ش ه نه د نبدفن ،بعدتلان دهلنقق نب لان ه ثلانلب بلنضع لانا لن ثم ن حن ب لان ، نه م د نبد لان ه د آنبداا هنلددات لاهن دمعلانص دفنبده فن فا د نبد لانبان حلان ب لان أن لانضع لانا ن بخ ن هجنهأندب ن ه،ن بن ص ن نل ج لانه ن، فلانبه ف 2013 / 2014 نل فلن 75 .) هبددفملانهدد ه ن دد نتبددهجهنمب بددلن بدد لان ، ددجنا ددهف نل دد نا تبددع لان، ددع نا دد ن أنهدد مينلقلبددتلان ن د رلنل دقلانهد مين د أنت ن بد لان ، دجنا دهفملن د اههن، د ناد ع ن، دجهنا د نه دص هن ه ث بد لاهنه م هملا ن، د نلبدحملن د نتنا دهفملاناقدهفن د نبدمه ندزدجن بد لان ب د ن دثمينفدداههنععدش نا هف نتبدح نهد نمب ددد انعدددت ن ددد نه ث بددد لانه دددلن ددد هف نهددد خين دددج ن دددانبدددم ن ددد علان ه دددفنهددد ن دددفلنهأن بددد لا ن بدددكندا ددددن ا خ ددددبلنقددد ان ددده أن ه ددد نتدددجخ ن دددكنلب دددلأن أنبدددفن ددد لنجدددف ملاهن ه بدددججخ فن بدددم جتان دد نهأنلي،بدددج حتانا دد علانهأنلددد ي صلانا دد علانهأنسف دددلان دد نهأنعددد لان هددججخ ن بددد لان ، ددح نبدد لانتب دخلانبدحتهنلدي صلاندا د نلبد نهد ن د بجب ن ب دد ن د ن ت دقلاهن ،بعدتلاهنبد لبلن، دفلانت عد ن مدش . ن ،بف دتاهنجح لن تا، نهت نف نل تف لاهنل م ع لاهنل ،بم جتاهنل جلانتتبحملانبفن لنا ق عينبهلهأن ل ت وتنتوبج نثبثلن ب لان ، جنا هف نز م ه نهد نت دلن ه ات دج هن،ا دف ان بد نهحا نس نمه ددددظن ددددث ن ، دددع ملان بدددد لانتتبددددح نبددد نينىأن ،بددددعل ان، ددددع نا دددهف ن دددد نبدددده ب هنأ ددد صلان بدددد ن ، دددج ن لدد بعلانتب ددخلاهنتبددتدمملان ددل نل ددل لاهن بدد لاهن ددمعلانه ددلن زا دد لاهن ادد ظ لاهن دد ع لاهن ب دددبا بددد ع نفدددمحين دددهفنا ددد أهنأبددده بف ه ن ددد نتبدددهجهنفددد نلدددش ملانتب دددت هنمه دددظنل ددد نل ، ددد نت نفم حملانبفنابعلانةبف لانه ن ت لن ي ق لنل اجنهحا ه Ruşen, 2012, p. 24 .) ن 2 -2 -:ةايحلا ةدوج ةيمهأ بددددق ق لان ددد مملان دددع نبدددهفنفدددم حملاهن، دددفلان ب نبدددفن ددد صكنلددد ماأن بددد لان ، جنه تددد ل ن نلد م لنله اه نلد ماأن دج ن أنهدد م هن فددم حملانبددفنتا ق ددتاهنا دق لانق ق نبفن صكنته،نبهلنبمكن ل ا تملاهنل بشلا ن ب لنهن نل لب لان لب علانبفن ب لان ، جنه ت 2014 نل فلن 49 نن:) أن -ن نهأنل ،بم جتانهأنلي،بج حتانادا دنل م لان ق نبفن ب لان ، جن ابت أل ش لا لن -ن نتبددددددجب لن ب دددددد نهدددددد ن دددددد قق نبدددددد ن دددددد هن ل شددددددصلانلدددددد م لانبددددددفن دددددد صكنلدددددد ماأن بدددددد لان ، ددددددحل أل بت با تن -ن ألبه دتان ج نبفندبمعلاهنه ا ملان ،بعدن نظبف لانبفنل ماأن ب لان ، حل ثن -ن أب قهنلف ع نبفن ب لان ، جن ق ن .ل ب ن ه بد ننبم أنه نفم حملان،ا ف نبعم حملانب لانلجت، نلي،بددج حتاهنلدد ،بم جتانبدده نتتبددحملانهدد ن دد علانبدد ن نبدده كن بدد لان ، ددحلنلددث لانثبدد لتان دده ه يلقد هن اد ظ لاهن دلاهن تبدح لاهنق دت لاهنلدي صلانبيبدضحهنل ص لاهنل خ تب لاهنل فا نحلاهنل تف لاهنل م ع لاه ن .بهدب قلن ه نبه ب بش نمب بلنتبم ملانه ن ثكلان تنا جن ه ن ب لانل ، لنابم اتان لأ 2 -3 -:ةايحلا ةدوج داعبأ نهنش ددش نبدداهن ،بددعلأنلدد ب نه ددلنزدد م لانهدد مين بدد لان ، ددجنا ددهفملنلددف خملانا تبددع لانلبدد نهدد ه ن تبشقلا 2017 نل فلن 134 :)
- 354 - أن -ن نهن:ل اقلان ب لان ، ج ن، دفن دكنت عد هنلد هبف لاهن،بعدتلاهن ب لانه نبجخشلانب لانا نبهلن جق أبهش ينب لان ب لبل لن -ن نفدم حملانبدا ف نبد لاهن،ا دف ان بد لنلد ،بم جتانعد ا حلانلديفلانةقدان مش هن:ل ، ملان ب لان ، ج نألي،ب نتب ب إهنتب ز ت نه تن -ن ملان دد لان ددثم هن:لدد ا ج لان بدد لان ، ددج نبدد هتنقددفا لنم دد لان ب ددداهن، ددفلانتبددجب ن ب دد بنبلبددث ن لدمزب ن بد نم د ين أن، دف لنهد مينبهلب نه نب لاهن حلان ب لانقم نبهفن عم ح هن اجنف نبتف ه .ل فبكن ت جلن بجب ان ب انه نه م ه ن:ب لان لان نتتبح نلع تأن ب لان ، جنتتبح ن مش ه جلانلبح ن تهأ ننبدش لبكن ، د نعد ا جنلد ب نهد ن د ب نلد ، لن، دفلانلات، ن د ن م دش هن:ل مدتحلانل أا لاهن ل ا لانا هن ل اهن عع لاهن لحب لانهأ ن عددد ا حلانهددد ن، ددد نبدددفن ددد ب نلددد ، لن، دددفلان دددق نلبدددحملاناقدددانهمدددض هن:ل دددتف لانل دددجلانلبدددح ن بددد ب كف لاهنتاقلان ق هن تحلان ت لهن ه ملبر أةب تاهنز ك لاهن راقلاهن ع لاهن أ، فلانةبق نىقلانب بم جتان لاهن ل جخشلانتبحبعلان مش هن:ب بم جتانلبحملان بثلب ه ن لزددد ملانلدددي هن ل دددجلانلددديب لاهن بمدددتحلاهنبدددجخشلان بددد اهنلددد لان مدددش هن:بدددي صلانلبدددحملان بدددعلات ق لاهن دب ضلاهنث لاهن غا فلانجحهننبش ه .تبلا ملان وبدههن س ن 2 -4 -:ةايحلا ةدوج تارشؤم ن بخ دد ن تا دد م نلددع تأنبددفن دد ف لبفنبهددجخلن بدد لان ، ددجنأبدد قلنتا دد مملانهدد ن دد علان ث بدد لان، دد 2013 / 2014 نل فلن 80 :باهن) أن -ن نت عددشلانهأن ددملانفدد نقددفا لانهأن بددتف لان ددملانهدد ن دد خلانلبدد نهدد ن دده ن:ل ددتف لانتا دد مملا بعتلبل أب لاهن ، لن -ن نل دددش يلن، دددفلانلددددتبم هن بددده هنلدددي، فلانتبدددحبعلانلبددد نهددد ن ددده ن:لددد ،بم جتانتا ددد مملا أل ه ف لاهنل ،بم جتا تن -ن ن دد ن د ت حن دد نيدلجنس ع دد هن بدهلن دد هن د ه نهدد ن، دفلانبدد تنلدجت لن ددثم ن:لد هملانتا د مملا ف نقفا لان ن ت حهن نل لانابهملانق ف ن . م نتب جاه ثن -ن ن ا د لاهن دملانف نميبع لاهن ل جلان لب نه ن، فلانب لن ثم هن:ل صلاهنل متحلانتا مملا .داقنلانلهب نبفنل هشلاه ن ةايحلا ةدوجو ةمادتسلاا :اثلاث ه ددتملان دد نلددي، فلانلدد هبف لانقدد ق نبددفن ابددت نبدد لانلددف خملانعدد ا حلان دد ن بدد لان ، ددجنهمددض ن نلكتبدددشملاهنلدددلا علاهن ددد ع لانلبددد نهددد ن بددد لانلددد ، نه دددت لنل ا دددتملانلددد م لان ددد هن بددد كلاهنى، دددفلا ن بدددت بانق دددق ن مدددش لنل ا دددتملانلددد م لنب ددددبدأنبددد نلددد ،بم جتانل ا ددددتان دددع هن ددد ف لاهنلددد م حملا ي دق لبلن د از ن شلنل نج لأنب لانتبك شلانلمك هن معلانق ق ه ن اا دتملانفدم حملانلبد نبدفن
- 355 - ن دل نل دل لانبفن صرأنهأنسف لنف م ن أنعحينل ،بقلانلب ج ان أنبفنل ،بم جتانل ا دتانما اأن ثم ه .بلب لان حلان ث نل ،بم جتان،تا ملا ،بم جتاهنلي،بدج حتان دلانج بكناج نب نل نته نبه كنفم حملانبفن ب لانل ، لنل ا دتان ه نلد ن ددد ب لانبدددفنفدددم حملان ب ددددنفددد محلنازدددن نتاجهن دددمث هنل دددلن بددد ن ف ددد نفدددم حملانبددد ص نبددد لانلددد ي صلاه نل ا ددددتاناددد ع نهددد م هن تبدددعم حملان ددد ا،ن بددد لانززدددع نلدددلب نبدددانلددد ،بم جتانل ا ددددتاهن صق دددتملاه ن مع ن ن ل صق تملاهنل لب لانلب ج انه ت هنل ب لنبه رلنبضيأنل ،بم جتا نل دل لانص دفنمفبدك ن د نه ددلن اهبددتملان ددل نلفبدد ببلن ) دد ف لاهن ددق لانه دددهن دد ع لاهنل ددجلانيددلجنبددفنبددمل نل ددت و لانتب ددخلان ددل نه ددلن د بف لانتبددهظ نبد م هن بلبد لان دد حلانل دش أنهدد نت دض نهدلنلدد صقملانلبد ج ان أنبدد عينبدم ن لبد ج ا بثلان بكت اناا خ دبلن ب لان ، جهنل ا دتا .بلا ملان شلانبفنبلبثملانل ا دتانلبثملنبقفههنل ن ( مقر لكشلا 02 ةايحلا ةدوجو ةمادتسلاا :) نننننن ثحابلا دادعا نم :ردصملا نه دلن د بف لانلدح نبدانم د لانلد لبحن أنل دق ن أنهد مينل ا ددتاهن بد لان ، دجنه دلنلدحبعلانهدلهن نلي،بملانتب ملا ن نةقانف نل ،بم جتاه ن د ب ن د لن صق دتملاهن د ب لبلنبدق هنبد ب تان د نب لانلحبعلا . صق تملبلن نب ن ،ب هنلي،بج حتاهنلي،بملانتب ملبلنا ر ن ثرأنبه أن نل ا دتان ل -ن :ل ا دبلنلف خملانتب تملا ، حدددلنلدد ملانل ا ددتملانلدد م لانهدد نتب ددت نلدد ب ن دد نم ددع لانهدد مملانهدد ن ن دبددق لانل ا دددان: بدد لا . ب لانل ، نه ت ن ب لانل ، ن نظبف لا ن لد ص لان دلانلدف ظ لنل ا ددتاناد ع ن ن ل ا دتانه نبدبدأنا ت ن ان ب لان حن ندبق لا ،تا دملانقد ر نل بدت بان تبدض لان أنا د نبمكن ل زا نلي صلان نبكلنىته ن انب نجب نل ف كه ن نلد زبلا نتا دد أن تبددض لانج دد أن دد ن تبد لان ددص نلدد ث انهدد ن دد علانلبد اهن لددث لانبدد ب نل دددأن دد نظبدف ل نفد نابدوهنبدفنم د لانبد مينا كنل ا دتانأت هن بهوبقلنص فن ن ن شلنت أهن للبخلانبه ي صل .تب لاهنه لانه ن بم هن بع ص لان لبعلا ن ن لنم عملانه نفد ناد ك لان د ن ت قلانا نعصتلنتتبه ان حنتبعم حملانه ن علان أنفداهنقب ن د نظبدف لان بد لان د حن د ندبق لانل ب نهمض هن ل ا تملان زنتبدتبمملانةقانه نلمجب لانمه لا ادا دجبانلبد نهد نل دت و لانتب دشملان ن نل ،بم جتان ت قلاهن ل ج ل يبان ب لان ،نلم أ نبد لانت
- 356 - نا دددتملاناقدددانبدددفهن ل دددش ملان ب دددتلانتبدددجب انلددد ص ن ددد نلي،بدددج حتان ت دددقلاهن دددش لاندبدددقلنهددد نهددد م . اهنجحهنبفنل بثلانتب ملانف مجنل ص نعحيننل ا دتانه نبدبد ا دجنزهبدح ننق بد ملانضدعلنبدففن ،بد نلدعح ملان ب لانل ، ن نظبف لبلنق ع فنب بثلانا تملانب أ ن ، نل ا ددتانقد ق لنبعدتلان تبدع ن دحن بد انضدعلنبدفهن دبدق لانتب ددبد نل ملانا تملانةقان ب لا نعدددد ا حلانه ددددت لن دددد صكلان، ددددهحلانةقددددان ددددث نتبددددعم حملانلقددددص ن أنهدددد مملانهدددد هن بدددد لانلدددد ، نه ددددت ه ن دد لان دد ل نهأن جددح لان ف دد نهأن لدد لبمحلانعدد ا حلا نبدده ب ن ، ددحلنلدد ص ح لا ن ددهجنلقددلنبددفن ددشف نبدد لان)زفا .ا لانب عحاهنبفنةا نب ناقاهن ب لان حن ندبق لانل ا دان بمضلنمبر نلد ي صلانتاتبد تان د فن زا د ن صق دت نبدفن د كف لنبدجج م نل ا دتان ص عينل ا دتانه ن لبثلانا تملاه ، دددجنه دددت هنلددد م لانقددد ق لنبعدددتلانبدددفنلي،بدددج حتاهنلددد ،بم جتاه ن نلبددد ج ان ت دددقلنتا ددد بان ه،ن بددد لا .ب ث ن جن ح ان نلل فن هن ب لانل ، لن ب م دتان نل صقملا ( مقر لودج 01 ةايحلا ةدوجل ةفلتخملا تايوتسملا :)
يداصتقلاا ىوتسلما
ىوتسلما
يعامتجلاا
يئيبلا ىوتسلما
ةايلحا ديق ىلع ءاقبلا
ةمادتسلما
شيعلا
لح ىلع ةردقلا
ا
ةمالها لكاشلم
ةيرورضلاو
عنمو ةايلحا معد مظن ةياحم
ةفلتخلما عاونلأل ضارقنلاا
ةايلحا ةدوج ىلع ظافلحا
ىوتسم ىلع ظافلحا
ةشيعملل قئلا
ةدوج ىلع ظافلحا
ةقئلا ةيعامتجا
ةقئلا ةيئيب ةدوج ىلع ظافلحا
ةايلحا ةدوج ينستح
ةشيعلما ىوتسم ينستح
ةدولجا ينستح
ةيعامتجلاا
ينستح
ةئييلا ةدوج
Source: Patrizia Gazzola, Elena Querci, The Connection Between the Quality of Life and Sustainable Ecological Development, P367
. ن نبددمكنلدد فبقثلاهنلدد ،بم جتاهنلي،بددج حتانق ددق لانقدد ق ن دد نا ددقينلدد بك ملانلدد م لان ا ددجن نبددمر لددددد له لانص دددددج لانبدددددفنت،ته ن نلي،بدددددج حتانق ق لبدددددلنصبدددددخلانبله دددددلان دددددهعلانبددددداز لأهن بدددددت تانق دددددق ل نن.ل فبقثلاهنل ،بم جتاه نبددفنقدد لاهن لفددج نمه ددظنبددفن ددمعلانبددفنه ا دد ن ددكنقدد نبددفنبدددبدأنلي،بددج حتانق ددق لان ددثم ن دد حتاهنب بدم جتانةبددف لانهدد ن د ،أن د نبدفنه ا دد ن دكنقد نبدفنلد ،بم جتانق دق لان دثم هن لد ا لا ن ى،بددج نه رددد لانبدددفنقددد لاهن بفبددكلانداقدددنلانبدددفنقدد لاهن ل دددجلانلددديب لانبدددفنقدد لاهن لددد ،بم جتانلددديبم لان ف دد ه نبدفنقد لاهن لدف نلي لنبفنق لاهن ل م لانبفنق لاهن بتملانبفنق لاهن ه تملانبفنق لاهن ب بم جتا ه ا دددد ن دددكنقددد نبدددفنلددد فبقثلانق دددق لان دددثم هن ه ا ددد ن دددكلنلدددد فبكنتب ددد ن ن ددد فلاهنلددددفبقثلاهن دددد ع لانبددددف ن ب ددلتا نل ددش لنبددك نةتبدددص بلنب بددت بانثا دد لانسددف هن لدد ن لاهنلدد فبقثلان دد ان دد نظبددف لاه 2013 ن نل فل 109 .) لاخ :ةصة
- 357 - نبدفنلد صقملانلبد جيلهن ب لانبفن ش ينه قلان ش لانف محلن" حلا"ن ب لان نل ا تملانل م لانزك نفددد نابحدددت ا نلددد ،بم جتاهنل دددتف لاهنلدددي،بملانيدددلجنبدددفنبدددملنتبددد ملانهددد ن ددد علانبدددهلن بددد لان ، دددجهن لدددي صلا ننيدددلجنفددد هن ،ا دددف انتبدددجب تنفدددم حملانلددد ص نا ددد نهدددل لن ددد بكلان عملبدددلنبدددضيأنا خ دددت هن لددد ه لاه دد ان دد نب دد ن دد لانا ددملان دد نت ن" دد حلا"ن بدد لانةقددان دد نظبددف لانهدد مينتن دد أن دد في ن،ه دد لاناا نل ا دتملانلد م لانا دهف ن مينلق لانةقه هن ،تا ملان ف هنل ي صلانلم يلنل لبع دتان ت قلان ث ن ل ص لا . صق تملان ل نا لانه نت ملا ن د ج لنقبد لانفدداهنه ح ا ددان دم نتبد إهنتبدهج نل ا دتملانلد م لنلد لانتب ح ا ددتان ف د ه اهنتبددددب تلا نب هبدددع هنقدددت نيددده ن بددد ان هدددت ن ددد نتب ح ا ددددتان دددمع هن يلقدددلنلددد زبلانتاتا دددقلانجبدددخ نبدفنلد لانقد ر هن دج ان دجحنعدب ملان ن ج انل ن وا فنق ق ن نفحش هنل ا تملانل م ل نادد كهن بدده ب ن دد نادد كهن به بدددب دن دد نلدد ف كنهدد ندزددحكنل ا ددتملانلدد م لانتبدد تا نبهع دددنى ددش .به ا ملن جن ب ن جأنه نبه ب ه ن : عجارملاو تلااحلإا 1 . ن.ب دد لنابددتلان ددص ن ددم نهدد نهن دد ن، ددج ملان ددص نلبددمكن ددم أ 2014 نبددا أهنلدد ي صلانل ل يددتملان.) نل بددد نل ددج نل ح ا ددددان دد ن بدد لان ، دددجهنلددي صلانبيبددضحن.لب دددشلانا ددلن بدد لان ، دددجنه ددت ن دد تب فجلا ن 38 -66 .ل وب حلاهنل ،بم جتانث لن قلانزك ملان: ابقلان.) 2 . ن.بدد نى صددلنه ددت نلدد أ 2015 ن دد ق لاهنأبدد قلانق دد ن ل ا ددتملانلدد م لانتا دد مملنابددعلانتبدد تان.) ل م لاهن خملانل ح ن.بي صلاندا،تانتا ممل 35 .) 3 . ن.لمدددد ب نه دددد ل 2016 نه ددددلنلددددي صلان تا،إهنل ا ددددتملانلدددد م لان.) ن دددد حملا نت دددد لانتب ددددض ق هنفددددحا لا .ل بقلاندبف لانل ن: ج ن ل ت دتان.) له ا 4 . ن.تبدددشقلان دددم نهن ش دددش نبددد ات 2017 نبدددفنى دددتلان ددد نا دددلنتاقدددلان دددق هن بددد لانلددد ، ن.) ن، ل لانا علانبفنل ،تتانل حملان. ،تتا 2 نتب فجلان ) 133 -151 . 5 . لنلبا لان ص نهن بف ندب كز ن.ع 2018 ن"ن بد لان ، دجنقد ق لنل ددبدأنلد ب كنى وا لان،بج حتان.) نلك دد نلددلب نلدددتان، DSM نتب فددجلا ن بدد لان ، ددجهن دد حلانلدد م لانجج ددم نل دد نبله ددلان ددق ملان." 1 -18 . م نى اب نلع بجن: وازحلان.) 6 . ن.بم دددجعلانين دددص ن ددد ب 2015 نلددد م لان ددد نتبك دددش لنلددد ،بم جتانل لهمدددتملان.) ن بدددم ن.ل ا دددتملا .ىتهزب لانتا،ن: ،تتا 7 . ن.ا دددن ع ددملان ددص نلبدد تنهن بم دددن ددم ندب دددن فبددكنهددلن دددبقلان ددلأن ددم ن دد ص 2018 نلدد م ن.) ن لد لانبدفنبدم علان د لانلد ح ن. بد لان ، جنه ت لن مكنلع بحلانتب لب نا لنب بم جتاندبكقلا نتب فجلان ش نفدب لان، علا 237 -270 . 8 . ن دددد ص ن. ا دددد ن بدددد ن ا ددددفزنهن دددددبجن ددددم 2006 ن.) دددد ن ددددلنلددددحبعلا ه ن ن لدددد ن م لاهن تبددددح لا لدددد ن نتب فجلان ) بعلان، علا لي،بج حتانا ع لنل قا علانل حملان.ل ا تملا 121 -166 .
- 358 - 9 . ن. لبدددلنب بددد ن ب ددد 2014 ن.تبددد ملاهنتبي ددد لانه دددلنب بددد لان،بدددج حتانبدددفنل ا دددتملانلددد م لان.) نلنل كنل ح نتب فجلان لع بحلانلي،بج حتانا ع لن،ا 109 -132 . 10 . ن.ب ددلتانه ددلانزدد 2013 نل دد نلدد له لان ه دد لان.لدد ،بم جتانلددلا ع لنأبدددركنلدد م لاهنلدد ا ملان.) نتب فددددجلا نبدددد علانبددددم حتانابدددد لان دددد هنلدددد ا قمي لاهنلدددد م لا 105 -112 نلددددم ملان: ابددددقلان.) . بت تانق ق لنل علا 11 . ين دددص نبددد ن. دددم أن 2007 نلدددع بجنلددد ح ن.بددد علانه دددلانبدددفنبدددا ر هنل ا دددتملانلددد م لانفدددحاهن.) ن، علا ج ك 10 نتب فجلان ) 293 -320 . 12 . ن.ج دددددشد نأبدددددجه،ن.م 2000 ن ه ابددددد ندبدددددهل ن.) دددددله ان ددددد حملا نل ا دددددتملانلددددد م لانن،بددددد ن.) .ل فبقثلانتاتبمث دبلنل له لانتا لان: ج ن ابقلان) مج ملا 13 . دد ح ن. ها ددلان ددم ان 2016 ن.ل ا ددتملانلدد م لان ددجتنلددي صلانلدديبم نبددفنبدداته،هن ، ددح ملانتبددحب لان.) ن، علا ق ق لنج ك نل ح 29 نتب فجلان ) 337 -361 . 14 . ن.بخ دد ن دد 2013 / 2014 نضددعلن ددظنبددفنلدد ا نلدددات، ن بدد لان ، ددحلن دد حب هن ددمعلانلددع ص ن.) لنبلأنلع بجن: وازحلان بتم ن.)تا ن ملا . بتم ن بق لن 15 . ن صم صددد ن.ى، عددت ن ددم ا 2015 نل بددت تانا دد علانلدد ح ن.بدد علان لبددعلانبددفن بدد لان ، ددجنث دد لن.) نتب فجلان ل ،بم جتاه 203 -220 . 16 . ن أتبد ن.ا دق نل صد نهن ب بد ق نل صدل 2019 نل ا ددتملانلد م لان د ،نبدفنلمخدضلانتبد ب صلانته،ن.) عملانتبدات،نل ح ن.ل علانله لبل .ب ج ل ك لاهنتب
17. Amy E Bonomi ،Donald L Patrick ،Donald M Bushnell Mona & Martin. January, 2000 . Validation of the United States' version of the World Health Organization Quality of Life (WHOQOL) instrument. Journal Of Clinical Epidemiol,Issue 1, pp.1-12.
18. Bowling, A., & Windsor, J. (2001, March). Towards the Good Life: A Population Survey of Dimensions of Quality of Life. Journal of Happiness Studies, pp. 55-82.
19. Budiyanto, Priyarsono, D., Bonar, M., & Tahlim, S. (2014, May-Jun). The Impacts of Regional Governments’ Expenditures on the Agricultural Sector and Economic Performance in Indonesia. Journal of Economics and Finance, pp. 33-40.
20. Costanza R ،Fisher B ،Ali S ،Beer C ،Bond L ،Boumans R, &al. (2006). Quality of Life: An Approach Integrating Opportunities, Human Needs, and Subjective Well-being. Ecological Economics, issue 2, pp 267-276.
21. Fan, S., Zhang, X., & Rao, N. (2004). Public Expenditure, Growth and Poverty Reduction in Rural Uganda. Development Strategy and Governance Division (DSGD), International Food Policy Research Institute IFPRI.
22. keleş Ruşen. (2012). The Quality of Life and the Environment. Asia Pacific International Conference on Environment-Behavior Studies. Cyprus: Elsevier B.V.pp 23-32 .
- 359 -
23. Mark Shucksmith ،Cameron Stuart ،Tanya Merridew & Florian Pichler. (December, 2009). Urban–Rural Differences in Quality of Life across the European Union. Regional Studies, pp1289-1275.
24. Olaleye, S., Ajayi, E., Femi, E., & Ishola, S. (2013, Mar-Apr). Government Expenditure on Agricultural Sector and Economic Growth in Nigeria (1981 – 2010). Journal OfHumanities And Social Science, pp. 62-67.
25. Patrizia Gazzola & Elena Querci. (April, 2017). The Connection Between the Quality of Life and Sustainable Ecological Development. European Scientific Journal, pp. 361-375.
26. Rogers, P., Jalal, K., & Boyd, J. (2008). An Introduction to Sustainable Development. London, The U K: Earth Scan.
27. The Impacts of Regional Governments’ Expenditures on the Agricultural Sector and Economic Performance in Indonesia. (2014, May-Jun). IOSR Journal of Economics and Finance, pp. 33-40.
28. World Bank. (2001). The most important publication regarding development and economic, social and environmental indicators at country level. Washington .D.C: The World Bank.